به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: حجت الاسلام و المسلمین محمد حسین امین، نویسنده و پژوهشگر دینی، در نوشتاری اختصاصی برای ابنا، به بررسی ابعاد مدیریتی و کاربردی حماسه تاسوعا پرداخته است. کربلا فراتر از اشک و اندوه، یک مدرسه جامع فکری است که در تاریکترین لحظات بحران، روشنترین مسیرهای نجات را پیش روی بشریت میگذارد. ما امروز بیش از هر زمان دیگری به بازخوانی این الگوهای زنده نیازمندیم تا بتوانیم کشتی زندگی خود را از طوفانهای سهمگین معاصر به سلامت به ساحل برسانیم.
محمد حسین امین / نویسنده و پژوهشگر دینی
تصمیمگیری در شرایط سخت
زندگی مدرن پر از دوراهیهای سختی است که گاه انسان را در بنبستهای فکری و مادی قرار میدهد. در شب و روز تاسوعا، اباعبدالله الحسین(ع) و یارانش در محاصرهای همهجانبه و بیرحمانه قرار گرفتند؛ شرایطی کاملاً اضطراری که هرگونه تصمیمگیری اشتباه یا شتابزده میتوانست شیرازه کار را از هم بپاشد. در این اتمسفر غبارآلود و پر از استرس، امام با تکیه بر بصیرت و آرامش الهی به ما آموخت که در اوج بحران نباید دستپاچه شد، بلکه باید با نگاهی بلندمدت و اصولی قدم برداشت[۱].
نمونه عالی این تدبیر و مدیریت زمان، درخواست مهلت برای شب عاشورا بود. امام حسین(ع) در عصر تاسوعا به برادرش عباس(ع) فرمود: «ارْجِعْ إِلَیْهِمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تُؤَخِّرَهُمْ إِلَی الْغَدِ...»؛ به سوی آنان بازگرد و اگر میتوانی کارشان را تا فردا به تاخیر انداز[۲]. این حرکت، یک تاکتیک هوشمندانه برای خریدن زمان، بازسازی روحی جبهه خودی و آمادهسازی نهایی برای یک رویارویی ابدی بود. در مدیریت بحران امروز، «زمان خریدن» و عدم شتابزدگی در واکنشها، نقشی حیاتی در تغییر سرنوشت یک سازمان یا یک زندگی فردی ایفا میکند.
ما نیز در زندگی روزمره خود هنگامی که با بحرانهای مالی، خانوادگی یا کاری مواجه میشویم، پیش از هر اقدامی نیازمند آرامش و فضایی برای اندیشیدن هستیم. تصمیماتی که در فاز اول بحران و از روی هیجانات آنی گرفته میشوند، غالباً ویرانگر و پشیمانکنندهاند. درس بزرگ تاسوعا این است که تحت شدیدترین فشارهای روانی، کنترل خشم و اضطراب خود را حفظ کنیم و با عقلانیت، بهترین و پایدارترین گزینه را برگزینیم[۳].
وفاداری تیمی و همبستگی سازمانی
یکی از ارکان موفقیت در مواجهه با چالشهای بزرگ، داشتن همراهانی وفادار و همدل است که در سختترین شرایط پشت رهبر و کانون مجموعه خود را خالی نکنند. در روز تاسوعا، شمر با آوردن اماننامه برای حضرت عباس(ع) و برادرانش، تلاش کرد پیوند درونی جبهه حق را بشکند و یک جنگ روانی سهمگین برای ایجاد تفرقه راه بیندازد[۴]. این دقیقاً همان نقطهای است که انسجام تیمی و تعهد افراد به اهداف مشترک، در سختترین چالشها مورد آزمایش قرار میگیرد.
