خبرگزاری بین المللی اهل بیت (ع)- ابنا: جنگ تحمیلی سوم علیه ایران، که در شرایطی بیسابقه از سوی آمریکا و متحدانش طراحی و اجرا شد، نه تنها نتوانست اراده ملت ایران را در هم بشکند، بلکه برعکس، موجی از همبستگی و بازگشت دلبستگی به میهن را در میان اقشار مختلف مردم رقم زد.
شواهد همبستگی از نظر قرآن
«إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِهِ صَفًّا کَأَنَّهُمْ بُنْیَانٌ مَرْصُوصٌ» (۱)؛ خداوند کسانی را دوست دارد که در راه او چنان صفکشیده جنگ میکنند که گویی بنیانی سربی و استوارند. این آیه شریفه، زیباترین توصیف از همبستگی و انسجام ملی در برابر دشمنان را ترسیم میکند. هنگامی که تهدیدات آمریکا علیه ایران اسلامی به اوج خود رسید و جنگ تحمیلی سوم آغاز شد، بسیاری از تحلیلگران بینالمللی پیشبینی میکردند که فشارهای خارجی، نظام جمهوری اسلامی را به فروپاشی نزدیک خواهد کرد. اما آنچه در عمل رخ داد، نه تنها وارونه این پیشبینیها بود، بلکه جلوهای از تحقق وعده الهی را به نمایش گذاشت: «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ وَیُثَبِّتْ أَقْدَامَکُمْ» (۲)؛ اگر خدا را یاری کنید، شما را یاری میکند و گامهایتان را استوار میدارد.
مفهوم و مبانی همبستگی ملی در اسلام
اسلام، دین وحدت و یکپارچگی است. قرآن کریم بارها مسلمانان را از تفرقه و پراکندگی برحذر داشته و به وحدت و همبستگی دعوت کرده است: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» (۳)؛ و همگی به ریسمان خدا چنگ زنید و پراکنده نشوید. این آیه، محکمترین دلیل قرآنی بر ضرورت حفظ انسجام ملی در برابر هرگونه تهدیدی است . مفسران، «حبل الله» را به قرآن، دین، وحدت و نیز امام و رهبری تفسیر کردهاند که همگی تجمعبخش و انسجامآفرین هستند.
امام صادق(ع) در روایتی میفرمایند: «المُؤمِنونَ کَجَسَدٍ واحِدٍ، إنِ اشتَکی شَیئاً مِنهُ وَجَدَ ذلِکَ سائِرُ جَسَدِهِ بِالسَّهَرِ وَالحُمّی»(۴)؛ مؤمنان همچون پیکر واحدی هستند که اگر عضوی از آن به درد آید، سایر اعضا با بیخوابی و تب، همدردی میکنند. این روایت، تصویری عمیق از همبستگی و همدلی جامعه ایمانی ارائه میدهد که در برابر هر تهدید خارجی، واکنشی هماهنگ و یکپارچه از خود نشان میدهد.
عشق به میهن و دفاع از سرزمین، در فرهنگ اسلامی نه تنها نکوهیده نیست، بلکه از مصادیق روشن جهاد و دفاع از حریم مسلمانان به شمار میرود.
تهدید خارجی؛ کاتالیزور وحدت ملی
تجربه تاریخی نشان داده است که تهدیدات خارجی، اغلب جوامع را به سمت وحدت و همبستگی سوق میدهد. در جنگ تحمیلی سوم علیه ایران، این پدیده با شدتی بیسابقه تکرار شد. گزارشهای میدانی حاکی از آن است که با آغاز حملات آمریکا، حتی منتقدان سرسخت نظام نیز در یک واکنش ملیگرایانه در کنار کشور ایستادند. یکی از فعالان سیاسی معترض در تهران اعتراف کرد: «من همیشه در مورد اهمیت ایران صحبت میکردم، اما هرگز نفهمیدم ایران چقدر برای من مهم است».
این همبستگی، ریشه در آموزههای دینی دارد. قرآن کریم میفرماید: «وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ» (۵)؛ و اگر خداوند برخی از مردم را به وسیله برخی دیگر دفع نمیکرد، زمین تباه میگشت. این آیه، اصل دفاع در برابر متجاوزان را به عنوان عاملی برای حفظ نظم و امنیت جهان معرفی میکند.
