خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)-ابنا: تأملی در اهمیت روز عرفه با تکیه بر آیات و روایات از بحارالانوار و تروزی که آسمان به زمین نزدیک میشود. در میان روزهای سال، هیچ روزی به اندازه روز عرفه، تبلور رحمت و مغفرت الهی نیست. روز نهم ذیالحجه، روزی است که درهای آسمان گشوده میشود، پروندهها بسته میگردد و بندگان خدا با دلی شکسته و چشمی امیدوار، دست به سوی معبود برمیدارند. این روز، نه فقط برای حاجیان در صحرای عرفات، که برای همه مؤمنان در هر کجای جهان، فرصتی استثنایی برای بازگشت و تجدید عهد با خداست. از غرفههای کوچک در کوچه پسکوچههای شهر تا صحرای بیکران عرفات، همگان در این روز یکصدا لبیک گویان، قربانیگاه نفسهای سرکش را آماده میکنند تا با طلوع خورشید عید قربان، قربانیِ تقوا را به آستان حضرت دوست تقدیم دارند. روز عرفه، «یک قدم تا اوج» است؛ فرصتی برای باری دیگر از غبار غفلت شستن و به ضیافت الهی قدم نهادن.
عرفه؛ روز بخشش و نجات از آتش
در روایات متعدد، از روز عرفه به عنوان روزی یاد شده که خداوند بیش از هر روز دیگری بندگانش را از آتش دوزخ آزاد میکند. پیامبر اکرم (ص) میفرمایند:
«ما مِن یَومٍ أکثَرَ أن یُعتِقَ اللَّهُ فِیهِ عَبداً مِنَ النّارِ مِن یَومِ عَرَفَهَ»(1)
«خداوند در هیچ روزی به اندازه روز عرفه، بندگان را از آتش دوزخ آزاد نمیکند.»
نیز از پیامبر اکرم (ص) روایت شده است:
«إِنَّ اللَّهَ یُبَاهِی مَلائِکَتَهُ عَشِیَّهَ عَرَفَهَ بِأهلِ عَرَفَهَ فَیَقولُ: اُنظُروا إلی عِبادی أَتَونی شُعثاً غُبراً»(2)
«خداوند در شامگاه عرفه نزد فرشتگانش به اهل عرفات میبالد و میگوید: بندگانم را بنگرید که ژولیده و غبارآلود به نزد من آمدهاند.»
عرفه در بحارالانوار؛ بزرگترین گناه در عرفات
علامه مجلسی در بحارالانوار روایت مهمی از پیامبر اکرم (ص) نقل میکند که بیانگر وسعت رحمت الهی در این روز است؛ آنقدر که ناامیدی از رحمت خدا، خود بزرگترین گناه محسوب میشود:
«أَعظَمُ أهلِ عَرَفاتٍ جُرماً مَنِ انصَرَفَ و هُوَ یَظُنُّ أنَّهُ لَن یُغفَرَ لَهُ»(3)
«گناهکارترین فرد در عرفات کسی است که از آنجا بازگردد در حالی که گمان میکند آمرزیده نخواهد شد.📚
گناهانی که جز در عرفات بخشیده نمیشود
از امیرالمؤمنان علی (ع) روایت شده است که برخی گناهان، آمرزش ویژهای دارند که تنها در سرزمین عرفات حاصل میشود:
«مِنَ الذُّنوبِ ذُنوبٌ لاتُغفَرُ إلّا بِعَرَفاتٍ»(4)
«برخی از گناهان جز در عرفات بخشوده نمیشوند.»
عرفه؛ روز دعا و درخواست
امام صادق (ع) در اهمیت دعا کردن در روز عرفه میفرمایند:
«تَخَیَّر لِنَفسِکَ مِنَ الدُّعاءِ ما أحبَبتَ واجْتَهِد، فإنَّهُ (یَومَ عَرَفَه) یَومُ دُعاءٍ و مَسألَهٍ»(5)
«هرچه میخواهی برای خود دعا برگزین و در دعا کردن بکوش، زیرا روز عرفه، روز دعا و درخواست است.»
روقوف در عرفات
در منابع معتبر شیعی، از امام باقر (ع) روایت شده است که هیچکس - چه نیکوکار و چه بدکار - در عرفات وقوف نمیکند مگر اینکه خداوند دعایش را مستجاب میکند:
حضرت می فرماید: «هیچکس (چه نیکوکار و چه بدکار) در عرفات وقوف نمیکند، مگر اینکه خداوند دعایش را مستجاب میکند.» (6)
فلسفه نامگذاری عرفات
از امام صادق (ع) درباره علت نامگذاری عرفات پرسیده شد. حضرت فرمودند:
«جبرئیل، حضرت ابراهیم را روز عرفه به این مکان آورد، چون ظهر فرا رسید، جبرئیل گفت: ای ابراهیم! به گناه خود اعتراف کن و مناسکت را بیاموز! چون جبرئیل گفت "اعتراف کن!" این سرزمین عرفات نامیده شد.» (7)
مباهات الهی در عرفات
امام سجاد (ع) در حدیثی به عظمت شامگاه عرفه اشاره میکنند:
«عصر روز عرفه و ظهر روز دهم که حاجیان در منا حضور دارند، خدای سبحان به فرشتگان مباهات میکند و میفرماید: اینان بندگان من هستند که از راههای دور و نزدیک با مشکلات بسیار به اینجا آمدهاند...»(8)
فرازی از دعای عرفه امام حسین (ع)
«إِلَهِی أَنَا الْفَقِیرُ فِی غِنَایَ فَکَیْفَ لَا أَکُونُ فَقِیراً فِی فَقْرِی»
«خدای من، من در زمانی که بینیاز باشم باز فقیر و نیازمندم؛ پس چگونه در زمان نیازمندیام فقیر نباشم؟»
«إِلَهِی مِنِّی مَا یَلِیقُ بِلُؤْمِی وَ مِنْکَ مَا یَلِیقُ بِکَرَمِکَ»(9)
«خدای من، از من است آنچه شاینده پستی من است و از تو است آنچه شایسته بزرگواری توست.»
