به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ عبدالباری جهانی، شاعر، نویسنده و وزیر پیشین اطلاعات و فرهنگ افغانستان، با انتقاد از بالاگرفتن بحث‌ها درباره «زبان ملی» در این کشور گفته است افغانستان در شرایطی با اختلافات زبانی درگیر شده که با مشکلات جدی‌تری از جمله فقر، بیکاری، گرسنگی و بحران آموزش روبه‌رو است.
جهانی روز جمعه، ۱۳ شهریور، در یادداشتی در صفحه شخصی خود نوشت هزاران جوان افغانستانی به دلیل فشارهای اقتصادی و نبود فرصت‌های مناسب ناچار به ترک کشور شده‌اند و در چنین شرایطی، دامن‌زدن به مناقشات قومی و زبانی تنها مشکلات جامعه را افزایش می‌دهد.
او در واکنش به اظهارات اخیر لطف‌الله حکیمی، سربازرس وزارت دفاع طالبان، که پشتو را «تنها زبان ملی افغانستان» معرفی کرده بود، هشدار داد طرح چنین ادعاهایی «آب به آسیاب دشمن» می‌ریزد و می‌تواند زمینه تشدید اختلاف میان اقوام را فراهم کند.
جهانی تأکید کرده است: «نه غیرپشتون بدون پشتون‌ها به خوشبختی می‌رسند و نه پشتون‌ها به‌تنهایی مالک این کشور خواهند بود» و افزوده است که افغانستان متعلق به همه شهروندان آن است.
هشدار درباره تبدیل زبان به مسئله قومی
وزیر پیشین اطلاعات و فرهنگ افغانستان گفته است تنوع زبانی و قومی نباید به ابزاری برای ایجاد تقابل میان شهروندان تبدیل شود.
او کسانی را که به چنین اختلافاتی دامن می‌زنند «نادان» توصیف کرده و هشدار داده است که ادامه این روند افغانستان را بیش از گذشته در معرض مداخله و بهره‌برداری بازیگران خارجی قرار می‌دهد.
جهانی به‌طور مشخص گفته است دامن‌زدن به شکاف‌های قومی و زبانی می‌تواند افغانستان را «بیشتر در دام استخبارات پاکستان» قرار دهد؛ این بخش از سخنان او یک ارزیابی سیاسی شخصی است و نه گزارشی از یک اقدام مشخص و اثبات‌شده پاکستان.
او همچنین از آنچه «عقب‌گرد پنج‌ساله» افغانستان خوانده انتقاد کرده و گفته است جامعه افغانستان بیش از هر چیز به حل مشکلات اقتصادی، آموزشی و اجتماعی نیاز دارد.
اشاره جهانی به تجربه هند
جهانی برای توضیح دیدگاه خود به هند اشاره کرده و گفته است این کشور با وجود جمعیت و تنوع گسترده زبانی، یک «زبان ملی» واحد ندارد و ۲۲ زبان در ساختار حقوقی آن به رسمیت شناخته شده‌اند.
براساس اسناد رسمی دولت هند، قانون اساسی این کشور هندی با خط دِواناگری را «زبان رسمی اتحادیه» معرفی می‌کند و استفاده از انگلیسی نیز برای مقاصد رسمی ادامه دارد. همچنین ۲۲ زبان در «جدول هشتم» قانون اساسی هند فهرست شده‌اند. بنابراین، تعبیر دقیق‌تر این است که هند یک زبان واحد با عنوان حقوقی «زبان ملی» تعیین نکرده و ساختار آن چندزبانه است.
واکنش‌ها به سخنان حکیمی
مناقشه تازه پس از آن آغاز شد که لطف‌الله حکیمی در یک گفت‌وگوی تلویزیونی گفت فارسی دری و پشتو هر دو زبان رسمی افغانستان هستند، اما تنها پشتو «زبان ملی» این کشور است.
این سخنان با واکنش گسترده فعالان فرهنگی و کاربران شبکه‌های اجتماعی روبه‌رو شد و منتقدان پرسیدند که چنین تفکیکی بر چه مبنای حقوقی صورت گرفته است.
پس از آن، انعام‌الله سمنگانی، رئیس اطلاعات و فرهنگ طالبان در قندهار، موضع متفاوتی گرفت و گفت در افغانستان کنونی اساساً چیزی با عنوان «ملی» وجود ندارد و نه پشتو و نه فارسی دری، هیچ‌یک زبان ملی نیستند؛ بلکه «دو زبان همسان کشور» هستند.
این دو موضع متفاوت در فاصله کوتاهی از سوی مقام‌های طالبان، بار دیگر نبود تعریف واحد و شفاف درباره جایگاه زبان‌ها در ساختار کنونی حکومت این گروه را برجسته کرده است.
سخنان عبدالباری جهانی از چه جهت اهمیت دارد؟
موضع عبدالباری جهانی از آن جهت قابل توجه است که او خود یکی از چهره‌های شناخته‌شده ادبیات پشتو و نویسنده متن سرود ملی جمهوری اسلامی پیشین افغانستان است. در متن همان سرود نیز بر تعلق افغانستان به مجموعه‌ای از اقوام مختلف تأکید شده بود.
به همین دلیل، مخالفت او با انحصاری‌کردن مفهوم «ملی» برای یک زبان، در میانه بحث‌های کنونی بازتاب بیشتری پیدا کرده است.
پیام اصلی جهانی این است که مسئله زبان نباید به رقابت پشتون و غیرپشتون تبدیل شود و هیچ قوم یا گروه زبانی نمی‌تواند افغانستان را به‌تنهایی نمایندگی کند.
او در شرایطی این هشدار را مطرح کرده است که اظهارات متناقض مقام‌های طالبان درباره فارسی و پشتو، بار دیگر یکی از حساس‌ترین مباحث تاریخی افغانستان، یعنی رابطه زبان، قومیت و هویت ملی را به مرکز توجه افکار عمومی بازگردانده است.
..........................
پایان پیام/
نظر شما