خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)_ابنا: گاه تاریخ چنان صحنههایی میآفریند که تقویم را از یک صفحهی ساده فراتر میبرد و روزها را به نماد تبدیل میکند. روزهای پایانی ماه رمضان امسال، چنین موقعیتی دارد؛ از یک سو ماه مهمانی خدا به پایان خود نزدیک میشود، شبی که «خیر من الف شهر» است و از دیگر سو، نغمههای جنگ در فضا طنین انداخته. این تقارن، پرسشی را در دل هر انسان مؤمنی زنده میکند: چگونه میتوان هم در محراب عبادت به نیایش ایستاد و هم در میدان جهاد، آماده پیکار بود.
رمضان؛ ماه نزول قرآن و میدان مسابقه بندگان
ماه رمضان در نگاه قرآن، ماهی بینظیر است. خداوند در سوره بقره میفرماید:
«شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدًی لِلنَّاسِ وَبَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَی وَالْفُرْقَانِ»(۱)
(ماه رمضان [همان ماه] است که در آن قرآن فرو فرستاده شده است؛ کتابی که مردم را راهبر و متضمن دلایل آشکار هدایت و میزان تشخیص حق از باطل است.)
این آیه، رمضان را ماه هدایت و جدایی حق از باطل معرفی میکند. در روزهایی که جنگ تحمیل میشود، تشخیص حق از باطل اهمیتی دوچندان مییابد. همانگونه که قرآن در ماه رمضان نازل شد تا میان حق و باطل مرز بکشد، مؤمنان در این ماه نیز باید مرز خود را با دشمنان روشن نگه دارند.
امام حسن(ع) در بیانی نورانی، رمضان را چنین توصیف کردهاند:
امام حسن علیه السلام : إنَّ اللّه َ جَعَلَ شَهرَ رَمضانَ مِضمارا لِخَلقِهِ فَیستَبِقونَ فیهِ بِطاعَتِهِ إلی مَرضاتِهِ ؛ (۲)
خداوند ماه رمضان را میدان مسابقه ای برای آفریدگان خود قرار داده تا با طاعتش برای خشنودی او از یکدیگر پیشی گیرند .
این روایت، ماه رمضان را به میدان مسابقه تشبیه کرده است. مسابقهای که در آن، بندگان با عبادت و بندگی، به سوی رضوان الهی گام برمیدارند. اما چه زیباست که این میدان مسابقه، گاهی با میدان جهاد حقیقی نیز گره میخورد.
شبقدر و تقدیر جنگ
در روایات اسلامی، شب بیست و سوم رمضان جایگاهی ویژه دارد. امام رضا(ع) از پدران خود نقل میکنند:
«کانَ أمیرُ المؤمنینَ علیه السلام لایَنامُ ثلاثَ لیالٍ: لَیلةَ ثلاثٍ وعِشرِینَ مِن شَهرِ رَمَضانَ، ولَیلةَ الفِطرِ، ولَیلةَ النِّصفِ مِن شَعبانَ، وفیها تُقسَمُ الأرزاقُ والآجالُ وما یَکونُ فی السَّنَةِ»(۳)
«امیر مؤمنان(ع) سه شب را نمیخوابید: شب بیست و سوم ماه رمضان، شب عید فطر و شب نیمه شعبان؛ در این شبها، روزیها تقسیم و مدت عمر و هر آنچه در آن سال رخ میدهد، تعیین میشود.»
در این شب قدر است که تقدیر یک سال رقم میخورد. در سالهایی که جنگ تحمیل میشود، تقدیر ملتها در شبقدر رقم میخورد و مؤمنان با دعا و نیایش، سرنوشت خود و امتشان را به دست میگیرند.
جهاد در برابر دشمن؛ ادامه جهاد با نفس
قرآن کریم در سوره احزاب، صحنههایی از جنگ و رویارویی با دشمن را ترسیم میکند. در جنگ احزاب که مشرکان و منافقان مدینه را در محاصره گرفتند، خداوند از گروهی یاد میکند که پیمان شکستند:
«وَلَقَدْ کَانُوا عَاهَدُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ لَا یُوَلُّونَ الْأَدْبَارَ وَکَانَ عَهْدُ اللَّهِ مَسْئُولًا»(۴)
«و همانا آنان از پیش با خدا پیمان بسته بودند که [به دشمن] پشت نکنند؛ و پیمان خدا همواره بازخواستشدنی است.»
