هنر آشتی: گام‌هایی برای پیوند دل‌ها

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: اصلاح در میان مردم، گروه ها و طوایف، غالباً کار پیچیده ای است مخصوصاً اگر کینه ها و دشمنی ها ریشه دار و کهنه باشد، به همین دلیل گاهی برای رسیدن به آن، باید راه طولانی پیمود و از نکات و دقایقی بهره گرفت، و با روان شناسی و روان کاوی آشنا بود. رعایت اصول ذیل، برای رسیدن به این مقصود مفید و مؤثر است:

۱ـ نخستین راهکار برای برقراری آشتی بین دو نفر، پیدا کردن ریشه های اختلاف است، چرا که تا انسان ریشه ها را نشناسد درمان نتیجه ها مشکل است، و اگر اختلافات ریشه یابی شود و انسان به سراغ نابود کردن ریشه های اختلاف برود زودتر به موفقیت خواهد رسید.

۲ـ خودداری از شتابزدگی در برقراری آشتی بین دو طرف، زیرا این کار در موارد بسیاری نتیجه معکوس دارد، به خصوص اگر اختلافات عمیق و ریشه دار باشد. در این گونه موارد باید با بررسی جهات اختلاف، و گاه شمارش آنها بر روی کاغذ، به حل یک یک آنها پرداخت، و با امتیاز دهی به هر یک از دو طرف، تعادلی برقرار گردد، تا اختلاف به اصلاح منتهی شود.

۳ـ باید با بهره گیری از مسائل عاطفی و استفاده از آیات و روایات، به تحریک عواطف مذهبی طرفین پرداخت و برای هر دو طرف شخصیت والایی قائل شد تا به خاطر احساس شخصیت، حاضر به عفو و گذشت نسبت به بعضی از خواسته های خود شوند.

۴ـ گاه اصلاح کننده باید از جانب خود نوعی فداکاری به خرج دهد، مثلا مبلغی از ادعای طرفین را بر عهده بگیرد، همان گونه که مفضّل یکی از اصحاب امام صادق(علیه السلام)، بوسیله اموالی که امام در اختیارش قرار داده بود، این کار را انجام داده بود، و به یقین مالی که در این راه خرج می شود از بهترین انفاق های در راه خدا محسوب می شود.

۵ـ شخص مُصلح باید از جانبداری یک طرف به شدت بپرهیزد، و به تعبیر دیگر خود را بی طرف و نسبت به هر دو علاقه مند و با محبت نشان دهد. زیرا هر گونه جانبداری از یکی از طرفین او را از رسیدن به مقصود باز می دارد. البته همواره افراد زورگو و بی منطقی هستند که هرگز در برابر حق، عدالت و اصلاح سر فرود نمی آوردند که آنها حکم دیگری دارند.

۶ـ در بسیاری از مواقع پیمودن راه طولانی اصلاح، نیاز به صبر و حوصله و خون سردی دارد. شخص مصلح نباید زود مأیوس شود و درهای اصلاح را به روی خود بسته ببیند، بلکه باید بداند پیچیده ترین اختلافات را می توان با صبر و شکیبایی و درایت و تدبیر حل کرد.

بنابراین اگر در یک مرحله ناکام شود، نباید مسأله را پایان یافته اعلام کرد. به تعبیر دیگر فساد جنبه تخریبی دارد و کار آسانی است ولی اصلاح جنبه سازندگی دارد و کار پیچیده ای است. یک بنای عظیم را می توان با چند بمب منفجر کرد و با خاک یکسان نمود، ولی ساختن آن سال ها وقت لازم دارد. بنای اعتماد، دوستی، محبت و صمیمیت در جوامع انسانی نیز چنین است، تخریب آن آسان و سریع، و ساختن آن پیچیده و دراز مدت. بنابراین در امر اصلاح، شتابزدگی هرگز عاقلانه نیست.

این سخن را با داستان عبرت آموزی که در «بحارالانوار» آمده است پایان می دهیم: مرحوم علاّمه «مجلسی» از بعضی نقل می کند که در زمان های گذشته فردی می خواست غلام خود را بفروشد، به مشتری گفت این غلام جز این که سخن چین است عیبی دیگری ندارد!، مشتری این عیب را سبک شمرد و گفت اشکالی ندارد، غلام را خرید (شیطنت غلام شروع شد) روزی به همسر آقای خود گفت: شوهرت تو را دوست ندارد و می خواهد همسر دیگری بگیرد، تیغی به تو می دهم کمی از موی پشت سر او را قطع کن تا من با آن سحری فراهم کنم که او تو را دوست بدارد. سپس نزد شوهرش آمد و به او گفت این زن دوست پنهانی پیدا کرده و قصد کشتن تو را دارد، تو خود را به خواب بزن تا حقیقت را دریابی.

مرد شبی خود را به خواب زد، ناگهان احساس کرد که زن با تیغ به سراغ او آمد، باور کرد که می خواهد او را به قتل برساند، برخاست و زن را کشت. قبیله زن باخبر شدند و حرکت کردند و مرد را کشتند، در میان دو قبیله جنگی در گرفت و گروهی از میان رفتند، و کار به درازا کشید. (۱) آری به این آسانی می توان دو قبیله را به جان هم انداخت و قربانی گرفت، ولی به یقین اصلاح در میان آنها به این آسانی نیست. (۲)

پی نوشت: