ربای عادلانه؛ دروازه‌ای باز به سوی ربا

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: بعضی می گویند ربای عادلانه! کاملا منطقی است، ربائی عادلانه، چیزی است که اخیراً بعضی از آن دم می زنند و می گویند درست است که سود پول گرفتن رباخواری و گناه بزرگی است ولی آیا حتی اگر ما مقدار تفاوت ارزش پول و یا به عبارت دیگر تورم حاصل بر اثر گذشت زمان را هم بگیریم باز ربا است!؟

فی المثل ۱۰ هزار تومان به کسی وام یک ساله داده ایم، و در مدّت این یکسال نرخ تورم فرضاً ۱۰ درصد بوده است، یعنی قدرت خریدی که با ۱۰ هزار تومان در سال گذشته داشته ایم به مقدار ۱۱ هزار تومان امسال است، آیا اگر این تفاوت را که یک هزار تومان است به عنوان سود بگیریم (به جای ۱۰ هزار تومان وام بعد از یک سال ۱۱ هزار تومان دریافت داریم) آیا باز هم ربا محسوب می شود؟ در پاسخ با صراحت می گوئیم: آری این هم ربا است، زیرا:

اوّلاً این گونه استثناها همیشه خطرناک است؛ چراکه راه را برای رباخواران می گشاید، و هر کس می تواند ادّعا کند، سودی را که گرفته تفاوت قدرت خرید پول و یا معادل تورم است، و هیچ معیار و ضابطه ای هم برای این مسئله وجود ندارد، به خصوص اینکه می بینیم حتی گزارش های مقامات رسمی در زمینه نرخ تورم آمیخته با مسائل سیاسی است که گاهی آن را کمتر از میزان واقعی و گاهی بیشتر از آن نشان می دهند!

ثانیاً اگر دلیل رباخواران برای گرفتن ربا این باشد آیا اگر به راستی شرائطی پیش آید که قدرت خرید پول با گذشت زمان افزایش یابد (مثلا اکنون که جنگ است قدرت خرید پول ما بسیار کم شده، ولی پس از پایان گرفتن جنگ به خواست خدا وضع بهتر می شود) آیا رباخواران حاضرند در این صورت فی المثل به جای ۱۰ هزار تومان وام که داده اند ۹ هزار تومان دریافت دارند (یعنی نه تنها سود نگیرند؛ بلکه چیزی هم از اصل سرمایه کم کنند) چون قدرت خرید پول افزایش یافته؟ مسلّماً نه.

اصولا شاید این همه تأکید روی قرض الحسنه و آن همه ثواب و فضیلتی که برای آن در روایات اسلامی ذکر شده یک دلیلش همین باشد که غالباً با گذشت زمان و افزایش تورّم ارزش پول پائین می آید و شخص وام دهنده در حقیقت مبلغ کمتری را دریافت می کند، گوئی علاوه بر این که کار وام دهنده را راه انداخته چیزی را هم به او بخشیده است؟

به هر حال ما بحثی در فقه و اصول فقه داریم به نام «حمایت حما» یعنی گاه لازم می شود که برای حفظ کلیت قوانین و پایان دادن به هر گونه سوء استفاده، از استثناء صرف نظر شود، مخصوصاً استثناهای گنگ و مبهم و فاقد ضابطه روش که دستاویز خوبی برای سود جریان است. (۱)

پی نوشت: