به گزارش خبرگزاری اهلبیت(ع) _ ابنا _ آیین نکوداشت استاد فقید دکتر احمد عمر هاشم، رئیس پیشین دانشگاه الازهر مصر و از چهرههای برجسته ترویج اسلام میانهرو، روز یکشنبه در دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی برگزار شد.
در این مراسم، حجتالاسلام والمسلمین احمد مبلغی، عضو مجلس خبرگان رهبری، با اشاره به جایگاه علمی و تقریبی مرحوم احمد عمر هاشم، اظهار کرد: مرحوم دکتر احمد عمر هاشم شخصیتی برخاسته از خاستگاه عمیق آگاهیهای کلامی، حدیثی و فقهی بود که در مسیر تقریب مذاهب گامهای مؤثری برداشت. پیام پرمحتوای او به مناسبت ارتحال شیخ الازهر، نشاندهنده عمق نگاه وحدتگرایانه و دغدغهمند وی نسبت به امت اسلامی بود.
وی با قدردانی از ابتکار دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی در برگزاری این آیین گفت: باید به این دانشگاه «مرحبا» و «دستمریزاد» گفت که توجه به شخصیتهای تقریبی جهان اسلام، بهویژه اندیشمندان مصری، را در دستور کار قرار داده است. اینگونه اقدامات میتواند خاستگاهی برای گسترش ارتباط و تواصل میان دانشمندان اسلامی، بهویژه عالمانی با رویکرد مهدوی، باشد.
مبلغی با اشاره به پیشینه تاریخی الازهر در حوزه تقریب مذاهب افزود: الازهر مرحلهای مهم از تاریخ خود را با تأسیس «دارالتقریب بینالمذاهب الاسلامیه» پشت سر گذاشت. دارالتقریب در عصر خود شکوفایی چشمگیری ایجاد کرد و تحولات عمیقی در جهان اسلام رقم زد؛ بهگونهای که الهامبخش تأسیس مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی شد. جمهوری اسلامی ایران نیز با تکیه بر همین تجربه و با توجه به اینکه وحدت اسلامی را از اصول بنیادین خود میداند، این مسیر را پی گرفت.
عضو مجلس خبرگان رهبری با تأکید بر اینکه دارالتقریب بیشتر بر تحقق مدارای اخلاقی و اجتماعی میان مذاهب تمرکز داشت، تصریح کرد: این رویکرد بسیار موفق بود، اما امروز باید نقش جدید الازهر را ارزیابی کرد. صرف توصیه به مدارا، هرچند لازم و ضروری است، اما برای تحقق وحدت اسلامی کافی نیست.
وی ادامه داد: قدرتمندترین دانشی که میتواند وحدت اسلامی را بنیانگذاری و تثبیت کند، علم کلام است. در گذشته، تمرکز بر کلام در پروژه وحدت چندان جدی گرفته نمیشد و بیشتر بر مشترکات فهرستوار، اخلاق اجتماعی یا فقه وحدت تأکید میشد؛ زیرا این نگرانی وجود داشت که پرداختن به عقاید اختصاصی مذاهب، تعصبات تاریخی را فعال کند. اما نقد این نگاه آن است که تنها علمی که توان هستیشناسی امت را دارد، علم کلام است.
مبلغی با اشاره به دیدگاه علامه طباطبایی خاطرنشان کرد: فقه با اعتبارات و ارزشهای اجتماعی سروکار دارد، اما این اعتبارات نیازمند زیرساخت هستیشناختیاند و این زیرساخت را تنها علم کلام فراهم میکند. بدون کلام، نمیتوان وحدت امت را بهصورت پایدار محقق ساخت.
وی با تأکید بر ضرورت «تفلسف کلامی» گفت: امروز نیازمند آن هستیم که از دل علم کلام، وحدت اسلامی را بازتولید کنیم. کلام قدیم بهتنهایی کافی نیست و اگر کلام جدید ـ آنگونه که شهید مطهری مطرح کرد ـ بسط داده شود، میتواند خاستگاه وحدت اسلامی باشد.
عضو مجلس خبرگان رهبری با استناد به آیات قرآن، «جعل الهی» را از مفاهیم بنیادین کلامی دانست و افزود: بسیاری از جعلهای قرآنی ناظر به جامعه و امت است؛ از جمله «جعلناکم أمةً وسطا» که جعل امت بهعنوان یک اصل کلامی محسوب میشود. همچنین آیه «جعلالله الکعبة البیت الحرام قیاماً للناس» نشان میدهد که از کعبه باید قیام و همنوایی امت را فهم کرد.
وی تصریح کرد: تنوع مذاهب از حیث اجتماعی، یک جعل الهی است؛ حتی اگر از حیث ثبوتی بحثهای دیگری مطرح باشد. این تنوع برای «مسابقه در خیرات» است، نه تنازع. بنابراین، تعدد مذاهب باید بهعنوان واقعیتی اجتماعی و الهی در علم کلام تبیین شود.
مبلغی در پایان تأکید کرد: وحدت اسلامی باید از دل کلام آغاز شود تا نگاه هستیشناختی به امت شکل بگیرد. تمرکز صرف بر فقه کافی نیست؛ زیرا فقه زمانی اثرگذار است که جایگاه امت بهعنوان یک مجعول الهی، در منظومه کلامی و فلسفی جامعه اسلامی تثبیت شده باشد.
.......
پایان پیام/ ۲۱۸
نظر شما