خبرگزاری بین المللی اهل بیت علیهم السلام-ابنا: سیره خانوادگی آیتالله سید علی خامنهای(رهبر شهید)، روایتگر زندگیای است که در آن ایمان، علم، قناعت و استقامت در هم تنیده شدهاند. برای درک عمیق این سبک زندگی، دو کتاب محوری وجود دارد: «خون دلی که لعل شد» که خاطرات خودنوشت ایشان از دوران مبارزه است و «روایت آقا» که به تازگی منتشر شده و روایت ایشان از زندگی پدر بزرگوارشان، آیتالله سیدجواد خامنهای است.
خانواده بهمثابه مدرسه رشد و فضیلت
آیتالله خامنهای، خانواده را نخستین و مهمترین بستر شکلگیری شخصیت خویش میدانست. ایشان در این باره تصریح میکنند: «بیشترین تأثیرپذیری من در دوران کودکی و نوجوانی از پدرم بود»(۱). پدر ایشان، آیتالله سیدجواد خامنهای، نه تنها پدری مهربان که استادی برجسته در مسیر علم و معرفت بود و «هم درس علمی و هم درس زندگی و معرفت» به ایشان آموختند. این نگاه، خانواده را به مثابه مدرسهای جامع برای رشد ابعاد علمی، اخلاقی و معنوی ترسیم میکند.
نقش بیبدیل مادر در شخصیتسازی
نقش مادر در این میان، نقشی بیبدیل و محوری است. ایشان در خاطرات خود، مادرشان را چنین وصف میکنند: «یک خانم بسیار فهمیده، باسواد، کتابخوان، دارای ذوق شعری و هنری... با قرآن کاملاً آشنا بود و صدای خوشی هم داشت.» این تأثیرگذاری در ابعاد گوناگونی خود را نشان میدهد:
الف) انتقال فرهنگ و معرفت دینی: مادر ایشان که خود دختر روحانی و از خاندان علم بود، قرآن را با صدایی خوش و شیرین برای فرزندان تلاوت میکرد و به آیات مرتبط با زندگی پیامبران میرسید، «بنا میکرد به شرح دادن». ایشان زندگی حضرت موسی(ع)، حضرت ابراهیم(ع) و دیگر پیامبران را نخستین بار از مادر خود شنیدند. نکات اولیه قرائت قرآن و قواعد زبان عربی را نیز از مادر آموختند.(۲)
ب) انس با ادب فارسی و میراث فرهنگی: مادر ایشان با دیوان حافظ مأنوس بود و برخی اشعار او را از حفظ داشت. خود ایشان نقل میکنند: «بعضی از شعرهای حافظ که هنوز - بعد از سنین نزدیک شصت سالگی - یادم است، از شعرهایی است که آن وقت از مادرم شنیدم.» همچنین مادرشان از جهیزیه خود یک دیوان حافظ، چاپ بمبئی، به خانه آورد که از پدرش، حاج سیدهاشم نجفآبادی، به ارث رسیده بود.(۳)
ج) تربیت در فضای معنویت و دعا: مادر ایشان با دعا و مستحبات مأنوس بود. ایشان در خاطرات خود از روز عرفهای چنین یاد میکنند: «یادم است هنوز بالغ نبودم که اعمال روز عرفه را بجا آوردم... با مادرم میرفتیم یک گوشه حیاط که سایه بود... آنجا فرش پهن میکردیم و ساعتهای متمادی، اعمال روز عرفه را انجام میدادیم. مادرم میخواند، من و بعضی از برادر و خواهرها هم بودند، میخواندیم.» این دورهی اُنس با معنویات، در شخصیت ایشان ریشهای عمیق بر جای نهاد.(۴)
د) روحیهی شجاعت و نستوهی: «روح دلیری و نستوهی را نیز او در من دمید.» این ویژگی در دوران مبارزات بهروشنی آشکار شد. «مادر به خاطر بازداشتهای پیاپی من و حملات ساواک به منزل، رنج بسیار کشید؛ امّا در برابر دژخیمان مهاجم، با پایداری و صلابت میایستاد؛ جوابشان را میداد و با آنها مجادله میکرد. او حتّی مشوّق من در ادامهی این راه پردردسر نیز بود.»(۵)
ه) مناعت طبع و پوشاندن رنج: «همچون پدرم، مناعت طبع داشت. از ناداری خود هرگز با کسی سخنی نمیگفت. همیشه رنج خود را به شیوههای گوناگون پوشیده نگه میداشت.»(۶)
نقش محوری مادر در تربیت و انتقال هویت، بازتابی از آموزههای اسلامی است. پیامبر اکرم(ص) در روایتی میفرمایند که در نیکی به والدین، مادر سه مرتبه مقدم بر پدر است. قرآن کریم نیز میفرماید:
«وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلَاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْهَا» (۷)
«و خانواده خود را به نماز فرمان ده و بر انجام آن شکیبا باش.»
میراث پدر: زهد، قناعت و سادهزیستی
کتاب «روایت آقا» ابعاد تازهای از شخصیت پدر رهبر انقلاب را آشکار میسازد. آیتالله سیدجواد خامنهای، که در نجف از محضر میرزا محمدحسین نائینی و سید ابوالحسن اصفهانی بهره برده بود، بهعنوان عالمی زاهد و بیاعتنا به مادیات شناخته میشد. او در خانهای محقر زندگی میکرد، هدایای دولتی را نمیپذیرفت و هرگز در مقابل دستگاه ظلم سرفرود نیاورد.
این ویژگی، بهروشنی در سیره عملی رهبر انقلاب نیز بازتاب یافته است. در کتاب «خون دلی که لعل شد»، ایشان با صراحت از سادهزیستی خویش در دوران تبعید سخن میگویند. در جایی روایت میشود که کسی به ایشان گفت: «خیال میکردم خانهات با اثاث است!» و پاسخ شنید که زندگی ایشان با سادهترین امکانات و حتی «فرشی ارزانتر از گلیم» میگذشت.(۸)ایشان همچنین از همسر خود بهعنوان «همسر مقاوم» یاد میکنند که در سختترین شرایط، صبورانه در کنار ایشان بوده است.
این سبک زندگی، تجسم عملی آیه شریفه زیر است:
«وَ الَّذِینَ إِذَا أَنْفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَ لَمْ یَقْتُرُوا وَ کَانَ بَیْنَ ذَٰلِکَ قَوَامًا» (۹)
«و کسانی که چون خرج کنند، نه اسراف کنند و نه سختگیری، و میان این دو راهی میانه گیرند.»
صبر، استقامت و پیوند با آرمان انقلاب
سیره خانوادگی رهبر انقلاب، بهشدت با صبر و استقامت در مسیر مبارزه و انقلاب گره خورده است. پدر ایشان، که خود شاهد وقایع مشروطه و قیام گوهرشاد بود، روحیه مبارزه با ظلم را به فرزندان منتقل کرد. در دوران نهضت امام خمینی، گاه سه پسر خانواده خامنهای پشت میلههای زندان به سر میبردند. مادر ایشان در برابر اظهار ترحم دیگران میایستاد و به آنان گوشزد میکرد که «این اقدام دلسوزی ندارد؛ مبارزه کرده، در راه خدا زندان رفته؛ اگر افتخار نمیکنید، به ترحم شما هم نیازی نیست.» رهبر انقلاب درباره این رفتار مادر میگویند: «هر بار از زندان میآمدم بیرون، میشنیدم که مادرم برخوردهایش اینطوری بوده، مقدار زیادی از خستگی من درمیآمد.»(۱۰)
قرآن کریم در این باره میفرماید:
«إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا» (۱۱)
«همانا با دشواری، آسانی است.»
بر اساس منابع معتبر، بهویژه کتابهای «خون دلی که لعل شد» و «روایت آقا»، درمییابیم که سیره خانوادگی آیتالله خامنهای، تداوم و بازتاب عمیقی از شخصیت پدر و مادر بزرگوارشان است. اصولی چون زهد، قناعت، علمآموزی، صبر و استقامت که در زندگی پدر موج میزد و معرفت دینی، انس با ادب، شجاعت و مناعت طبع که مادر در وجود ایشان نهادینه کرد، در زندگی رهبر انقلاب و خانواده ایشان بهعنوان یک الگوی عملی و راهگشا تداوم یافته است. این سیره، نشان میدهد که خانواده میتواند مدرسهای برای رشد فضیلتهای انسانی و پایگاهی برای آرمانهای بزرگ باشد.
پی نوشت:
۱.پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای،خاطرات رهبر شهید KHAMENEI.IR (۱۴۰۴/۰۴/۰۹)
۲.پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای ،خاطرات رهبرشهیدKHAMENEI.IR (۱۳۷۶/۱۱/۱۵)
۳.همان
۴.(همان)
۵.(همان)
۶.پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم(۱۴۰۲/۱۰/۰۶)
۷.سوره طه/ آیه ۱۳۲
۸. خامنهای، (۱۴۰۰)،کتاب خون دلی که لعل شد
۹.سوره فرقان/ آیه ۶۷
۱۰. گفتگوهای منتشر نشده با مادر رهبر انقلاب، (۱۳۹۷/۰۳/۲۷)، سایت دنیای اقتصاد
۱۱.سوره انشراح/آیه ۶
فیروزه دلداری(پژوهشگر، فعال رسانه و فضای مجازی)
نظر شما