قدر این فرصت طلایی را بدانیم
روز عرفه، روز رحمت بیکران الهی، روز مباهات خداوند بر فرشتگان، روز بخشش گناهان و روز تجدید میثاق با پروردگار است. از دریچه روایات منابع معتبر شیعی، این روز از چنان عظمتی برخوردار است که میتواند سرنوشت یک سال انسان را دگرگون کند.
با طلوع آفتاب عرفه، خداوند بندگانش را به ضیافت مغفرت دعوت میکند. هیچ بهانهای برای دور ماندن از این سفره گسترده وجود ندارد.
روایت شده: (مَا رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ بِإِسْنَادِهِ إِلَی الْقَاسِمِ بْنِ حُسَیْنٍ النَّیْشَابُورِیِّ قَالَ
«قاسم بن حسین» میگوید: رَأَیْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عِنْدَ مَا وَقَفَ بِالْمَوْقِفِ مَدَّ یَدَیْهِ جَمِیعاً فَمَا زَالَتَا مَمْدُودَتَیْنِ إِلَی أَنْ أَفَاضَ فَمَا رَأَیْتُ أَحَداً أَقْدَرَ عَلَی ذَلِکَ مِنْهُ(10)
«امام باقر-علیه السّلام-را در موقف «عرفات» دیدم که دو دست خود را بلند کرده و به سوی آسمان گشوده بود و همچنان دستهایش گشوده و به آسمان بود، تا اینکه از «عرفات» به سوی «منی» حرکت کرد و هیچکس دیگر را ندیدم که توانایی انجام این کار را داشته باشد.»
دعای علی بن موسی الرضا(ع) در روز عرفه
اللَّهُمَّ کَمَا سَتَرْتَ عَلَیَّ مَا لَمْ أَعْلَمْ فَاغْفِرْ لِی مَا تَعْلَمُ وَ کَمَا وَسِعَنِی عِلْمُکَ فَلْیَسَعْنِی عَفْوُکَ
(خداوندا، همان گونه که چیزهایی را که نمیدانستم پوشاندی، آنچه را که میدانی بیامرز و همان گونه که علم تو مرا فراگرفته، بخشش تو نیز مرا فراگیرد )
وَ کَمَا بَدَأْتَنِی بِالْإِحْسَانِ فَأَتِمَّ نِعْمَتَکَ بِالْغُفْرَانِ وَ کَمَا أَکْرَمْتَنِی بِمَعْرِفَتِکَ فَاشْفَعْهَا بِمَغْفِرَتِکَ
(و همانطور که نیکی خود را به من [بدون درخواست]آغاز کردی، نعمتت را با آمرزش اتمام کن و چنان که با شناخت مرا گرامی داشتی، آمرزشت را در کنار آن قرار ده )
وَ کَمَا عَرَّفْتَنِی وَحْدَانِیَّتَکَ فَأَکْرِمْنِی بِطَاعَتِکَ [لماعیتک] وَ کَمَا عَصَمْتَنِی مَا لَمْ أَکُنْ أَعْتَصِمُ مِنْهُ إِلَّا بِعِصْمَتِکَ
(و همان گونه که مرا با یگانگیات آشنا کردی، طاعتت را به من کرامت کن و همانطور که از اموری که نمیتوانستم جز به نگاهداری تو، خود را حفظ کنم مرا حفظ کردی، )
فَاغْفِرْ لِی مَا لَوْ شِئْتَ عَصَمْتَنِی مِنْهُ یَا جَوَادُ یَا کَرِیمُ یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ
(آنچه را که اگر میخواستی، میتوانستی از آن حفظ کنی، بیامرز، ای بخشندهی بزرگوار، ای دارندهی بزرگی و کرامت.)(11)
پی نوشت:
1. صحیح مسلم ، ج 4 ، ص 107
2.مسند أحمد ، ج 2، ص 224
3.بحار الأنوار ، ج 99 ، ص 248
4.دعائم الإسلام، ج ۱، ص ۲۹۴
5.تنبیه الغافلین، ص489
6.کافی، ج 4، ص 316؛ علل الشرایع، ج 2، ص 436
7.بحارالانوار، ج ۹۶، ص ۲۵۹
8. بحارالانوار، ج ۹۶، ص ۲۵۹
9.إقبال الأعمال (سید بن طاووس)
10.فلاح السائل، ص 31- 39
11. ابن سنی، احمدبن محمد، کتاب عمل الیوم و الیله
فیروزه دلداری( پژوهشگر، فعال رسانه، فضای مجازی)
نظر شما