خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: «عزت نفس» در آموزههای اسلامی، بهعنوان یکی از مهمترین عوامل رشد فردی و اجتماعی شناخته شده است. این مفهوم با غرور که نوعی خودبرتربینی است، تفاوت اساسی دارد. اسلام، انسان را به شناخت ارزشهای حقیقی خود دعوت میکند و راههایی برای تقویت عزت نفس ارائه میدهد که با توجه به منابع شیعه، میتوان به آنها پرداخت.
عزت نفس در آیات و روایات
در قرآن کریم و روایات اهلبیت(ع)، عزت نفس بهعنوان یکی از ویژگیهای مطلوب انسان معرفی شده است. خداوند در قرآن میفرماید: «وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ» (منافقون: ۸). این آیه نشان میدهد که عزت حقیقی تنها از جانب خداوند و ایمان به او حاصل میشود.
امام علی(ع) نیز در نهجالبلاغه میفرمایند: «مَن کَرُمَت عَلَیهِ نَفسُهُ هانَت عَلَیهِ شَهَواتُهُ»؛ کسی که ارزش نفس خود را بداند، شهوتهای نفسانی بر او کوچک خواهند بود (۱). این بیان، اهمیت شناخت ارزش واقعی انسان و پرهیز از امور سطحی و گذرا را نشان میدهد.
در کنار این موارد، روایات بسیاری از امامان معصوم(ع) وجود دارد که انسان را به حفظ کرامت و عزت نفس دعوت میکنند. امام صادق(ع) میفرماید: «اِذا رَأیتَ الرَّجُلَ یَتَهاوَنُ بِعِرضِهِ فاعلَم أنَّهُ لا عِزَّ لَهُ»؛ زمانی که مردی را ببینی که کرامت خود را سبک میشمارد، بدان که عزتی ندارد (۲).
تفاوت عزت نفس و غرور در نگاه اسلامی
یکی از مسائل مهم در تقویت عزت نفس، شناخت تفاوت آن با غرور است. غرور حالتی است که انسان خود را برتر از دیگران میبیند و به تواناییهای خود بیش از حد اعتماد میکند، اما عزت نفس حالتی است که فرد ارزش حقیقی خود را درک کرده و به آن احترام میگذارد.
امام علی(ع) در این باره فرمودهاند: «اَلْغَرورُ مَسْکَنَةٌ»؛ غرور نوعی فقر است (۳). این جمله نشان میدهد که غرور نه تنها باعث رشد انسان نمیشود، بلکه او را از مسیر درست دور خواهد کرد.
در مقابل، عزت نفس باعث میشود انسان به حقوق خود واقف باشد و از تحقیر شدن توسط دیگران جلوگیری کند. در روایات آمده است که امام حسین(ع) فرمودند: «لا تَکونُ العِزَّةُ إلّا بِالتَّواضُعِ للهِ»؛ عزت فقط با تواضع در برابر خداوند حاصل میشود (۴). این بیان نشاندهنده ارتباط مستقیم میان عزت نفس و بندگی خداوند است.
راهکارهای تقویت عزت نفس بر اساس آموزههای اسلامی
برای تقویت عزت نفس، آموزههای اسلامی راهکارهای متعددی ارائه دادهاند که بر اساس منابع شیعه میتوان به آنها پرداخت:
شناخت ارزش حقیقی انسان:
در قرآن کریم آمده است: «وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ» (اسراء: ۷۰). این آیه نشاندهنده کرامت ذاتی انسان است که باید آن را بشناسد و قدر بداند. شناخت این کرامت باعث تقویت عزت نفس میشود.
ارتباط با خداوند:
امام علی(ع) فرمودهاند: «مَن تَوَکَّلَ عَلَی اللهِ کَفاهُ اللهُ»؛ کسی که بر خداوند توکل کند، خداوند او را کفایت خواهد کرد (۵). توکل بر خداوند باعث ایجاد اعتماد به نفس و آرامش درونی میشود که پایههای اصلی عزت نفس هستند.
حفظ کرامت انسانی:
امام صادق(ع) توصیه کردهاند که انسان نباید خود را در معرض تحقیر قرار دهد و باید کرامت خود را حفظ کند (۶). دوری از رفتارهایی که باعث کاهش ارزش انسان میشوند، یکی از اصول مهم در حفظ عزت نفس است.
تواضع و فروتنی:
تواضع یکی از ویژگیهایی است که در کنار عزت نفس قرار میگیرد و باعث رشد معنوی انسان میشود. امام علی(ع) میفرمایند: «التَّواضُعُ زینةُ العِزِّ»؛ فروتنی زینت عزت است (۷).
پاورقیها:
- نهجالبلاغه، حکمت ۴۴۹
- بحارالانوار، جلد ۷۵، صفحه ۲۵۷
- غررالحکم، حدیث ۴۵۴
- تحفالعقول، صفحه ۲۴۶
- نهجالبلاغه، خطبه ۲۲۱
- اصول کافی، جلد ۲، صفحه ۳۶۵
- غررالحکم، حدیث ۲۳۷
نظر شما