پاسخ دندانشکن و حماسی قمر بنیهاشم(ع) به این اماننامه، زیباترین تابلوی وفاداری و تعهد را در تاریخ خلق کرد. او با صلابت فریاد زد: «لَعَنَکَ اللَّهُ وَلَعَنَ أَمَانَکَ أَ تُؤْمِنُنَا وَابْنُ رَسُولِ اللَّهِ لَا أَمَانَ لَهُ»؛ خدا تو و اماننامهات را لعنت کند! آیا به ما امان میدهی در حالی که فرزند رسول خدا(ص) امان ندارد؟[۵] این وفاداری برخاسته از معرفت عمیق، مانع از نفوذ استراتژی دشمن و ایجاد انشقاق در خیمهگاه شد و به کل مجموعه روحیهای مضاعف بخشید.
در دنیای امروز، چه در کانون خانواده و چه در محیطهای کاری و اجتماعی، بیوفایی و عدم تعهد، عامل اصلی فروپاشی ساختارها در هنگام بروز مشکلات است. اگر اعضای یک تیم یا اعضای یک خانواده در روزهای سخت به یکدیگر پشت کنند، بحران به راحتی پیروز خواهد شد. مدل کربلا به ما نشان میدهد که پایداری بر پیمانها و حمایت بیقیدوشرط از محور مجموعه، رمز اصلی عبور از سختترین طوفانهاست[۶].
مقاومت و تابآوری در زیر بار شدیدترین فشارها
تابآوری و مقاومت آگاهانه، جوهره اصلی مدیریت بحرانهای انسانی است. در روز تاسوعا، فشارها بر جبهه حسینی به اوج خود رسیده بود؛ آب قطع شده بود، خیمهها در محاصره شدید بودند و صدای شیون کودکان تشنه بلند بود. اما در چشمان یاران حسین(ع) ذرهای تردید، ضعف یا پشیمانی دیده نمیشد، چرا که آنان مصداق بارز این آیه شریفه بودند: «إِنَّ الَّذِینَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلَائِکَةُ»؛ به یقین کسانی که گفتند پروردگار ما خداست و سپس ایستادگی کردند، فرشتگان بر آنان نازل میشوند[۷].
این مقاومت، یک لجاجت کورکورانه نبود، بلکه صبری آگاهانه و هدفمند بود که برای حفظ ارزشهای والای انسانی و الهی صورت میگرفت. علمدار کربلا با وجود درک تمام سختیها و سنگینی بار مسئولیت، محکمتر از صخرهها در برابر امواج سهمگین تهدیدات ایستادگی کرد. این پایداری شگفتانگیز، ستون خیمه حق را تا آخرین لحظه استوار نگاه داشت و بنیان ستم را لرزاند[۸].
در زندگی پرپیچوخم امروزی، مواجه شدن با فشارهای شدید روحی، اقتصادی و مادی امری اجتنابناپذیر است. انسان کمطاقت در اولین تکانههای بحران، تسلیم میشود و دست از تلاش برمیدارد. اما درس مقاومت عاشورایی به ما میآموزد که ایستادگی در مسیر درست، هرچند سخت و طاقتفرسا باشد، سرانجام به شکوفایی و پیروزی حقیقی ختم خواهد شد و سختیها را به پلکان صعود تبدیل خواهد کرد[۹].
منابع و پاورقیها
۱. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ج ۴۴، ص ۳۹۱.
۲. شیخ مفید، محمد بن محمد، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم: کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ ق، ج ۲، ص ۹۱.
۳. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، بیروت: دار التراث، ج ۵، ص ۴۱۶.
۴. ابن اعثم کوفی، احمد، الفتوح، بیروت: دار الاضواء، ۱۴۱۱ ق، ج ۵، ص ۹۴.
۵. شیخ مفید، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، همان، ج ۲، ص ۸۹.
۶. سید بن طاووس، علی بن موسی، الملهوف علی قتلی الطفوف (لهوف)، تهران: جهان، ۱۳۴۸ ش، ص ۸۸.
۷. قرآن کریم، سوره فصلت، آیه ۳۰.
۸. قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال فی تواریخ النَّبی و الآل، قم: دلیل ما، ج ۱، ص ۸۴۱.
۹. مطهری، مرتضی، حماسه حسینی، تهران: انتشارات صدرا، ج ۱، ص ۶۵.
نظر شما