پایداری در برابر دشمن، نه فقط یک وظیفه نظامی، که وفای به عهد الهی است. در روزهای پایانی رمضان، مؤمنانی که یک ماه نفس خود را ریاضت دادهاند، آمادهترین انسانها برای ایستادگی در برابر دشمن هستند.
امام حسین(ع) در تبیین مراتب جهاد میفرمایند:
«إنَّ الْجِهَادَ أَرْبَعَةٌ: ... فَأَمَّا الْوَاجِبُ مِنَ الْجِهَادِ فَجِهَادُ الرَّجُلِ نَفْسَهُ فِی مَعْصِیَةِ اللَّهِ وَ هُوَ أَکْبَرُ الْجِهَادِ»(۵)
«جهاد چهار نوع است... اما یکی از انواع واجب جهاد آن است که انسان با نفس خود در برابر معاصی خدا مجاهده کند و آن بزرگترین جهاد است.»
این روایت نورانی، پیوند عمیق میان رمضان و جهاد را آشکار میسازد. رمضان، ماه جهاد با نفس است و جهاد با نفس، مقدمه و زمینهساز جهاد در برابر دشمن. کسی که در ماه رمضان بر نفس خویش غالب آمده، در میدان نبرد نیز پایداری خواهد کرد.
شبهای قدر در پناهگاه امن ائمه اطهار(ع)
در روزهای پایانی رمضان ۱۴۰۴، مؤمنان در حالی به استقبال شبقدر میروند که نغمههای جنگ با آن درآمیخته است. همانگونه که سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) اعلام کرد: «عملیات وعده صادق ۴ با رمز مبارک «یا قمر بنیهاشم» و «یا اباعبدالله الحسین(ع)» و «یا علی بن موسی الرضا(ع)» اجرا شد.»
این تقارن، یادآور آن است که مؤمنان در طول تاریخ، همواره در عین عبادت، آماده جهاد بودهاند. شبقدر، شبی که دعا در آن مستجاب است، بهترین زمان برای طلب پیروزی بر دشمنان است.
رمضانِ پایانیافته، جهادِ ادامهدار
عید فطر، روز پایان ماه رمضان، از نگاه امام رضا(ع) روز ویژهای است:
«إِنَّمَا جُعِلَ یَوْمُ الْفِطْرِ الْعِیدَ لِیَکُونَ لِلْمُسْلِمِینَ مُجْتَمَعاً یَجْتَمِعُونَ فِیهِ وَ یَبْرُزُونَ لِلَّهِ»(۶)
«همانا روز عید فطر عید قرار داده شد تا مسلمانان در آن جمع شوند و به سوی خدا بیرون آیند.»
این اجتماع عظیم مسلمانان در عید فطر، میتواند نمایش وحدت و همدلی در برابر دشمنان باشد. همانگونه که در عملیاتهای اخیر، رزمندگان اسلام با رمزهای عاشورایی به میدان آمدند، در عید فطر نیز امت اسلامی با رمز «الله اکبر» وحدت خود را به نمایش میگذارند.
بنابراین تقارن روزهای پایانی ماه رمضان با نغمههای جنگ، یک تصادف ساده نیست. این تقارن، پیامی عمیق در خود دارد: رمضان، ماه جهاد با نفس، مقدمه جهاد با دشمن است. مؤمنانی که یک ماه در مسابقه بندگی شرکت کردهاند، اکنون آمادهترین افراد برای ایستادگی در برابر متجاوزان هستند.
شبقدر امسال، شبی متفاوت است؛ هم شب نزول قرآن و تقدیر یکساله، هم شبی که دشمنان طعم مقاومت ملت ایران را میچشند. آنان که گمان میکنند با جنگ میتوانند ملتی را که یک ماه در محضر قرآن بودهاند به زانو درآورند، سخت در اشتباهند.
رمضان به پایان میرسد، اما مقاومت ادامه دارد. همانگونه که قرآن تا قیامت باقی است و هدایتگر، جهاد نیز تا دفع شر دشمنان ادامه خواهد یافت. ماه رمضان رفت، اما میوهاش، یعنی تقوا و پایداری، در دل مؤمنان باقی میماند و این گونه است که «رمضان مقاومت» در تاریخ ثبت میشود.
پینوشت:
۱.بقره/آیه۱۸۵
۲.تحف العقول، ص۲۳۶
۳.بحار الأنوار : 97/88/15
۴.احزاب /آیه ۱۵
۵.تحف العقول: 243، مشکاة الأنوار: 431/1442
۶.کتاب من لایحضره الفقیه، ص۵۲۲
فیروزه دلداری(پژوهشگر، مشاور خانواده، فعال رسانه و فضای مجازی)
نظر شما