به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ نشست علمی «اربعین در مکتب امام مجاهد شهید» دیروز چهارشنبه ۲۵ شهریورماه ۱۴۰۵ با مشارکت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ستاد فرهنگی اربعین حسینی و پژوهشکده بین‌المللی عروةالوثقی برگزار شد.
در این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین نجف لکزایی، رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسین مختاری، سفیر جمهوری اسلامی ایران در واتیکان، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحسین البخاتی، مدیرکل آموزش و تربیت الحشد الشعبی و حجت‌الاسلام والمسلمین حمیدرضا مطهری، رئیس پژوهشکده تاریخ و سیره اهل‌بیت علیهم‌السلام، به بررسی ابعاد مختلف اربعین در منظومه فکری قائد شهید پرداختند.
محور مشترک سخنان ارائه‌شده در این نشست، توجه به اربعین به‌عنوان ظرفیتی زنده و پویا برای تداوم پیام عاشورا، ایجاد پیوند میان ملت‌های مسلمان، تقویت هویت امت اسلامی، بازنمایی قدرت نرم اسلام و فراهم‌سازی زمینه‌های تمدن نوین اسلامی بود.
لکزایی: اربعین پدیده‌ای الهی، رسانه‌ای و تمدن‌ساز است
حجت‌الاسلام والمسلمین نجف لکزایی در این نشست با اشاره به فلسفه وجودی اربعین در منظومه فکری قائد شهید اظهار داشت: اربعین تنها یک آیین عزاداری نیست، بلکه پدیده‌ای تمدن‌ساز، هویت‌ساز و مقاومت‌محور با ریشه‌ای عمیق در مکتب امام حسین علیه‌السلام است.
وی افزود: قائد شهید از اربعین با تعابیری همچون «حرکت عشق و ایمان»، «بزرگ‌ترین گردهمایی عالم»، «نشانه قدرت امت اسلامی»، «پدیده‌ای معجزه‌گون» و «رسانه پرقدرت عاشورا» یاد می‌کنند که نشان‌دهنده ابعاد فراتر از یک مراسم دینی متعارف این حرکت است.
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، فلسفه اربعین در اندیشه قائد شهید را در چهار سطح الهی، رسانه‌ای، وحدت‌آفرین و تمدنی قابل بررسی دانست و گفت: نخستین سطح، نگاه به اربعین به‌مثابه پدیده‌ای الهی و معجزه‌گون است.
اربعین؛ رخدادی فراتر از محاسبات مادی
حجت‌الاسلام والمسلمین لکزایی با اشاره به بیانات قائد شهید در ۲۶ شهریور ۱۴۰۱ بیان کرد: در این نگاه، پیاده‌روی اربعین و حضور عظیم مسلمانان، صرفاً رخدادی طبیعی یا حاصل برنامه‌ریزی‌های متعارف انسانی نیست؛ بلکه گستردگی، تداوم، مردمی بودن و قدرت جذب این حرکت، آن را به پدیده‌ای با منشأ اراده الهی تبدیل کرده است.
وی ادامه داد: میلیون‌ها انسان از سرزمین‌های گوناگون، با زبان‌ها، فرهنگ‌ها و شرایط متفاوت، به‌صورت خودجوش در مسیری واحد گرد هم می‌آیند و با محبت، خدمت و ایثار، جلوه‌ای عظیم از همبستگی ایمانی را شکل می‌دهند؛ ازاین‌رو نمی‌توان این رخداد را تنها با محاسبات مادی و سازمانی توضیح داد.
وی تصریح کرد: اربعین تنها مراسمی مذهبی نیست که در مقطعی از سال برگزار شود و پایان یابد؛ بلکه نعمتی الهی و ظرفیتی معجزه‌آسا برای امت اسلامی در روزگار معاصر است و می‌تواند در برابر جریان‌های سلطه‌گر و نظام‌های مبتنی بر ظلم، جنایت و تحقیر ملت‌ها، زمینه ایستادگی و بیداری را فراهم کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین لکزایی افزود: قائد شهید، اربعین را نشانه‌ای از پیشرفت جریان گرایش به اسلام ناب و اهل‌بیت علیهم‌السلام در جهان می‌دانند و آن را یکی از آشکارترین جلوه‌های برافراشته‌تر شدن پرچم اسلام و اهل‌بیت علیهم‌السلام در عرصه عمومی و جهانی معرفی می‌کنند.
