خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)_ابنا: تأثیر موقعیتهای آشنا در تعارض زوجها در اوایل ازدواج، ریشه در الگوهای درونیشده از خانواده مبدأ و تجربیات گذشته دارد. این الگوها، چه مثبت و چه منفی، ناخواسته وارد زندگی مشترک میشوند و میتوانند به تعارضاتی دامن بزنند. قرآن کریم، هرچند به صورت مستقیم به این "موقعیتهای آشنا" اشاره نمیکند، اما اصول و رهنمودهایی کلی ارائه میدهد که در صورت رعایت، میتوانند به زوجین در مدیریت این الگوها و پیشگیری یا حل تعارضات کمک شایانی کنند.
1. تکرار الگوهای ارتباطی ناسالم (بازآفرینی صحنه):
افراد الگوهای ارتباطی (مانند فریاد، سکوت، کنایه) را از خانواده مبدأ خود میآموزند و در مواجهه با چالشها در ازدواج، ناخودآگاه آنها را تکرار میکنند.
"وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا"(1): و با مردم نیکو سخن گویید. این آیه، یک اصل کلی برای خوشگفتاری است. الگوهای کلامی ناسالم (فریاد، کنایه) با این اصل در تضادند. در روابط زناشویی، که عمق و نزدیکی بیشتری دارند، این دستور اهمیت مضاعفی مییابد.
"یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِیدًا"(2): ای کسانی که ایمان آوردهاید، تقوای الهی پیشه کنید و سخنی استوار و درست بگویید. "قول سدید" یعنی سخنی که حق، محکم، صریح و بدون کجروی و آسیبرسانی باشد. در مقابل، الگوهای ناسالم کلامی، گفتاری سدید نیستند. زوجین باید با آگاهی از این آیه، به جای تکرار الگوهای تخریبی گذشته، "قول سدید" را در ارتباطات خود برگزینند.
2. انتظارات ناگفته و نقشها:
افراد با انتظارات و نقشهای درونی شده از خانواده مبدأ وارد ازدواج میشوند (مانند تقسیم وظایف، تصمیمگیریها) که تفاوت در آنها منجر به تعارض میشود.
"وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِی عَلَیْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ"(3): و همانند وظایفی که زنان بر عهده دارند، حقوق شایستهای (نیز) بر عهده مردان دارند. این آیه به لزوم تعادل و رعایت حقوق و وظایف متقابل بر اساس "معروف" (آنچه عرف و شرع میپسندد) اشاره دارد. انتظارات ناگفته و تفاوت در نقشها، اغلب ناشی از عدم توافق بر "معروف" مشترک در زندگی جدید است. قرآن به زوجین توصیه میکند که به جای چسبیدن به "معروف" خانواده مبدأ خود، بر سر یک "معروف" جدید و مشترک در زندگی خود به تفاهم برسند.
"وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ" (نساء/19): و با آنان به نیکی معاشرت کنید. این دستور کلی، شامل تفاهم بر انتظارات و نقشها نیز میشود. اگر این انتظارات شفاف و مورد توافق نباشند، معاشرت "به معروف" مختل میشود.
3. تعارضات حلنشده درونی (انتقال تعارضات والدینی):
افراد ناخودآگاه تعارضات حلنشده خود با خانواده مبدأ را به همسر فرافکنی میکنند و کوچکترین رفتارهای همسر را با شدت بیشتری تجربه میکنند.
"وَلَا تَجَسَّسُوا" (4): و [در امور پنهان یکدیگر] تجسس نکنید. فرافکنی و سوء برداشت از رفتار همسر، گاهی ریشه در نوعی تجسس ذهنی و پیشداوری دارد که فرد بر اساس تجربیات گذشته خود، به تفسیر رفتار همسر میپردازد. این آیه به پرهیز از تجسس نه تنها در عمل که در ذهن نیز اشاره دارد تا انسان با پیشفرضهای منفی به سراغ دیگری نرود.
4. تفاوت در الگوهای دلبستگی:
سبک دلبستگی ناایمن (اضطرابی یا اجتنابی) که در کودکی شکل گرفته، میتواند در موقعیتهای آشنا با نزدیکی یا استقلال، به تعارض منجر شود.
"لِّتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً" (5): تا در کنارشان آرامش یابید، و میان شما دوستی و مهربانی قرار داد. الگوهای دلبستگی ناایمن، این "سکون"، "مودت" و "رحمت" را به خطر میاندازند. مثلاً فرد با دلبستگی اضطرابی با عدم آرامش درونی خود و فرد اجتنابی با دوری گزیدن از نزدیکی، این هدف قرآنی را مختل میکنند. قرآن، هدف نهایی ازدواج را آرامش و رحمت میداند که مستلزم کار بر روی این الگوهای درونی است.
5. عدم توانایی در تفکیک و مرزبندی:
دخالت خانواده مبدأ یا عدم توانایی در تعیین مرزهای مشخص، تعارضاتی را در زوجین ایجاد میکند.
"إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ" (6): مؤمنان فقط برادر یکدیگرند؛ پس میان دو برادر خود صلح و آشتی برقرار سازید. این آیه در مورد اهمیت "اصلاح ذات البین" (اصلاح روابط میان خود) است. وقتی خانواده مبدأ وارد رابطه زوجین میشوند، این اصل "اخوت" و "اصلاح" درونی زوجین دچار خدشه میشود. زوجین باید توانایی حل مسائل خود را داشته باشند و اجازه ندهند که الگوهای ارتباطی آشنای خانواده مبدأ، مرزهای رابطه آنها را مختل کند.
نتیجهگیری:
قرآن کریم با تبیین اصول بنیادین اخلاقی و رفتاری، بستری را فراهم میکند که در آن زوجین میتوانند آگاهانه به شناسایی و مدیریت "موقعیتهای آشنای" ناسالم بپردازند. عمل به تعالیم قرآن در حوزههای گفتار نیکو، حسن ظن، معاشرت به معروف، کنترل هیجانات و حفظ حرمت دیگران، میتواند به زوجین در اوایل ازدواج کمک کند تا از تأثیرات مخرب الگوهای گذشته رها شده و زندگی مشترک خود را بر پایه آرامش، مودت و رحمت بنا نهند.
پینوشت:
1. بقره/آیه83
2. احزاب/آیه70
3. بقره/آیه228
4.حجرات/آیه12
5.روم/آیه21
6.حجرات/آیه10
نظر شما