به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: حجت الاسلام و المسلمین محمد حسین امین، نویسنده و پژوهشگر دینی، در نوشتاری اختصاصی برای ابنا، به تبیین حقوق رفاهی زن در خانواده از نگاه امام رضا علیه السلام پرداخته است:
محمد حسین امین / نویسنده و پژوهشگر دینی
رفاه؛ فراتر از یک نیاز، یک حقِ الهی
در نگاهِ وحیانی اسلام، خانواده کانونی برای رشد است و این رشد بدون تأمین نیازهای جسمی و روانی ممکن نیست. بسیاری گمان میکنند حقِ مالی زن تنها در تکهای نان و سقفی برای پناه گرفتن خلاصه میشود؛ اما حقیقتِ دین، چیزی فراتر از «زندهماندن» است. زن به عنوان ستون عاطفی خانه، حق دارد از ثروت و دارایی همسرش، سهمی شایسته و در شأنِ کرامت انسانی خود داشته باشد.
این نگاهِ طلبکارانه به رفاه، ریشه در این اصل دارد که مال در دست مرد، نه ملک شخصی او، بلکه امانتی الهی برای توسعهی آرامش در خانواده است. وقتی از «حقِ رفاه» سخن میگوییم، منظورمان خروج از دایرهی اضطرار و ورود به عرصهی «توسعه» است. اینجاست که زن، نه یک جیرهبگیرِ چشمانتظار، بلکه شریکی است که باید طعمِ خوشِ دارایی همسرش را در ریزترین جزئیات زندگی حس کند.
در واقع، اسلام با نگاهی واقعبینانه، فقرِ تحمیلی در خانه را ریشهی بسیاری از مفاسد اخلاقی و فروپاشیهای عاطفی میداند. مردی که توان مالی دارد اما همسرش را در مضیقه میگذارد، در حقیقت تیشه به ریشهی اقتدار و محبت خود میزند. از این رو، رفاه زن نه یک کالای لوکس، بلکه ضرورتی برای صیانت از حریمِ مقدس خانواده در برابر تندبادهای زمانه است.
خط قرمزِ امام رضا (ع) در برابر بخل
امام رضا (ع) با نگاهی حکیمانه، قاعدهای را در سبک زندگی اسلامی بنا نهادند که به «قاعده توسیعه» شهرت یافته است. ایشان به صراحت مرز میان تدبیرِ اقتصادی و بخلِ خانمانسوز را مشخص کردهاند. امام هشتم معتقد بودند که نعمتِ خداوند بر مرد، باید در سفره و پوشش و آسایش همسر و فرزندانش تجلی یابد. این یک دستورِ صریح است که اجازه نمیدهد ثروت مرد، در حسابهای بانکی رسوب کند و اهل خانهاش در حسرتِ حداقلها بمانند.
در کلامی تکاندهنده، امام هشتم (ع) هشدار میدهند که مرد نباید چنان سختگیر و خسیس باشد که اهل خانه، تلخیِ حضور او را با فقر پیوند بزنند. ایشان میفرمایند: «صاحب نعمت باید بر عیال خود گشایش ایجاد کند»[۱]. این سخن یعنی هرچه دارایی مرد بیشتر میشود، کیفیت زندگی زن نیز باید به همان نسبت ارتقا یابد. این عدالتِ توزیعی در کوچکترین واحد اجتماع، یعنی خانواده، تضمینکنندهی سلامتِ روان جامعه است.
اگر مردی این حق را نادیده بگیرد، در واقع مرتکب یک ظلمِ پنهان شده است. امام رضا (ع) صراحتاً میفرمایند که اگر مردی توانایی داشته باشد و بر همسرش سخت بگیرد، اهل خانه آرزوی مرگ او را خواهند کرد تا از شرّ بخل او رها شوند و به میراثش برسند[۲]. این هشدارِ جدی، نشاندهندهی اهمیتِ فوقالعادهی رفاه در نگاهِ اهلبیت (ع) است؛ چرا که بخیل، منفورترینِ افراد در خانهی خویش است.