اربعین؛ رسانه‌ای زنده برای انتقال پیام عاشورا
وی کارکرد رسانه‌ای اربعین را دومین محور مهم در اندیشه قائد شهید دانست و گفت: ایشان اربعین را «رسانه پرقدرت عاشورا» و «کنگره جهانی شیعیان» معرفی می‌کنند.
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی افزود: اربعین پیام عاشورا را از محدوده یک رخداد تاریخی فراتر می‌برد و آن را به پیامی زنده و جهانی تبدیل می‌کند؛ پیامی که عدالت‌خواهی، آزادگی، مقاومت در برابر ظلم، ایستادگی در برابر انحراف و وفاداری به ولایت را بازنمایی می‌کند.
وی تأکید کرد: نگاه رسانه‌ای به اربعین به معنای تبدیل این حرکت به یک ابزار تبلیغاتی نیست؛ بلکه خود حضور مردم، خدمت موکب‌داران، پیمودن مسیر، همدلی ملت‌ها، اشک، دعا و تجدید عهد با امام حسین علیه‌السلام، پیام عاشورا را به‌صورت عملی و زنده منتقل می‌کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین لکزایی با اشاره به تحلیل‌های قائد شهید در سال‌های پیش از پیروزی انقلاب اسلامی اظهار کرد: ایشان حتی در سال ۱۳۵۲ نیز به ظرفیت جهانی و سازمان‌دهنده اربعین توجه داشتند و این حرکت را زمینه‌ای برای همگرایی شیعیان و شکل‌گیری اجتماع بزرگ دینی می‌دانستند.
وی خاطرنشان کرد: اربعین از این منظر، از ابتدا دارای ظرفیت جهانی بوده و صرفاً مراسمی فردی یا محلی نیست؛ بلکه یکی از ظرفیت‌های اهل‌بیت علیهم‌السلام برای شکل‌گیری جامعه، امت و همگرایی اسلامی به شمار می‌آید.
وحدت اربعینی؛ جلوه‌ای از قدرت نرم اسلام
حجت‌الاسلام والمسلمین لکزایی، اربعین را نماد وحدت امت اسلامی و جلوه‌ای از قدرت نرم اسلام دانست و گفت: در این حرکت، تفاوت‌های قومی، ملی، نژادی و زبانی رنگ می‌بازند و هویت‌های گوناگون در ذیل هویتی بزرگ‌تر، یعنی هویت اسلامی و حسینی، به یکدیگر پیوند می‌خورند.
وی افزود: مردم عراق، ایران، پاکستان، افغانستان، لبنان، ترکیه، کشورهای آفریقایی و دیگر ملت‌ها با وجود پیشینه‌ها و هویت‌های فرهنگی متفاوت در اربعین حضور می‌یابند و این تنوع مانعی برای همگرایی آنان نیست.
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تأکید کرد: وحدت اربعینی، وحدتی عملی، میلیونی و عینی است و قدرت آن نه از قدرت نظامی و سرمایه‌های انباشته، بلکه از ایمان، عشق، ایثار، اخلاص، خدمت و حضور خودجوش مردم سرچشمه می‌گیرد.
اربعین؛ هسته نخستین تمدن نوین اسلامی
وی بُعد تمدنی را عمیق‌ترین لایه فلسفه اربعین در اندیشه قائد شهید برشمرد و اظهار کرد: اربعین یکی از هسته‌های نخستین تمدن نوین اسلامی است و ابعاد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی دارد.
حجت‌الاسلام والمسلمین لکزایی افزود: اگر از ظرفیت‌های تمدنی اربعین به‌درستی بهره‌برداری شود، امت اسلامی می‌تواند به اوج عزت برسد. اربعین را می‌توان مانیفست متحرک تمدن نوین اسلامی دانست؛ تمدنی مبتنی بر کرامت انسانی، وحدت ایمانی، ایثار، برادری، عدالت، مقاومت و ساختارهایی متفاوت از نظم سلطه‌گر جهانی.
