خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع) ـ ابنا ـ پس از انقلاب اسلامی در ایران، تفاوت فعالیت ها و نقش آفرینی زنان در عرصه های مختلف دستخوش تحولات بنیادین شده که به وضوح قابل مشاهده است. در عرصه های اجتماعی، علمی، فرهنگی، ورزشی، هنر و ... جهش های بسیاری اتفاق افتاده است. در زمینه هنر نیز شاهد تحولاتی هستیم. تحول نقش زنان در هنر پس از انقلاب اسلامی، بر پایه بازتعریف هویت آنان در چارچوب ارزشهای دینی و ملی استوار بوده است. این تحول در چند بعد قابل بررسی است. تفاوت هنر ایرانی ـ اسلامی زنان در دوران قبل و بعد از انقلاب مورد توجه است. پس از انقلاب، هنرِ تولید شده توسط زنان با تکیه بر ارزشهای اسلامی و هویت بومی، تبلور جدیدی یافته و از الگوهای پیشین متمایز گشته است. ظهور و تبلور هنرهای نوین به دست زنان در دوران پس از انقلاب، مجموعهای از هنرهایی که به دست زنان ایرانی رقم خورد، شکل گرفت. این آثار هنری نه تنها به لحاظ کمی افزایش یافتند، بلکه از نظر کیفی نیز به ابزاری برای بیان دیدگاههای اجتماعی و مذهبی تبدیل شدند.
فعالیتهای هنری در واقع بخشی از تبلور اسلام در زندگی اجتماعی به واسطه نقشآفرینی زنان است. هنر با آگاهی دینی و آرمانهای انقلاب پیوند برقرار کرده است، تحول در هنر زنان را نمیتوان از رشد آگاهی مذهبی آنان جدا دانست. تأسیس حوزههای علمیه زنان پس از انقلاب، باعث رشد آگاهی نسبت به دین شد که این موضوع بر محتوای آثار هنری آنان نیز اثر گذاشته است. همچنین، روحیه ایستادگی در برابر طاغوت، که در سیر تاریخی زندگی بزرگانی چون بانو امین مشاهده میشود، به عنوان یک الگوی فکری در تولیدات هنری و اجتماعی زنان تجلی پیدا کرد.
در اینجا هنر را می توان به مثابه ابزار مقاومت و ثبت تاریخ مورد توجه قرار داد. بخشی از هنر زنان پس از انقلاب در قالب زندگینامهها و اسناد مکتوب بروز یافته است. کتابهای زندگینامه زنان در جبهه مقاومت و پشت جبهه، خود نوعی هنرِ روایی و مستندسازی است که مجاهدتها و نقش تربیتی آنان را برای نسلهای آینده ثبت کرده است. هنر زنان پس از انقلاب از یک فعالیت حاشیهای به یک جریان هویتساز تبدیل شد که با تکیه بر مبانی ایرانی-اسلامی، در خدمت ارزشهای جامعه و ترویج روحیه مقاومت قرار گرفته است.
انقلاب اسلامی تحولی بنیادین در جایگاه و کارکردهای اجتماعی، مذهبی و تربیتی زنان نیز ایجاد کرده است که آن هم در چند بعد قابل تحلیل است. گسترش مشارکتهای اجتماعی، علمی و ورزشی انقلاب اسلامی با تغییر رویکرد نسبت به توانمندیهای زنان، زمینهساز پیشرفتهای گستردهای شد که از جمله آن هاتحول علمی بود. آمار باسوادی زنان پس از انقلاب رشد چشمگیری داشته و جامعه شاهد ظهور زنان موفق در عرصههای علمی با دستاوردهای برجسته بوده است. تعمیق آگاهی مذهبی و تبلور اسلام در اجتماع یکی از دستاوردهای مهم انقلاب، نهادینهسازی آموزشهای دینی برای زنان است که از آن جمله می توان به تأسیس حوزههای علمیه بانوان اشاره نمود. انقلاب اسلامی نقش مستقیمی در ایجاد و گسترش حوزههای علمیه ویژه زنان داشت که این امر به طور مستقیم بر رشد آگاهی دینی آنان تأثیر گذاشت. این آگاهی باعث شد تا زنان به عنوان عاملان اصلی تبلور اسلام در زندگی اجتماعی شناخته شوند. همچنین با مطالعه سیر تاریخی زندگی بزرگانی چون بانو امین و مجاهدتهای ایشان در برابر طاغوت، الگوی نوینی از زن مسلمان مبارز در جامعه بازتعریف شد.
تربیت نسلهای مبارز و نقش در دفاع مقدس نقش زنان در این حوزه از حالت سنتی فراتر رفته و به یک نقش استراتژیک در تداوم انقلاب تبدیل شد. زنان انقلابی نقش کلیدی در تربیت فرزندان جنگجو و نسلهایی داشتند که پشتیبان انقلاب اسلامی بودند، آنها نه تنها خود در میدان جنگ حضور داشتند، بلکه در ایجاد ویژگیهای اخلاقی و رزمی در مردانِ میدان نبرد نیز نقشی اساسی ایفا کردند.
ایجاد روحیه مقاومت از جمله نقش های برجسته زنان است که در تزریق روحیه مبارزه با دشمن به کل جامعه و خانواده، از عوامل پیروزی در جنگ تحمیلی و تداوم انقلاب شمرده میشود.
پس از جنگ این مستندسازی مجاهدتها بود که سطح دیگری از کنش بانوان انقلابی را رقم زد. کارهای داوطلبانه و پشتیبانیهای گسترده زنان در پشت جبهه، اکنون به عنوان اسناد مکتوب در قالب کتابهای زندگینامه زنان مقاومت ثبت شده است که نشاندهنده عمق مشارکت عملی آنان در صیانت از کشور است.
انقلاب اسلامی با فراهم کردن بستر فعالیتهای حوزوی و دانشگاهی، زن ایرانی را از یک عنصر منفعل به یک مربی آگاه و مبارز، مدالآور و دانشمند در دوران پس از انقلاب تبدیل کرد که در عین حفظ هویت خود، در تمامی عرصههای سرنوشتساز حضور دارد و هم در تربیت نسلهای آیندهساز، هم در ساختار قدرت علمی و اجتماعی سهیم است.
زهرا صالحی فر، دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت رسانه، دانشگاه باقرالعلوم
نظر شما