زن؛ مدیرِ زیبایی و شریکِ ثروت
زن در منظومهی فکری تشیع، مدیرِ زیبایی و آرامشِ خانه است. برای ایفای این نقش، او نیازمند ابزار و امکانات است. اسلام از مرد میخواهد که نیازهای همسرش را فراتر از خوراک و پوشاکِ ساده ببیند. در روایات ما تأکید شده است که مرد در هر عید و هر مناسبتی، باید هدیهای برای همسرش تهیه کند تا او بداند ثروتِ مرد، در خدمتِ شادیِ اوست[۳]. این یعنی زن در تمامِ داراییهای همسرش، یک سهمِ عاطفی و رفاهیِ تعریفشده دارد.
معنای حقیقیِ «شریکِ ثروت بودن» این است که زن نباید برای هر هزینهی کوچک یا بزرگی، احساسِ خجالت یا زیردست بودن داشته باشد. نفقهای که در فقه شیعه تعریف شده، بر اساس «شأنِ زن» است، نه حداقلهای معیشتی. اگر زنی در خانوادهای مرفه بزرگ شده، مرد موظف است همان سطح از زندگی را برای او فراهم کند. این یعنی دین، به جای یکسانسازیِ فقیرانه، به دنبال حفظِ کرامت و ارتقای کیفیت زندگی زنان است.
در پایان باید گفت که رفاهِ زن، برکتزا است. در منطقِ روایی ما، مردی که برای رفاه خانوادهاش تلاش میکند، مانند مجاهدی است که در راه خدا شمشیر میزند[۴]. وقتی مرد، دستِ دلباز خود را به سمت همسرش میگشاید، در حقیقت درهای رزقِ الهی را به سوی خود باز کرده است. زنِ شاد و مرفه، خانهای گرم و فرزندانی با عزتنفس تربیت میکند که این خود، بزرگترین ثروت برای هر جامعهی رو به تعالی است.
شکی نیست که این نوشتار در صدد تبیین حقوق اخلاقی بانوی خانواده است و مبانی دیگری نظیر پرهیز از تجمل، عدم درخواست از شوهر هنگام فقر، پرهیز از اسراف و ... مباحث مهم دیگری است که بانوان در یک زندگی مشترک، عهده دار آن هستند.
منابع و پاورقیها:
[۱]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۴، ص ۱۱، ح ۵: «صَاحِبُ النِّعْمَةِ یَجِبُ عَلَیْهِ التَّوْسِعَةُ عَلَی عِیَالِهِ.» (صاحب نعمت واجب است که بر زیردستان و خانوادهاش گشایش ایجاد کند.)
[۲]. صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، ج ۲، ص ۶۸: «إنَّ العِیالَ أسَراءُ الرَّجُلِ، فَمَن أنعَمَ اللّهُ علَیهِ نِعمَةً فَلْیُوَسِّعْ عَلی اُسَرائهِ، فإن لَم یَفعَلْ أوشَکَ أن تَزولَ تِلکَ النِّعمةُ.» (خانواده اسیران مرد هستند؛ پس هر کس خدا به او نعمتی داد، باید بر آنان گشایش دهد وگرنه آن نعمت رو به زوال میرود.) و نیز در روایت مشابهی از امام رضا (ع) که میفرمایند: «یُشبهُ أَن یَتَمَنَّوا مَوْتَهُ» (نزدیک است که آرزوی مرگ او را کنند.)
[۳]. نوری، حسین، مستدرک الوسائل، ج ۱۵، ص ۲۰۳: «فَإِذَا کَانَ یَوْمُ عِیدٍ فَیُوَسِّعُ عَلَیْهِمْ فِی الشَّیْءِ الَّذِی لَمْ یَکُونُوا یَأْکُلُونَهُ فِی سَائِرِ الْأَیَّامِ.» (در روزهای عید، مرد باید در چیزهایی که در روزهای دیگر فراهم نمیکرد، بر آنان گشایش و رفاه ایجاد کند.)
[۴]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۵، ص ۸۸، ح ۱: «الْکَادُّ عَلَی عِیَالِهِ مِنْ حَلَالٍ کَالْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ.» (کسی که برای رفاه و معیشت خانوادهاش از راه حلال تلاش میکند، مانند مجاهد در راه خداست.)
نظر شما