وی امت‌سازی، وحدت ایمانی، عدالت‌گستری، توجه به کرامت انسان‌ها، مقاومت و ظلم‌ستیزی، بیداری اسلامی، فرهنگ خدمت و مواسات و احیای هویت اسلامی و حسینی در سطح بین‌المللی را از مؤلفه‌های تمدن‌سازی اربعین برشمرد و گفت: این مؤلفه‌ها با مهدویت پیوند دارند و اربعین را به حرکتی زمینه‌ساز برای ظهور حضرت حجت عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف تبدیل می‌کنند.
مختاری: اربعین نمونه‌ای از دیپلماسی مردمی و فراملی است
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسین مختاری، سفیر جمهوری اسلامی ایران در واتیکان، اربعین را از منظر روابط بین‌الملل و دیپلماسی عمومی بررسی کرد و گفت: اربعین را می‌توان یکی از بزرگ‌ترین نمونه‌های دیپلماسی مردمی و فراملی در جهان معاصر دانست.
وی با اشاره به تحول مفهوم دیپلماسی در جهان معاصر اظهار داشت: دیپلماسی دیگر صرفاً به دولت‌ها، سفارتخانه‌ها و سازمان‌های رسمی محدود نیست و جوامع مدنی، نهادهای دینی، شبکه‌های فرهنگی، سازمان‌های مردم‌نهاد و جنبش‌های اجتماعی نیز در شکل‌دهی به مناسبات جهانی نقش دارند.
حجت‌الاسلام والمسلمین مختاری افزود: در چنین شرایطی، اربعین نمونه‌ای از «دیپلماسی مردم با مردم» است؛ دیپلماسی‌ای که ماهیتی فراملی دارد و از مرزهای رسمی کشورها عبور می‌کند.
وی تصریح کرد: راهپیمایی اربعین شبکه‌ای گسترده از ارتباطات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی ایجاد می‌کند و میلیون‌ها انسان از کشورهای مختلف را در فضایی مشترک گرد هم می‌آورد.
از عاشورا تا اربعین؛ استمرار جهاد تبیین
سفیر جمهوری اسلامی ایران در واتیکان، حرکت از عاشورا تا اربعین را ادامه جهاد تبیین دانست و گفت: عاشورا صحنه جهاد، ایثار و جان‌فشانی در راه مکتب و ارزش‌های اسلامی است و مرحله پس از عاشورا، عرصه دیگری از جهاد را پیش روی انسان قرار می‌دهد که می‌توان آن را جهاد تبیین و روشنگری دانست.
وی افزود: خطبه‌های حضرت زینب کبری سلام‌الله‌علیها و امام سجاد علیه‌السلام مانع تثبیت روایت جعلی امویان شد و اجازه نداد عاشورا از حافظه مردم حذف شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین مختاری ادامه داد: اربعین در امتداد عاشورا، حامل همین رسالت تبیین و روشنگری است و اجازه نمی‌دهد حقیقت قیام امام حسین علیه‌السلام در میان روایت‌سازی‌ها، تحریف‌ها و تبلیغات جریان‌های مخالف به فراموشی سپرده شود.
اربعین؛ تولید سرمایه اجتماعی فراملی
وی تولید سرمایه اجتماعی فراملی را یکی دیگر از ویژگی‌های اربعین دانست و گفت: میلیون‌ها انسان در این حرکت تجربه‌ای مشترک را پشت سر می‌گذارند؛ تجربه‌ای که احساس تعلقی فراتر از مرزهای ملی ایجاد و هویت فراملی شیعی و اسلامی را تقویت می‌کند.
سفیر ایران در واتیکان خاطرنشان کرد: در دیپلماسی عمومی، ارتباط مستقیم ملت‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد و در اربعین این ارتباط نه از مسیر سفارتخانه‌ها و مذاکرات رسمی، بلکه از طریق تجربه مشترک، گفت‌وگو، خدمت متقابل و همدلی شکل می‌گیرد.
