خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: مفهوم «عهد» در اندیشه اسلامی، نه مفهوم انتزاعی، بلکه حقیقتی وجودی است که هویت مؤمن را شکل میدهد. این نوشتار به بررسی ابعاد عهد بستن با امام و قائد شهید امت، شهیدآیتالله سیدعلی خامنهای (ره) میپردازد و نشان میدهد که چگونه این بیعت، استمرار عهدی است که مؤمنان با خداوند بستهاند. تحلیل اندیشه و سیره عملی ایشان، مصداق بارز آیه «مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ» (۱) است. عهد با رهبری، نه یک رابطه صرفاً سیاسی، بلکه پیوندی ایمانی و فرابخشی است که بر پایه مسئولیتپذیری، بصیرت و استقامت در مسیر الهی استوار بوده و الگویی بینظیر از حکمرانی متعهدانه را به جهان اسلام عرضه میدارد.
مفهوم عهد در قرآن و اندیشه اسلامی
واژه «عهد» و مشتقات آن، از مفاهیم کلیدی در قرآن کریم است که در بیش از بیست آیه به کار رفته و دلالت بر پیمانی محکم و الزامآور میان انسان و خداوند دارد. این عهد، در سطوح گوناگونی از رابطه انسان با خالق، با پیامبران و با جامعه مؤمنان جریان مییابد. قرآن میفرماید: «أَوَلَمْ یُؤْخَذْ عَلَیْهِمْ مِیثَاقُ الْکِتَابِ» (۲)؛ مگر از ایشان پیمان کتاب گرفته نشده است؟ این میثاق، همان عهد فطری و عقلی است که انسان را به پایبندی به حقیقت و امانتداری فرا میخواند.
در منظومه فکری آیتالله خامنهای(ره)، عهد با ولیفقیه و رهبر اسلامی، ادامه و تکمیلکننده همین عهد الهی است. ایشان بارها بر این نکته تأکید داشتهاند که بیعت با رهبری، در حقیقت تجدید میثاق با خداوند و اهداف انبیاست. این نگاه، ریشه در آیه شریفه دارد: «إِنَّ الَّذِینَ یُبَایِعُونَکَ إِنَّمَا یُبَایِعُونَ اللَّهَ یَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ» (۳). در تفسیر این آیه، مقام معظم رهبری فرمودهاند: «کسانی که در راه اسلام با پیامبر اکرم بیعت کردند، در حقیقت با خدا بیعت کردند؛ دستی که دست مسلمانان را برای بیعت میفشرد، دست خدا بود». این اصل بنیادین، مبنای نظری عهد با رهبری را تشکیل میدهد که در ادامه به ابعاد آن خواهیم پرداخت.(۴)
وفای به عهد؛ محور اصلی حکمرانی متعهدانه
یکی از بارزترین ویژگیهای رهبری شهید آیتالله خامنهای(ره) که در منابع متعدد به آن اشاره شده، «وفای به عهد الهی» در طول دهها سال مدیریت کلان نظام اسلامی است. این ویژگی، ایشان را به مصداق بارز آیه «مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَیٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِیلًا» (۵) تبدیل کرده است.
این مفهوم، تنها به معنای ایستادگی بر سر اصول نیست، بلکه شامل بهروزرسانی روشها و ابزارها در چارچوب اصول ثابت نیز میشود. به تعبیر منابع تحلیلی، «در نظام رهبری شهید ما، این اصل اساسی در جایگاه عمل و مدیریت کلان تجسم یافته است. ثبات در اصولی چون استقلال سیاسی، عدم وابستگی، پیگیری عدالت و مرکزیت ماهیت اسلامی نظام، خطوط قرمزی بودهاند که در هیچ زمان و تحت هیچ فشاری از آنها انحراف حاصل نشده است».(۶)
مسئولیتپذیری؛ وجه عینی عهد با خدا
از دیگر ابعاد عهد بستن با رهبری، مفهوم «مسئولیتپذیری» است که در اندیشه آیتالله خامنهای به عنوان یکی از مهمترین الزامات عهد با خدا و خلق مطرح شده است. ایشان در بیانی خطاب به مسئولان نظام فرمودهاند: «گفتیم که امسال سال "پاسخگویی" است... پاسخگویی یک حقیقت اسلامی است. همان مسئول بودن است. مسئول بودن یعنی انسان - در هر سطحی که هست - در درجه اول خود را نقد کند. ببیند چه عواملی در رفتار و گفتار و تصمیم او تأثیر گذاشته است. ببیند آیا رفتارش معقول و بر اساس تقوا بوده یا بر اساس هواهای نفسانی و خودخواهی و انگیزههای شخصی بوده است».
