خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: در اندیشه های روایی و براساس سخنان ائمه معصومین (ع) ادعیه، سِلاح مؤمن، ستون دین، نور آسمانها و زمین، کلیدهای نجات، گنجینههای رستگاری، مخزن اجابت، سپر مؤمن، دافع و رافع بلا و قضا، شفا و درمان درد معرفی شده است. در جلد دوم کتاب شریف کافی، «ده ها» روایت در بیان ویژگی ها و آثار دعا را می توان یافت.
در قرآن کریم نیز آیات مختلفی با محوریت «دعا» و درخواست از خداوند بیان شده اما در میان این آیه ۶۰ سوره غافر دارای نکاتی برجسته است. خداوند در این آیه می فرماید:
«وَقَالَ رَبُّکُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ ۚ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِینَ، پروردگارتان گفت: مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم، آنان که از عبادت من تکبّر ورزند، به زودی خوار و رسوا به دوزخ درآیند.»
امام سجاد (ع) در دعای ۴۵ صحیفه سجادیه این آیه را اینگونه تفسیر نموده اند و خطاب به خداوند اینگونه عرض می کنند:
«وَ قُلْتَ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ ، إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِینَ، فَسَمَّیْتَ دُعَاءَکَ عِبَادَةً ، وَ تَرْکَهُ اسْتِکْبَاراً ، وَ تَوَعَّدْتَ عَلَی تَرْکِهِ دُخُولَ جَهَنَّمَ دَاخِرِینَ . گفتی: «مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم. آنانکه از عبادت من، [یعنی دعا] تکبّر میکنند، بهزودی خوار و ذلیل وارد دوزخ میشوند. دعا و خواندن خود را عبادت و ترکش را سرکشی نامیدی؛ و بر ترک دعا به ورود در دوزخ با ذلّت و خواری تهدید کردی.».
با این بیان، «ترک دعا» ، ترک یک دستور الهی ، فعل حرام و نشانه ای از تکبر انسان نامیده شده است که برای آن «وعده جهنم» داده شده است.
اگر مفهوم «دعا» را به معنای «درخواست کردن» معنا کنیم، معنای میان «عبادت» و «دعا» می شود، اگر کسی خداوند را «مالک مطلق» و «غنی حمید» بداند و خود را «فقیر» بداند، تنها ابزار رفع نیازهای خود را درخواست از غنی می داند و اینگونه مفهوم «دعا» روشن می شود. حال اگر کسی به هر دلیلی از دعا دوری کند، دلیل آن را باید تنها در تکبر دانست.
ادعیه نقل شده در میان منابع روایی و تاریخی نیز به شکل کلی به دو دسته کلی «ماثور» و «غیرماثور» دسته بندی می شود، ادعیه غیر ماثور، دعاهایی است که توسط عالمان و فرزانگان در طول تاریخ در منابع مختلف تدوین و تنظیم شده است و به هیچکدام از ائمه معصومین (ع) منسوب نشده اند. دعاهای نقل شده از نویسندگان کتابهای مختلف در ابتدا یا انتهای هر کتاب را می توان از این دسته از دعاها دانست.
اما ادعیه ماثور دعاهایی که است که از ائمه معصومین (ع) نقل شده است و حضرات ، در بسیاری از موارد به صورت شفاهی و در برخی موارد به صورت مکتوب، آنها را به فردی یا گروهی آموخته اند و هم اکنون این ادعیه در منابع مختلف روایی نقل شده و در کتابهای مختلف گردآوری شده است. روشن است که جایگاه دعا کننده یعنی امام معصوم و مخاطب دعا یعنی خداوند همچنین معارف بلند این ادعیه، جایگاهی خاص به ادعیه ماثور در اندیشه های شیعی داده است.
در بخش های بعدی این نوشته، به تاریخ «ادعیه نگاری» دعاهای ماثور و نگارش «نیایش نامه ها» در تاریخ اسلام و تشییع پرداخته می شود.
............
سید علی اصغر حسینی/ ابنا
---
پایان پیام
نظر شما