وی همچنین اربعین را یکی از بزرگ‌ترین دانشگاه‌های میدانی فرهنگ اسلامی توصیف کرد و گفت: مفاهیمی مانند ایثار، مقاومت، کرامت انسانی، مواسات، همبستگی و خدمت در این حرکت از سطح سخن و شعار فراتر می‌روند و در میدان زندگی به نمایش گذاشته می‌شوند.
البخاتی: اربعین نهادی زنده برای تبدیل عاطفه به آگاهی است
حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحسین البخاتی، مدیرکل آموزش و تربیت الحشد الشعبی، نیز در این نشست اربعین را نهادی اسلامی و راهبردی با پیامدهای تاریخی، اجتماعی، سیاسی و تمدنی دانست و اظهار کرد: زیارت اربعین در اندیشه قائد شهید، صرفاً مناسبتی گذرا و محدود نیست؛ بلکه نهادی زنده است که می‌تواند گذشته را به حال پیوند دهد و یاد و خاطره عاشورا را به پروژه‌ای اجتماعی و تمدنی تبدیل کند.
وی افزود: بر اساس این نگاه، اربعین راهکاری برای غلبه بر پراکندگی جغرافیایی شیعیان و تبدیل پیوند روحی و ایمانی آنان به یک اجتماع عینی و ملموس است.
حجت‌الاسلام والمسلمین البخاتی تصریح کرد: اربعین از این منظر یک کنفرانس جهانی سالانه است که مسلمانان را از نقاط مختلف جهان گرد هم می‌آورد و زمینه همگرایی، شناخت متقابل و تقویت احساس تعلق به امت اسلامی را فراهم می‌کند.
اربعین؛ جلوه‌ای از تقریب و قدرت نرم امت اسلامی
وی با اشاره به حضور مسلمانان اهل‌سنت در کنار شیعیان در مسیر اربعین، این هم‌نشینی را جلوه‌ای از ظرفیت اربعین برای تقریب، گفت‌وگو و همکاری میان پیروان مذاهب اسلامی دانست.
مدیرکل آموزش و تربیت الحشد الشعبی افزود: اربعین در سطح اجتماعی نیز الگویی از تعاون، همدلی، خدمت و مسئولیت‌پذیری جمعی ارائه می‌دهد و مردم با انگیزه ایمانی، امکانات و توان خود را در خدمت زائران قرار می‌دهند.
وی بُعد تمدنی اربعین را نیز مورد توجه قرار داد و گفت: راهپیمایی اربعین تجسم عملی مفهوم امت اسلامی است؛ زیرا مسلمانانی از کشورهای مختلف با رنگ‌ها، زبان‌ها و فرهنگ‌های گوناگون برای هدفی واحد گرد هم می‌آیند.
حجت‌الاسلام والمسلمین البخاتی افزود: اربعین یکی از جلوه‌های قدرت نرم و رسانه‌ای است که پیام امام حسین علیه‌السلام را به جهان منتقل می‌کند و می‌تواند نگاه جهانیان را نسبت به اسلام، تشیع، امت اسلامی و فرهنگ اهل‌بیت علیهم‌السلام با نمایش جلوه‌هایی از نظم، همبستگی، ایثار و محبت جمعی تحت تأثیر قرار دهد.
اربعین؛ پیوند عاطفه، آگاهی و فرهنگ مقاومت
وی فرهنگ مقاومت را یکی دیگر از محورهای اربعین برشمرد و اظهار کرد: استمرار زیارت اربعین با فرهنگ مقاومت پیوندی عمیق دارد؛ زیرا جوهر نهضت امام حسین علیه‌السلام، نپذیرفتن ظلم، ذلت و تسلیم است.
مدیرکل آموزش و تربیت الحشد الشعبی گفت: در این نگاه، عاطفه و احساس نسبت به سیدالشهدا علیه‌السلام باید به آگاهی و تعهد تبدیل شود و جوانان از فرصت اربعین برای تأمل در قیام امام حسین علیه‌السلام و جاری کردن پیام عاشورا در زندگی فردی و اجتماعی بهره ببرند.
