خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: اشتراکهای فراوانی میان فرهنگ کشورهای محور مقاومت و ایران اسلامی وجود دارد؛ مشترکاتی که در موضوعات مختلف سیاسی، فرهنگی و اجتماعی و حتی در ادبیات، فرهنگ بیانی و گفتاری مردم این کشورها دیده میشود. آنچه در ادامه میآید، نگاهی به ضربالمثلهای مشترک در فرهنگ مردم یمن و ایران است که میتواند بخشی از اشتراکات فرهنگی میان این دو کشور را تبیین کند.
در این بررسی، مجموعه دو جلدی کتاب «الأمثال الیمانیة» تألیف «اسماعیل بن علی الاکوع»، پژوهشگر معاصر یمنی، متوفای ۲۰۰۸ میلادی، و مجموعه دو جلدی «فرهنگ ضربالمثلهای فارسی» تألیف دکتر حسن ذوالفقاری، بهعنوان منابع اصلی مورد استفاده قرار گرفتهاند.
در میان این ضربالمثلها، عبارتهایی دیده میشود که میتوان آنها را ترجمه لفظبهلفظ یکدیگر دانست. این موضوع میتواند نشانهای از انتقال یک ضربالمثل از یک فرهنگ به فرهنگ دیگر باشد. بهعنوان مثال، ضربالمثل فارسی «آبی از او گرم نمیشود» با عبارت «ما یَحمِی الماء» در یمن، شباهت لفظی و معنایی دارد و زمانی به کار میرود که شخصی از انجام کاری ناتوان باشد. نمونه دیگر را میتوان در ضربالمثل «خیرت برای مردم و شرّت برای من» و مَثَل یمانی «شَرَّک لنا و خیرک لِغَیرنا» یافت. از دیگر نمونههای این دسته میتوان به «سر به سر» و عبارت «راس بِراس» و نیز مَثَل «دنیا دارمکافات است» و ضربالمثل یمانی «تَکاد الدنیا تَکُون دارجزاء» اشاره کرد.
گروه دیگری از این مَثَلهای مشترک، ضربالمثلهایی هستند که با الفاظی متفاوت بیان شدهاند، اما مفاهیم مشترکی دارند. بهعنوان مثال، مَثَل یمنی «فِی المَخلاه حَجر/حَصَمه»؛ یعنی «در توبرهاش سنگی/ریگی دارد»، با مَثَل ایرانی «ریگی در کفش داشتن» شباهت مضمونی دارد. همچنین مَثَل «اِرزم علی السَّودا حَجَر»؛ یعنی «سنگ بر جگر بیفشار»، با ضربالمثل مشهور «دندان بر جگر گذاشتن» مشابهت دارد. عبارت «المُوت مُثل النَّدی مُطل علی کُل جَبا»؛ یعنی «مرگ بارانی است که بر روی هر بام مینشیند» نیز از نظر مضمون با ضربالمثل «مرگ شتری است که درِ هر خانه مینشیند» شباهت دارد.
نمونههایی از این اشتراکها را میتوان در برخی حکایتهای مشهور در فرهنگ عمومی دو کشور نیز مشاهده کرد. برای نمونه، حکایت یمنی «بکم القوس یا والد؟ قال: عَیجی لَک بِلاش»؛ یعنی «پسری با اشاره به پشت خمیده پدرش گفت: ای پدر، بهای این کمان چند است؟ پدر گفت: آن را رایگان به دست خواهی آورد»، شباهت فراوانی با داستانی در کتاب «قابوسنامه» دارد:
«حکایت چنان شنودم که پیری صد ساله، گوژپشت، سخت دوتا گشته و بر عکازه (یعنی: عصایی) تکیه کرده همیرفت. جوانی به تماخره (یعنی: مسخرگی) وی را گفت: «ای شیخ! این کمانک به چند خریدهای؟ تا من نیز یکی بخرم.» پیر گفت: «اگر صبر کنی و عمر یابی خود رایگان یکی به تو بخشند، هرچند بپرهیزی.»»
در بخشهای دیگر این نوشته، نمونههایی از ضربالمثلهای مشترک میان فرهنگ ایرانی و دیگر کشورهای محور مقاومت اسلامی بررسی خواهد شد.
سید علی اصغر حسینی/ خبرگزاری ابنا
___
پایان پیام
نظر شما