خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) -ابنا: آستانه ماه مبارک رمضان، در حقیقت مرز میان عادت و عبادت است. برای مومنی که یازده ماه را در گیرودار مسائل دنیوی سپری کرده، ورود ناگهانی به اقیانوس بیکران رمضان بدون تمهیدات قبلی، ممکن است بهرهای جز تشنگی و گرسنگی در پی نداشته باشد. بزرگان دین معتقدند که ماه رمضان، میوه دو ماه رجب و شعبان است؛ لذا آمادگی اخلاقی برای این ماه، نه یک توصیه اخلاقی ساده، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای درک شبهای قدر و رسیدن به مقام «تقوا» است که هدف نهایی روزهداری بیان شده است.
استغفار؛ غبارروبی از آینه جان
نخستین گام در آمادگی اخلاقی، «توبه» و بازگشت به سوی پروردگار است. قلب انسان مانند خانهای است که قرار است میزبان عزیزی باشد؛ پس پیش از هر چیز باید آلودگیها را از آن زدود. در روایات شیعی تاکید شده است که اگر بنده با کولهباری از گناه وارد ماه رمضان شود، سنگینی معاصی مانع از پرواز روح او در ملکوت این ماه خواهد بود (۱). امام صادق (ع) در این باره بر لزوم حلالیت طلبیدن از مردم و ادای حقالناس تاکید میورزند تا انسان با ذمهای بری و قلبی آرام وارد ضیافت شود.
علاوه بر توبه از گناهان، «استغفار از غفلتها» نیز ضروری است. بسیاری از ما در طول سال دچار روزمرگی شده و هدف اصلی خلقت را فراموش میکنیم. آمادگی اخلاقی یعنی بیدار کردن حس بندگی و یادآوری این نکته که ما مسافریم و مقصد، حضرت حق است. شیخ صدوق (ره) در کتاب «فضائل الاشهر الثلاثه» به تفصیل بیان کرده است که چگونه معصومین (ع) در روزهای پایانی ماه شعبان، با تضرع و زاری به درگاه خدا، خود را برای استشمام نسیم رحمانی رمضان آماده میکردند (۲).
اصلاح روابط اجتماعی و گرهگشایی از خلق
اخلاق رمضانی تنها در سجاده و تسبیح خلاصه نمیشود؛ بلکه بخش عمدهای از آن در نحوه تعامل با بندگان خدا تجلی مییابد. پیامبر اکرم (ص) در خطبه معروف شعبانیه، صله رحم و مهربانی با زیردستان را از ارکان آمادگی برای این ماه برشمردند. کسی که با برادر دینی خود قهر است یا نسبت به نیازمندان بیتفاوت است، نمیتواند ادعا کند که آماده ضیافت الهی است؛ چرا که خداوند کریم است و تنها کریمان را به سفره خاص خود راه میدهد (۳).
ایجاد فضای صلح و دوستی در خانواده و جامعه، دل را برای دریافت فیوضات الهی نرم میکند. در آموزههای شیعی، کینه (شحناء) به عنوان مانعی بزرگ برای قبولی اعمال معرفی شده است. امام رضا (ع) به اباصلت هروی فرمودند که در آستانه رمضان، هر کینهای که از مومنی در دل داری را ریشهکن کن و هر گناهی که بر آن پافشاری میکردی را رها ساز (۴). این تطهیر درونی، بستر را برای تجلی صفات الهی در وجود روزهدار فراهم میسازد.
مراقبه بر زبان و جوارح؛ تمرین پیش از مسابقه
آمادگی اخلاقی نیازمند یک دوره «تمرین تمرکز» است. زبان، چشم و گوش، مجاری ورودی قلب هستند و اگر کنترل نشوند، سرمایه معنوی ماه رمضان را به تاراج میبرند. روزهداری واقعی از نگاه اهلبیت (ع)، تنها امساک از خوردن و آشامیدن نیست، بلکه روزه گرفتن تمام اعضا و جوارح است. تمرین برای سکوت از سخنان بیهوده، پرهیز از غیبت و نگاه به محرمات در روزهای پایانی شعبان، ذهن را برای سکوت و سکینه رمضانی مهیا میکند (۵).
نکته حائز اهمیت دیگر، تنظیم نیت است. اخلاص، جوهره اصلی عبادت است و بدون آن، اعمال تنها کالبدی بیروح هستند. روزهدار باید با خود مرور کند که هدف او از ورود به این ماه، نه عادت سالیانه و نه صرفاً پاداشهای اخروی، بلکه تقرب به ساحت قدس الهی و تقویت اراده در برابر خواهشهای نفسانی است. مرحوم سید بن طاووس (ره) در کتاب ارزشمند «اقبال الاعمال» تذکر میدهد که مومن باید با شوق و اشتیاق، همچون تشنهای که به آب میرسد، به استقبال رمضان برود، نه با کراهت و سنگینی (۶).
پاورقی:
۱. کلینی، محمد بن یعقوب. الکافی. جلد ۴، صفحه ۶۷. (تصحیح علیاکبر غفاری، دارالکتب الاسلامیه). ۲. صدوق، محمد بن علی. فضائل الاشهر الثلاثه. صفحه ۹۵، حدیث ۸۲. ۳. حر عاملی، محمد بن حسن. وسائل الشیعه. جلد ۱۰، صفحه ۳۱۳ (خطبه شعبانیه پیامبر ص). ۴. صدوق، محمد بن علی. عیون اخبار الرضا (ع). جلد ۲، صفحه ۵۱. ۵. مجلسی، محمدباقر. بحارالانوار. جلد ۹۳، صفحه ۲۹۲. ۶. ابن طاووس، علی بن موسی. اقبال الاعمال. جلد ۱، صفحه ۱۶۴ (باب آمادگی برای ماه رمضان).
نظر شما