مطهری: اربعین نقطه آغاز شکوفایی تمدن اسلامی است
حجت‌الاسلام والمسلمین حمیدرضا مطهری، رئیس پژوهشکده تاریخ و سیره اهل‌بیت علیهم‌السلام، نیز با موضوع «اربعین حسینی؛ نقطه آغاز شکوفایی تمدن اسلامی و بن‌مایه تمدن نوین اسلامی» سخن گفت.
وی با اشاره به تأکید قائد شهید بر بهره‌گیری از ظرفیت اربعین برای ایجاد تمدن نوین اسلامی اظهار کرد: راهپیمایی اربعین باید هرچه پربارتر و معنوی‌تر شود و اهل فکر و فرهنگ برای غنا بخشیدن به معنا و مضمون این حرکت عظیم برنامه‌ریزی کنند.
حجت‌الاسلام والمسلمین مطهری افزود: هدف نهایی امت اسلامی، ایجاد تمدن عظیم اسلامی است و اربعین می‌تواند مقدمه‌ای مهم برای تحقق این هدف باشد.
اربعین؛ بهار شکوفایی حقیقت عاشورا
رئیس پژوهشکده تاریخ و سیره اهل‌بیت علیهم‌السلام با اشاره به تعبیر قائد شهید درباره تقارن نوروز و اربعین در سال ۱۳۸۵ گفت: ایشان از اربعین به‌عنوان «فروردینی دیگر» یاد کردند و این تقارن را تقارن دو بهار دانستند.
وی افزود: همان‌گونه که فروردین فصل رویش و شکوفایی طبیعت است، اربعین نیز فصل شکوفایی حقیقت عاشورا و جوشش چشمه محبت حسینی است.
حجت‌الاسلام والمسلمین مطهری با اشاره به حضور جابر بن عبدالله انصاری در کربلا اظهار کرد: در نقلی که قائد شهید به آن توجه کرده‌اند، جابر هنگام رسیدن به قبر امام حسین علیه‌السلام سه بار «الله اکبر» گفت و این مسئله نشان می‌دهد که زیارت اربعین با ندای توحیدی آغاز می‌شود و پیوند عاشورا و اربعین با بنیاد توحید و بندگی خداوند ناگسستنی است.
توحید و وحدت؛ دو پایه اساسی تمدن اسلامی
وی توحید و معنویت را نخستین مؤلفه تمدن اسلامی دانست و گفت: از دعوت پیامبر اکرم صل‌الله‌علیه‌وآله تا شکل‌گیری تمدن اسلامی، توحید و معنویت محور اصلی بوده است و اربعین نیز باید در پرتو همین حقیقت توحیدی تحلیل شود.
رئیس پژوهشکده تاریخ و سیره اهل‌بیت علیهم‌السلام، وحدت و همگرایی امت اسلامی را دومین مؤلفه تمدن اسلامی برشمرد و تصریح کرد: هرگاه جهان اسلام از وحدت و انسجام برخوردار بوده، تمدن اسلامی رشد کرده و هر زمان اختلاف و تفرقه افزایش یافته، زمینه ضعف و افول تمدنی فراهم شده است.
وی اربعین را یکی از روشن‌ترین صحنه‌های ظهور وحدت امت اسلامی دانست و گفت: انسان‌هایی با ملیت‌ها، زبان‌ها و فرهنگ‌های گوناگون، زیر پرچم امام حسین علیه‌السلام و با محوریت محبت اهل‌بیت علیهم‌السلام گرد هم می‌آیند.
حجت‌الاسلام والمسلمین مطهری با اشاره به بیانات قائد شهید در سال ۱۳۵۲ درباره پراکندگی شیعیان در عصر ائمه علیهم‌السلام، افزود: ایشان پیوند میان شیعیان را به دانه‌های تسبیح تشبیه می‌کنند که یک رشته آنان را به یکدیگر متصل می‌سازد و آن رشته، اطاعت از مرکزیت تشیع و پیوند با امام معصوم علیه‌السلام است.
