خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: ابوالعباس تقی الدین احمد بن عبدالحلیم بن عبدالسلام حرانی دمشقی حنبلی ابن تیمیه (۶۶۱-۷۲۸ ق)، در حرّان به دنیا آمد و پدرش او را به دمشق برد و در همانجا رشد و شهرت یافت. او یکی از جنجال آفرین ترین شخصیت های دینی اهل سنت به شمار می رود، به طوری که به دلیل دادن فتواها و مطالب عجیب و غریبش، حتی توسط دانشمندان اهل سنت و حکومت های وقت مورد محاکمه و مجازات قرار گرفت. او به سبب یک فتوای نادرست، به مصر تبعید شده و زندانی گشت و پس از آزادی به اسکندریه رفته و سپس به دمشق بازگشت. در دمشق نیز به دلیل مطالب نادرستی که اشاعه می کرد، چندین بار بازداشت شد و در نهایت امر نیز در زندان در گذشت.
او از کودکی در نزد علمای زمان خود رفت و آمد فراوانی داشت و در سنین نوجوانی مدعی بهره علمی فراوانی بود به گونه ای که در بیست و دو سالگی (۶۸۳ ق) در دارالحدیث و مسجد جامع اموی دمشق به تفسیرقرآن پرداخت.
عده ای از اهل سنت در وصف او مبالغه های فراوانی کرده اند، به طوری که او را مجتهد مطلق و بی نظیر، تنها مفسر بی بدیل قرآن، و علامه بزرگ و احیاگر بزرگ اسلام و کسی که دارای سحر بیان و جادوی قلم بوده است، معرفی کرده اند.
عقید و مذهب ابن تیمیه:
او از لحاظ مذهب فقهی، حنبلی بوده و از لحاظ عقیده کلامی پیرو فرقه حشویه بود. اما با این همه، بدعتهای فراوانی را در حوزه فقه و عقاید گذاشته است که همه آنها را به طور بی اساس به بزرگان اشاعره مثل ابوالحسن اشعری و بزرگان شافعیه نسبت داده است.
اساتید ابن تیمیه:
اساتید او در دمشق عبارت بودند از: ابن عبدالدائم، ابن ابی الیُسر، مجد بن عساکر، یحیی بن صیرفی، قاسم اربلی، و شیخ شمس الدین ابن ابی عمر.
جایگاه علمی ابن تیمیه:
او به حدیث نیز اهتمام زیادی داشت و کتاب های مسند، صحاح سته و معجم کبیر طبرانی و سایر کتاب های حدیثی را از اساتید فنّ روایت، آموخته بود.
بدون اینکه فلسفه و کلام را نزد اساتید معروف و برجسته حکمت آموخته باشد، در مسائل این دو دانش نیز از جمله متحجران دوران گشته بود و همه مطالب و نظرات بزرگان حکمت را نقد و ابطال کرده است!
او در یاری و استحکام بخشیدن مذهب سلفیه بسیار تلاش کرد و سرآمد سلفیان و وهابیون کج فهم گشت و بسیاری از عقاید نادرست و بدعتها را بر ضد شیعه امامی و اثنی عشری رواج داد. کتاب های گمراه کننده او از مهم ترین منابع وهابیون امروزی برای مخالفت و کینه توزی با شیعیان و عقاید الهی و پاک آنان می باشد.
شاگردان ابن تیمیه:
او شاگردان زیادی در مسیر دور از حق خود تربیت کرده بود که از مهم ترین آنها می توان به ابن قیم جوزی، ذهبی، عماد الدین واسطی، تاج الدین فزاری و ابن صایغ دمشقی اشاره نمود.
نظریات ابن تیمیه:
ابن تیمیه دارای نظرات عجیب و غریبی در مسائل مختلف اسلامی بود که هیچ سابقه ای در تاریخ اسلام حتی در میان اهل سنت نداشت و اگر هم سابقه داشته است، از جمله نظرات مردود و نادرست تلقی شده بود. به طوری که برخی از دانشمندان اهل سنت نیز از چنین بدعت هایی در تعجب مانده اند. برخی از این نظرات به قرار زیر است:
۱- جواز طهارت با عرقیات و عصاره میوه ها.
۲- جواز مسح پا از روی کفش و نعلین در حال اختیار.
۳- جواز طواف زنانی که در ایام عادت خود هستند.
۴- واجب نبودن قضا کردن نمازهایی که عمداً قضا شده است.
۵- جایگزین شدن نمازهای مستحبی به جای قضای نمازهای واجب.
علمای مخالف ابن تیمیه:
ابن تیمیه در میان علمای فرقه های مختلف اهل سنت به ویژه حنبلیان نیز مطرود بوده و مخالفان زیادی داشته است. مثل: سروجی حنبلی، ابن ترکمانی حنفی، ابن عطاء الله اسکندری، نورالدین بکری شافعی، ابن الزَمْلَکانی شافعی، عفیف الدین ابو محمد یافعی شافعی.
کتاب های ابن تیمیه:
مهم ترین کتاب های وی عبارتند از:
۱- الفتاوی، ۲- منهاج السنه النبویه، ۳- الجوامع، ۴- مجموعه الرسائل و المسائل، ۵- رفع الملام عن الائمه الاعلام، ۶- نقض المنطق، ۷- شرح العقیده الاصفهانیه، ۸- مجموع رسائل، که بیست و نه رساله از او در آن چاپ شده است.
مجموعه فتواها و نظرات ابن تیمیه در مسائل و علوم مختلف توسط عبدالرحمن بن محمد نجدی حنبلی در سی جلد گردآوری شده که با نام «مجموع فتاوای شیخ الاسلام ابن تیمیه» به چاپ رسیده است.
پی نوشت:
(۱)- خیرالدین زرکلی، الاعلام، بیروت، دارالعلم للملایین، چ ۸، ۱۹۸۹ م، ج ۱، صص ۸۶، ۱۴۴، ۱۶۷، ۲۲۲، ج ۲، ص ۳۲ و ج ۶، صص ۵۶ و ۲۸۴.
(۲)- ابن کثیر، البدایة و النهایة، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۷ ق، ج ۱۳، ص ۳۰۳.
(۳)- ابن عماد حنبلی، شذرات الذهب فی أخبار من ذهب، تحقیق الأرناؤوط، دمشق و بیروت، دار ابن کثیر، ۱۴۰۶ ق، ج ۸، ص ۱۱۵، ۱۴۲ به بعد، ۳۶۳ و ۶۳۳.
(۴)- شمس الدین ذهبی، تاریخ الاسلام، تحقیق عمر عبدالسلام تدمری، بیروت، دارالکتاب العربی، چ دوم، ۱۴۱۳ ق، ج ۴۹، ص ۹۲.
نظر شما