بی اعتنایی به دنیا در سیره امام رضا(ع)

خبرگزاری اهل‌بیت(ع)-ابنا: امام رضا(ع)، هشتمین اختر تابناک آسمان امامت و ولایت، در زهد و پارسایی اسوه بودند و بی‌اعتنایی به مظاهر دنیوی، از بارزترین ویژگی‌های سیره ایشان به شمار می‌رفت. آن حضرت با وجود جایگاه رفیع امامت و امکان بهره‌مندی از نعمت‌های فراوان، همواره ساده‌زیستی را سرلوحه زندگی خود قرار دادند و دل‌بستگی به امور دنیوی را مانعی برای قرب الهی می‌دانستند. سیره رضوی، چراغ راهی است برای رهروان حقیقت که با چشم‌پوشی از زرق و برق دنیا، به سوی معبود حقیقی گام بردارند.

بی اعتنایی به مال دنیا و حریص نبودن به دنیا، از مهم ترین ویژگی هایی است که ائمه معصوم علیهم السلام همگان را به آن توصیه کرده اند که خود در این زمینه پیش قدم بوده اند. ابی عباد پیرامون نشستن و لباس پوشیدن امام رضا علیه السلام چنین می گوید:

حَدَّثَنَا الْحَاکِمُ أَبُو عَلِیٍّ الْحُسَیْنُ بْنُ أَحْمَدَ الْبَیْهَقِیُّ بِنَیْسَابُورَ سَنَةَ اثْنَتَیْنِ وَ خَمْسِینَ وَ ثَلَاثِمِائَةٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی الصَّوْلِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَوْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَبَّادٍ قَالَ: کَانَ جُلُوسُ الرِّضَا علیه السلام فِی الصَّیْفِ عَلَی حَصِیرٍ وَ فِی الشِّتَاءِ عَلَی مِسْحٍ وَ لُبْسُهُ الْغَلِیظَ مِنَ الثِّیَابِ حَتَّی إِذَا بَرَزَ لِلنَّاسِ تَزَیَّنَ لَهُمْ. (1)

در تابستان زیر انداز امام رضا علیه السلام حصیر و در زمستان روی نمد می نشست، [ایشان] پیراهن زبر و خشن می‏ پوشید، مگر آنکه می خواست پیش مردم برود که در آن وقت لباس سنگین و بهتر می پوشید.

در قضیه ای دیگر، سفیان ثوری از بزرگان منحرف صوفیه که ادعای علم و برتری می کرد، به حضرت رضا علیه السلام اعتراض کرد که در حضرت پاسخ زیبایی به او دادند:

وَ لَقِیَهُ سُفْیَانُ الثَّوْرِیُّ فِی ثَوْبٍ خَزٍّ فَقَالَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ لَوْ لَبِسْتَ ثَوْباً أَدْنَی مِنْ هَذَا فَقَالَ هَاتِ یَدَکَ فَأَخَذَ بِیَدِهِ وَ أَدْخَلَ کُمَّهُ فَإِذَا تَحْتَ ذَلِکَ مِسْحٌ فَقَالَ یَا سُفْیَانُ الْخَزُّ لِلْخَلْقِ وَ الْمِسْحُ لِلْحَقِّ. (2)

سفیان ثوری با آن حضرت برخورد کرد و دید حضرت لباسی از پشم پوشیده اند، عرض کرد: ای فرزند رسول خدا اگر لباسی کمتر از این لباس بپوشی [بهتر است]، حضرت در پاسخ فرمود: دستت را بده و حضرت دستش را گرفت و داخل در آستینشان کردند که زیر آن لباس نمد [که جنس آن خشن بود] پوشیده بود، سپس به سفیان فرمودند: ای سفیان، لباس خز برای مردم است و لباس نمدی برای خداوند. [یعنی لباس زیبا چون در چشم مردم زیباست پوشیده ام و گرنه خودم برای خداوند لباس خشن پوشیده ام].

با این سخن، علاوه بر اینکه امام پاسخ ظاهر گرایی هم چون سفیان ثوری را دادند، نسبت به پوشش مناسب در بستر اجتماع مسلمین را نیز گوشزد فرمودند.

برتری و زهد آن حضرت آن قدر مشهور بوده است که حتی مأمون نیز به این مساله معترف بوده است چنان چه ابوصلت، خادم حضرت چنین بیان کرده است:

عَنْ أَبِی الصَّلْتِ الْهَرَوِیِّ قَالَ: إِنَّ الْمَأْمُونَ قَالَ لِلرِّضَا عَلِیِّ بْنِ مُوسَی علیهما السلام یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ قَدْ عَرَفْتُ فَضْلَکَ وَ عِلْمَکَ وَ زُهْدَکَ وَ وَرَعَکَ وَ عِبَادَتَکَ وَ أَرَاکَ أَحَقَّ بِالْخِلَافَةِ مِنِّی فَقَالَ الرِّضَا علیه السلام بِالْعُبُودِیَّةِ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَفْتَخِرُ وَ بِالزُّهْدِ فِی الدُّنْیَا أَرْجُو النَّجَاةَ مِنْ شَرِّ الدُّنْیَا وَ بِالْوَرَعِ عَنِ الْمَحَارِمِ‏ أَرْجُو الْفَوْزَ بِالْمَغَانِمِ وَ بِالتَّوَاضُعِ فِی الدُّنْیَا أَرْجُو الرِّفْعَةَ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَل‏. (3)

مامون به امام رضا علیه السلام عرض کرد: ای فرزند رسول خدا، من فضل و دانش و زهد و ورع و عبادت شما را می ‏دانم و شما را به خلافت از خود برتر می دانم، حضرت فرمود: به بندگی خدای عز و جل افتخار می کنم و به زهد در دنیا امید نجات دارم از شر دنیا و به دوری از حرام ها امید پیروزی به غنیمت ها [ی اخروی] را دارم و به تواضع در دنیا امید به برتری در درگاه خدا دارم.‏

منابع

1. الصدوق، محمد بن علی بن الحسین بن بابویه (المتوفی381ق)، عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج2، ص178، تحقیق: تصحیح وتعلیق وتقدیم: الشیخ حسین الأعلمی، ناشر: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات - بیروت – لبنان، سال چاپ: 1404 – 1984م.

2. ابن شهرآشوب، محمد بن علی السروی المازندرانی (المتوفی588هـ)، مناقب آل أبی طالب، ج3، ص470، تحقیق: لجنة من أساتذة النجف الأشرف، ناشر: المکتبة والمطبعة الحیدریة، 1376هـ ـ 1956م.

3.الصدوق، محمد بن علی بن الحسین بن بابویه (المتوفی381ق)، عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج2، ص139، تحقیق: تصحیح وتعلیق وتقدیم: الشیخ حسین الأعلمی، ناشر: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات - بیروت – لبنان، سال چاپ: 1404 – 1984م.

موسسه تحقیقاتی ولیعصر(ع)