حضرت امیرالمومنین علی(ع) در نهجالبلاغه میفرمایند: «وَ الزَمُوا السَّوادَ الْأعْظَمَ، فَإنَّ یَدَ اللّهِ مَعَ الْجَماعَةِ، وَ إیّاکُمْ وَ الْفُرْقَةَ، فَإنَّ الشّاذَّ مِنَ النّاسِ لِلشَّیْطانِ»(۶)؛ بر جماعت و جمعیت بزرگ بچسبید، که دست خدا با جماعت است، و از پراکندگی بپرهیزید که آن انسان جدا شده از جمع، طعمه شیطان است. این توصیه امیرالمؤمنان(ع) در شرایط بحرانی، راهنمایی روشن برای حفظ وحدت در برابر تهدیدات خارجی است.
رهبر و امام نظام جمهوری اسلامی نیز بر همین اصل تأکید داشتند.
«باید بر وحدت بین آحاد و اقشار ملّت که معمولاً در مواقع مضیقه نمود خاصّی پیدا میکند، خدشهای وارد نشود. این امر با صرفنظر کردن از نقاط مورد اختلاف تحصیل خواهد شد.»(۷)
بازگشت دلبستگی به ایران؛ از تفرقه تا همبستگی
یکی از پدیدههای شگفتانگیز در جنگ تحمیلی سوم، بازگشت احساسات میهنی در میان اقشار مختلف مردم بود. پیش از جنگ، فضای سیاسی ایران با چالشها و اعتراضات داخلی همراه بود، اما با شروع تهدیدات خارجی، این فضا به سرعت تغییر کرد. اعلام أمادگی بیش از ۱۴ میلیون شهروند ایرانی برای دفاع از کشور که معادل جمعیت بسیج و نیروهای داوطلب مردمی است، نشاندهنده عظمت همبستگی ملی در برابر تهدید خارجی بود.
این پدیده را میتوان با استناد به سنت نبوی تبیین کرد. پیامبر اکرم(ص) فرمودند: مَن قُتِلَ دُونَ أهلِهِ ظُلما فهُو شَهیدٌ ، و مَن قُتِلَ دُونَ مالِهِ ظُلما فهُو شَهیدٌ ، و مَن قُتِلَ دُونَ جارِهِ ظُلما فهُو شَهیدٌ ، و مَن قُتِلَ فی ذاتِ اللّه ِ عَزَّ و جلَّ فهُو شَهیدٌ .(۸) هرکه در راه دفاع از خانواده خود به ستم کشته شود، شهید است و هرکه در راه دفاع از مال خود مظلومانه کشته شود، شهید است، و هرکه در راه دفاع از همسایه خود به ستم کشته شود، شهید است، و هرکه به خاطر خداوند عزّ و جلّ کشته شود، شهید است
. این حدیث شریف، دفاع از میهن و ناموس را در ردیف دفاع از دین و جان قرار میدهد و نشان میدهد که عشق به سرزمین و دفاع از آن، نه تنها شرکآمیز نیست، بلکه میتواند موجب نیل به درجه شهادت شود.
تحلیلگران سیاسی نیز بر این باورند که مهمترین عوامل پیروزی ایران در برابر آمریکا، «وحدت، انسجام و شور و حرارت ملی و مذهبی» بوده است . این عوامل، ایران را در ابعاد علمی، نظامی، اقتصادی و سیاسی به سطحی از قدرت جهانی رسانده که در تاریخ معاصر کمسابقه است.
نقش آموزههای دینی در تثبیت همبستگی ملی
در شرایط بحرانی جنگ، مساجد، حسینیهها و سایر پایگاههای مذهبی به کانونهای تجمع و هماهنگی مردم تبدیل شدند. امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب با تکیه بر آیات قرآن و سیره اهل بیت(ع)، مردم را به وحدت و مقاومت فرامیخواندند. قرآن کریم میفرماید: «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُمْ» (۹)؛ و برای (مقابله با) آنها هر چه در توان دارید از نیرو و اسبهای آماده (و تجهیزات جنگی) فراهم سازید، تا با این (آمادگی) دشمن خدا و دشمن خودتان را بترسانید.
این آیه، آمادگی همهجانبه در برابر دشمن را وظیفه شرعی مسلمانان معرفی میکند. در جنگ تحمیلی سوم، این آمادگی تنها محدود به نیروهای مسلح نبود، بلکه تمام اقشار مردم با توجه به تواناییهای خود، در این زمینه مشارکت کردند.
تمایز میان دلبستگی به ایران و نظام سیاسی
یکی از نکات ظریف در تحلیل پدیده بازگشت دلبستگی به ایران در جنگ تحمیلی سوم، تمایز میان عشق به میهن و تأیید سیاستهای حکومت است.