اخلاق و کرامت؛ استمرار رسالت نجات‌بخش عاشورا
وی اخلاق‌مداری و توجه به کرامت انسانی را از دیگر مؤلفه‌های تمدن اسلامی دانست و اظهار کرد: رفتار امام حسین علیه‌السلام با سپاه حرّ، نمونه‌ای روشن از کرامت انسانی است و نشان می‌دهد که حتی در سخت‌ترین شرایط نیز راه گفت‌وگو و بازگشت انسان‌ها از گمراهی مورد توجه بوده است.
رئیس پژوهشکده تاریخ و سیره اهل‌بیت علیهم‌السلام با اشاره به فراز «وَبَذَلَ مُهْجَتَهُ فِیکَ لِیَسْتَنْقِذَ عِبَادَکَ مِنَ الْجَهَالَةِ وَحَیْرَةِ الضَّلَالَةِ» از زیارت عاشورا گفت: امام حسین علیه‌السلام خون خود را در راه خدا تقدیم کرد تا بندگان الهی را از جهالت و سرگردانی گمراهی نجات دهد.
وی افزود: حرکت حضرت زینب کبری سلام‌الله‌علیها، امام سجاد علیه‌السلام، حضرت ام‌کلثوم سلام‌الله‌علیها و دیگر همراهان کاروان اهل‌بیت علیهم‌السلام در فاصله عاشورا تا اربعین نیز در امتداد همین رسالت نجات‌بخش بود.
حجت‌الاسلام والمسلمین مطهری تأکید کرد: اربعین باید استمرار حرکت آگاهی‌بخش، اخلاقی و نجات‌بخش عاشورا باشد و پیام عاشورا با منطق، عقلانیت، عاطفه انسانی، اخلاق و گفت‌وگویی متین به جهان منتقل شود.
مطهری: تمدن اسلامی با مجاهدت شکل می‌گیرد
وی تلاش، مجاهدت و تحمل دشواری‌ها را چهارمین مؤلفه تمدن اسلامی برشمرد و گفت: تمدن اسلامی با راحت‌طلبی و انفعال شکل نمی‌گیرد و از عصر نبوی تاکنون، هر حرکت بزرگ اسلامی نیازمند صبر، مقاومت و تحمل سختی‌ها بوده است.
رئیس پژوهشکده تاریخ و سیره اهل‌بیت علیهم‌السلام با اشاره به حضور میلیونی زائران در مسیر اربعین اظهار کرد: میلیون‌ها انسان با عشق به امام حسین علیه‌السلام، دشواری سفر، خستگی راه، گرما، ازدحام و دیگر مشقت‌های مسیر را تحمل می‌کنند تا در این حرکت بزرگ حضور یابند و این حضور جلوه‌ای از مجاهدت و آمادگی برای پیمودن راه حق است.
وی ادامه داد: قائد شهید در تبیین عظمت چهل روز پس از عاشورا بر نقش حضرت زینب کبری سلام‌الله‌علیها، امام سجاد علیه‌السلام و دیگر همراهان کاروان اهل‌بیت علیهم‌السلام تأکید دارند؛ بزرگانی که سختی‌ها، مصیبت‌ها و فشارهای فراوانی را تحمل کردند تا پیام عاشورا زنده بماند.
حجت‌الاسلام والمسلمین مطهری در جمع‌بندی سخنان خود گفت: اربعین حسینی نقطه آغاز شکوفایی تمدن اسلامی و یکی از بن‌مایه‌های تمدن نوین اسلامی است؛ زیرا در آن، توحید و معنویت، وحدت و همگرایی امت اسلامی، اخلاق و کرامت انسانی و تلاش و مجاهدت به‌صورت عینی و عملی ظهور می‌یابد.
وی افزود: اربعین با ندای توحیدی جابر بن عبدالله انصاری در کنار قبر سیدالشهدا علیه‌السلام آغاز می‌شود، با گرد هم آوردن مسلمانان از مناطق گوناگون، وحدت امت را تقویت می‌کند، با تداوم راه حضرت زینب سلام‌الله‌علیها و امام سجاد علیه‌السلام، جهاد تبیین را زنده نگه می‌دارد و با حضور میلیونی مردم در مسیر کربلا، روح مقاومت و مجاهدت را به نمایش می‌گذارد.
..............................
پایان پیام
نظر شما