ایشان در ادامه، این مسئولیتپذیری را به آیه شریفه «إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ کُلُّ أُولَٰئِکَ کَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا» (۷) پیوند میدهند و تأکید میکنند که «همه ما باید پاسخگو باشیم که چشمهایمان چه دید و اگر چیزی دیدیم یا خواستیم ببینیم، بشنویم، تصمیم بگیریم و اقدام کنیم یا نه».(۸) این تفسیر از مسئولیتپذیری، نشان میدهد که عهد با رهبری، تنها یک التزام سیاسی نیست، بلکه تعهدی وجودی و اخلاقی است که تمام ابعاد زندگی فرد و جامعه را در بر میگیرد.
استقامت بر عهد؛ راز پیشبینیهای تمدنی
یکی از جنبههای شگفتانگیز رهبری آیتالله خامنهای(ره)، قدرت پیشبینی تحولات بزرگ تمدنی و ایستادگی بر تحلیلهای خود در طول سالهای متمادی است. پژوهشها نشان میدهد که «راز تحلیلها و پیشبینیهای قاطعانه و موفق رهبر انقلاب اسلامی، تکیه ایشان بر هندسه وحیانی قرآن کریم بر مبنای دو قانون «جریان سنتهای الهی در قرآن» و «اعتماد تام به وعدهها و وعیدهای خداوند متعال» است».(۹) این ویژگی، مصداق بارز «صدق در عهد» است؛ چراکه وفای به عهد با خداوند، مستلزم ایمان راسخ به وعدههای الهی و پایداری در مسیر تعیینشده است.
این استقامت، هیچگاه به معنای جمود و ایستایی نبوده است. به تعبیر یکی از تحلیلها، «برخلاف تصور رایج که ثبات را مترادف با رکود میداند، رهبری ایشان نشان داد که ثبات در اصول، مستلزم تحول در روشها و ابزارهاست. مانند رودخانهای که مسیر آن ثابت است، اما جریان آن همواره در حال تجدید است».(۱۰) این رویکرد، عهدی پویا و زنده را ترسیم میکند که در عین پایبندی به مبانی، همواره به روز است.
الزامات عهد با رهبری در عرصه عمل
الف. عهد و بصیرت؛ ضرورت شناخت دشمن
عهد با رهبری، مستلزم بصیرت و شناخت دقیق جبهه حق و باطل است. آیتالله خامنهای(ره)در کلام خود، همواره بر این نکته تأکید داشتهاند که «صهیونیسم یک عقیده یا دین نیست و آن را با یهودیت یکی نمیدانیم. بلکه این یک ایدئولوژی فاشیستی، سیاسی و متجاوز است که جز از طریق ظلم و ستم و تصرف زمینهای مسلمانان محروم نمیتواند ادامه یابد». این شناخت، بخشی از عهدی است که مؤمنان با رهبری خود میبندند؛ عهدی که در آن، «شناسایی دشمن و تاکتیکهای آن» به عنوان یکی از راهبردهای اصلی مقابله با تهاجمات دشمنان اسلام مطرح شده است.(۱۲)
ب. عهد و مقاومت؛ استمرار راه انبیا
در نهایت، عهد با رهبری، عهد بر مقاومت و استمرار راه انبیاست. قرآن کریم خطاب به پیامبر اکرم (ص) و مؤمنان میفرماید: «فَاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَکَ» (۱۲). این استقامت، جوهره اصلی عهدی است که آیتالله خامنهای(ره) با امت اسلامی بسته است؛ عهدی که در آن، «مقاومت به عنوان کلید شکستن ظلم صهیونیستی مطرح شده و بر تداوم آن در تمام عرصهها تأکید شده است».(۱۳)
بنابراین عهد بستن با امام و قائد شهید امت، آیتالله خامنهای(ره)، فراتر از یک رابطه سیاسی یا انتخاب یک رهبر، تجدید میثاق با خداوند و تعهد بر ادامه راه انبیاست. این عهد، بر پایه سه رکن اساسی استوار است: «وفای به اصول و ارزشهای اسلامی»، «مسئولیتپذیری در برابر خدا و خلق»، و «استقامت و مقاومت در مسیر الهی». رهبری ایشان، تجسم عملی این عهد بود؛ عهدی که در آن، ثبات در مبانی با تحول در روشها همراه شد و چشماندازی روشن از تمدن نوین اسلامی ترسیم گردید.