اما این تمایز، به هیچ وجه از ارزش همبستگی ملی نمیکاهد. اسلام نیز بر حفظ میهن و دفاع از آن، فارغ از نوع حکومت، تأکید دارد. پیامبر اکرم(ص) میفرمایند: «حُبُّ الْوَطَنِ مِنَ الْإیمانِ»(۱۰)؛ عشق به میهن، جزئی از ایمان است. این حدیث که در منابع متعددی نقل شده، نشان میدهد که دلبستگی به سرزمین نه تنها با ایمان منافات ندارد، بلکه خود جلوهای از ایمان محسوب میشود.
محققان معاصر نیز بر این نکته تأکید کردهاند که عشق به میهن (وطندوستی) یک حقیقت طبیعی و فطری است. انسان به طور طبیعی مکانی را که در آن متولد و بزرگ شده و در آن با مردم ارتباط برقرار کرده، دوست دارد. این عشق به میهن، با روح دین هماهنگ است و هیچ تضادی میان موضع وطندوستی و موضع دین در این زمینه وجود ندارد .
عوامل پیروزی؛ ایمان، وحدت و مقاومت
تحلیلگران مسائل سیاسی، عوامل متعددی را برای پیروزی ایران در برابر ائتلاف آمریکا و متحدانش برشمردهاند. استاد انور افشار، تحلیلگر سیاسی، معتقد است که مهمترین عوامل این پیروزی عبارتند از: «رشد علمی، مقاومت و استقامت، عرق ملی، ایستادگی در برابر ستم، و مهمتر از همه مقاومت مردم این کشور» .
قرآن کریم نیز بر همین عوامل تأکید دارد. «ذَلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَمَنْ یُشَاقِقِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ»(۱۱)؛ این (عذاب) به سبب آن است که با خدا و رسولش مخالفت کردند، و هر کس با خدا و رسولش مخالفت کند، بیگمان خدا سختکیفر است. در مقابل، کسانی که در راه خدا و در دفاع از حق و حقیقت پایداری کنند، مشمول وعده الهی خواهند شد: «وَإِنَّ جُنْدَنَا لَهُمُ الْغَالِبُونَ» (۱۲)؛ و همانا لشکر ما پیروزند.
جنگ تحمیلی سوم علیه ایران، اگرچه خسارات سنگینی بر جای گذاشت، اما پدیدهای را رقم زد که از آن میتوان به «بازگشت دلبستگی به ایران» تعبیر کرد. تهدیدات آمریکا و متحدانش، برخلاف هدفی که دنبال میکردند، نه تنها اراده ملت ایران را در هم نشکست، بلکه موجی برای وحدت و همبستگی ملی شد.
قرآن کریم و روایات معصومین(ع)، چارچوب نظری این همبستگی را ترسیم کردهاند. آیاتی که بر «بنیان مرصوص» تأکید دارند، احادیثی که عشق به میهن را از ایمان میشمارند، و سنتی که دفاع از سرزمین را در ردیف جهاد فی سبیل الله قرار میدهد، همگی نشان میدهند که دلبستگی به ایران، نه تنها شرکآمیز نیست، بلکه عین دینداری و ایمان است.
در شرایط کنونی که بار دیگر تهدیدات خارجی علیه ایران تشدید شده است، بازخوانی این تجربه میتواند چراغ راه آینده باشد. تا زمانی که ملت ایران، با تکیه بر آموزههای دینی و باورهای ملی خود، در برابر تهدیدات متحد و یکپارچه بایستد، هیچ قدرت خارجی نمیتواند بر اراده این ملت غلبه کند.
پی نوشت:
۱.سوره صف/ آیه 4
۲.سوره محمد/آیه 7
۳.سوره آل عمران/ آیه 103
۴.الکافی، ۴/۱۶۶/۲
۵.سوره بقره/ آیه 251
۶.نهج البللاغه، خطبه ۱۲۷
۷. پیام امام مجتبی خامنه ای (۱۴۰۴/۱۲//۲۱)
۸.کنز العمّال : 11237
۹.سوره انفال/ آیه 60
۱۰.سفینة البحار : 8/525
۱۱.سوره انفال/ آیه۱۳
۱۲.سوره صافات/آیه 173
فیروزه دلداری(پژوهشگر/ مشاوره خانواده/فعال رسانه و فضای مجازی)
نظر شما