خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) - ابنا: در جهان به ظاهر چندپاره فرهنگها و باورها، برخی مفاهیم چنان عمیق و ریشهدار هستند که میتوان آنها را «میراث مشترک اخلاقی بشریت» دانست. «حیا» و «عفت» از جمله این ارزشهای فرافرهنگی و فرادینی به شمار میآیند. این دو مفهوم، اگرچه ممکن است در ظاهر و برخی مصادیق خود در فرهنگهای گوناگون تفاوتهایی داشته باشند، اما در اصل و جوهر خود، بر یک حقیقت واحد تأکید دارند: «کنترل غرایز، حریمداری شخصی و رعایت شأن انسانی». بررسی جایگاه این مفاهیم در ادیان مختلف و تمدنهای کهن، نه تنها نشاندهنده جهانشمولی آنهاست، بلکه بر ضرورت بازخوانی و بازسازی این مفاهیم در جهان پرآشوب امروز نیز تأکید دارد. در این میان، مکتب اهلبیت(ع) با ارائه تفسیری عمیق و متوازن، حیا و عفت را به عنوان دو بال پرواز انسان به سوی کمال معرفی میکند.
در ادیان ابراهیمی، حیا و عفت جایگاهی محوری دارند. در یهودیت، مفاهیمی چون «تزنیوت» (پاکدامنی) به ویژه برای زنان، در شریعت حاخامی به شدت مورد تأکید قرار گرفته و رعایت حجاب و مراقبت از نگاه، از نشانههای پایبندی به عهد خداوند شمرده میشود.(1) در مسیحیت، کتاب مقدس بر پرهیز از شهوتپرستی و پاکداشتن بدن به عنوان معبد روحالقدس تأکید میکند. پولس رسول در رسالهاش به قرنتیان میگوید: «پس آیا بدن شما اعضای مسیح است؟ آیا اعضای مسیح را بگیرم و آنها را اعضای فاحشه سازم؟ هرگز!»(2) این بیان، نشاندهنده تقدس بدن و ضرورت حفظ عفت در این دین است. در اسلام، این مفاهیم به اوج خود میرسند. پیامبر اکرم(ص) حیا را شاخهای از ایمان میدانند و میفرمایند: «الْحَیَاءُ مِنَ الْإِیمَانِ» (حیا از ایمان است).(3) در مکتب تشیع، ائمه(ع) حیا را نه یک امر منفی و بازدارنده، بلکه «زیور انسان» و عاملی برای حفظ کرامت او معرفی میکنند. امام صادق(ع) میفرمایند: «هیچ چیز نزد خدای متعال محبوبتر از حیا نیست.»(4)
اما نگاه به فرهنگهای غیرابراهیمی و تمدنهای کهن نیز نشان میدهد این مفاهم، ریشه در فطرت انسان دارد. در بودیسم، «سیلا» یا اخلاقیات که یکی از ارکان هشتگانه راه نجاست، بر کنترل شهوات و پرهیز از بدکاری جنسی تأکید دارد. در آیین زرتشت، مفهوم «پاکی» و دوری از ناپاکیهای فکری و عملی، بسیار مورد توجه است. حتی در یونان باستان، فلاسفهای چون افلاطون و ارسطو از «خویشتنداری» (سوفروزین) به عنوان یک فضیلت اصلی و نشانه خردمداری یاد کردهاند. این اشتراک نظر در میان تمدنهای به ظاهر بیربط، گواهی روشن بر فطری و جهانی بودن ارزش حیا و عفت است. در حقیقت، این ادیان و مکاتب، ندای فطرت انسان را در قالب تعالیم خود تنطیم و تأیید کردهاند.
در نگاه تطبیقی و با محوریت مکتب اهلبیت(ع)، چند نکته کلیدی نمایان میشود: نخست آنکه حیا مانع حرکت نیست، بلکه جهتدهنده آن است. امام علی(ع) میفرمایند: «کسی که حیا کند، بسیاری از کارهای زشت را رها میکند.»(5) دوم آنکه عفت، تنها محدود به مسائل جنسی نیست، بلکه «عفت درون» یعنی کنترل خواستههای نفسانی در همه عرصههای زندگی—از خوردن و سخن گفتن تا مالاندوزی—را شامل میشود. سوم و مهمتر، در نگاه شیعی، حیا و عفت برای حفظ کرامت انسان است، نه تحقیر او. این نگاه، در مقابل برداشتهای افراطی برخی فرهنگها یا تفاسیر خشک از ادیان قرار میگیرد که ممکن است حیا را به معنای انزوا و تحقیر زن تفسیر کنند. بنابراین، آموزههای اهلبیت(ع) با ارائه تفسیری متعادل و عقلانی، این ارزش جهانی را از تحریف مصون داشته و آن را به عنوان مسیری برای تعالی فرد و جامعه احیا کردهاند.
پاورقی:
- تَنَخ (عهد عتیق)، کتاب تثنیه، باب ۲۲، آیات ۵ و ۱۳-۲۱.
- کتاب مقدس، رساله اول پولس رسول به قرنتیان، باب ۶، آیه ۱۵.
- شیخ کلینی، الکافی، جلد ۲، کتاب الایمان و الکفر، باب الحیاء، حدیث ۱.
- شیخ صدوق، الخصال، باب الواحد، حدیث ۸۳.
- تمیمی آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، حکمت ۳۴۵۱.
- علامه مجلسی، بحار الأنوار، جلد ۶۸، باب الحیاء، روایات متعدد.
نظر شما