امروز، پاسداشت این عهد، نه به معنای تکریم یک شخصیت تاریخی، بلکه به معنای تداوم راهی است که ایشان ترسیم کردند؛ راهی که در آن، بصیرت، عدالتخواهی، استقلال و مقاومت، خطوط اصلی حرکت به سوی جامعه مطلوب اسلامی است. این عهد، پاسخی است به ندای قرآن که میفرماید: «وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدْتُمْ وَلا تَنْقُضُوا الأَیْمَانَ بَعْدَ تَوْکِیدِهَا» (۱۴). و این، همان میراث گرانبهایی است که شهید امت برای نسلهای آینده به یادگار گذاشت؛ میراثی که تا ظهور حضرت ولیعصر (عج) چراغ راه امت اسلامی خواهد بود.
پی نوشت:
۱.سوره احزاب/آیه۲۳
۲.سوره اعراف/ آیه ۱۶۹
۳.سوره فتح/ آیه ۱۰
۴.پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری. (۱۳۹۱). بیانات در دانشگاه امام حسین (ع)
۵.سوره احزاب/ آیه۲۳
۶.خبرگزاری مهر. (۲۰۲۶). رهبر شهید آیتالله خامنهای مصداق بارز آیه قرآن. Mehr News Agency
۷.سوره اسراء/ آیه ۳۶
۸.حمیدی، روحالله و همکاران. (۲۰۲۵). سبکهای تصمیمگیری از منظر قرآن کریم با تأکید بر اندیشه امام خامنهای. مطالعات معاصر قرآن، ۴(۱۱)، ۹۵-۱۲۵
۹.میری، سیدسعید. (۱۴۰۳). خاستگاه قرآنشناختی قاطعیت آیتالله خامنهای در پیشبینی تحولات کلان تمدنی. فصلنامه علمی تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی
۱۰.خبرگزاری مهر. (۲۰۲۶). رهبر شهید آیتالله خامنهای مصداق بارز آیه قرآن. Mehr News Agency
۱۱. مشهدی، بابک و رضایی اصفهانی، محمدعلی. (۲۰۲۵). ویژگیهای یهودیان در قرآن و راهبردهای مقابله با آنها با تأکید بر اندیشههای قرآنی امام خامنهای. مطالعات معاصر قرآن، ۴(۱۳)، ۹-۴۷
۱۲.سوره هود/آیه ۱۱۲
۱۳.مشهدی، بابک و رضایی اصفهانی، محمدعلی. (۲۰۲۵). ویژگیهای یهودیان در قرآن و راهبردهای مقابله با آنها با تأکید بر اندیشههای قرآنی امام خامنهای. مطالعات معاصر قرآن، ۴(۱۳)، ۹-۴۷
۱۴.سوره نحل/ آیه ۹۱
فیروزه دلداری(پژوهشگر، فعال رسانه و فضای مجازی)
نظر شما