دحوالارض چه روزی است و چه اعمالی دارد؟

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: روز بیست‌وپنجم ماه ذی‌القعده، روز دحوالارض است.

دَحْوُ الْأرْض به معنای گستراندن زمین، روز بیرون آمدن زمین از زیر آب است. برخی آن را به گسترش دادن خشکی‌های زمین و بعضی به حرکت زمین معنا کرده‌اند. بنابر منابع روایی، گسترده شدن زمین در روز ۲۵ ذی‌القعده بوده‌است. همچنین براساس منابع حدیثی و تاریخی، نخستین جایی از زمین که از آب سر برآورد، مکه یا کعبه بود.

آیه ۳۰ سوره نازعات وَالْأَرْ‌ضَ بَعْدَ ذَٰلِک دَحَاهَا؛ و زمین را پس از آن گسترانید»، تنها آیه‌ای است که به دحو الارض اشاره دارد. مفسران در تفسیر آیه اختلاف کرده‌اند. بیشتر مفسران معتقدند زمین پیش از آسمان خلق و پس از آفرینش آسمان، گسترده شد؛ اما از نظر علامه طباطبایی، آفرینش و گسترده شدن زمین یکی است و پس از خلق آسمان رخ داده‌است. به گفته طبری، اختلاف مفسران به اختلاف در معنای «بعد ذلک» بازمی‌گردد.

برخی از علما، گسترده شدن زمین از کعبه را با یافته‌های علمی سازگار دانسته و گفته‌اند از آنجا که کعبه، بلندترین نقطه زمین بود، پس از فرونشستن آب، اولین نقطه‌ای بود که ظاهر شد و سپس سایر نقاط زمین از زیر آب بیرون آمدند. عده‌ای از محققان معاصر نیز تلاش کردند این مطلب را با نظریات علمی همچون ریخت‌شناسی زمین و نظریه اشتقاق واگنر توضیح و توجیه کنند.

بنابر بعضی روایات در این روز وقایعی همچون فرود آمدن کشتی نوح بر کوه جودی، تولد حضرت ابراهیم(ع) و حضرت عیسی(ع) و نزول نخستین رحمت خدا بر حضرت آدم(ع) به وقوع پیوسته‌است. دحو الارض در فرهنگ اسلامی از روزهای بافضلیت شناخته می‌شود و اعمالی همچون غسل، روزه و نماز در آن سفارش شده‌است.

در مفاتیح الجنان برای این روز عظیم‌الشأن انجام چند عمل سفارش شده است. اعمال روز دحوالارض عبارت‌اند از:

• غسل
• ذکر فراوان خدا
• روزه
• نماز
• دعا
• زیارت امام‌رضا(ع)

در این مقاله، به‌طور مفصل به شرح اعمال روز دحوالارض می‌پردازیم.

اعمال روز دحوالارض

۱. غسل

۲. ذکر فراوان خدا

۳. روزه

یکی از آن چهار روزی است که در تمام سال به برتری و مزیت روزه گرفتن ممتاز است. در روایتی آورده‌اند که روزۀ این روز همانند روزۀ هفتاد سال است. در روایت دیگر نقل کرده‌اند که جبران روزۀ هفتاد سال است و هرکه این روز را روزه بگیرد و شب را به عبادت به پایان ببرد، برای او عبادت صد سال نوشته شود. برای روزه‌دار این روز، هرچه در میان زمین و آسمان است استغفار کند. این روزی است که رحمت خدا در آن پخش می‌شود و برای عبادت و اجتماع برای ذکر خدا در این روز پاداش بسیاری است.

۴. نماز

نمازی که در کتاب‌های علمای شیعه از اهل قم روایت کرده‌اند. دو رکعت است در وقت بالا آمدن آفتاب تا پیش از گذشتن از وقت ظهر. در هر رکعت پس از سوره حمد، پنج مرتبه سوره شمس خوانده شود و پس از سلام بگوید:

لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّهَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ.
هیچ نیرو و توانی نیست جز به خدای بلندمرتبۀ بزرگ.

آن‌گاه دعا کند و بخواند:

یَا مُقِیلَ الْعَثَراتِ أَقِلْنِی عَثْرَتِی، یَا مُجِیبَ الدَّعَوَات ِأَجِبْ دَعْوَتِی، یَا سَامِعَ الْأَصْوَاتِ اسْمَعْ صَوْتِی، یَا مُقِیلَ الْعَثَراتِ أَقِلْنِی عَثْرَتِی، یَا مُجِیبَ الدَّعَوَاتِ أَجِبْ دَعْوَتِی، یَا سَامِعَ الْأَصْوَاتِ اسْمَعْ صَوْتِی وَ ارْحَمْنِی وَ تَجاوَزْ عَنْ سَیِّئاتِی وَ مَا عِنْدِی یَا ذَا الْجَلَال ِوَ الْإِکْرَامِ.
ای نادیده‌گیرندۀ لغزش‌ها، لغزشم را نادیده گیر. ای اجابت‌کنندۀ دعاها، دعایم را اجابت کن. ای شنوای صداها، صدایم را بشنو، به من رحم کن و از بدی‌هایم و آنچه نزد من است درگذر، ای صاحب بزرگی و رأفت و محبت.

۵. دعای «اللَّهُمَّ داحِیَ الکَعْبَهِ»

خواندن دعایی که شیخ در کتاب «مصباح» می‌فرماید خواندن آن مستحب است:

اللّٰهُمَّ داحِیَ الکَعْبَهِ، وَفالِقَ الْحَبَّهِ، وَصارِفَ اللَّزْبَهِ، وَکاشِفَ کُلِّ کُرْبَهٍ، أَسْأَلُکَ فِی هٰذَا الْیَوْمِ مِنْ أَیَّامِکَ الَّتِی أَعْظَمْتَ حَقَّها، وَأَقْدَمْتَ سَبْقَها، وَجَعَلْتَها عِنْدَ الْمُؤْمِنِینَ وَدِیعَهً، وَ إِلَیْکَ ذَرِیعَهً، وَبِرَحْمَتِکَ الْوَسِیعَهِ، أَنْ تُصَلِّیَ عَلَیٰ مُحَمَّدٍ
خدایا، ای گسترانندۀ کعبه و شکافندۀ دانه و برگردانندۀ سختی و برطرف‌کنندۀ هر گرفتاری، از تو می‌خواهم در این روز از روزهایت که حقش را بزرگ گرداندی و سبقتش را پیش انداختی و آن را نزد اهل ایمان امانت و به‌سوی خود وسیله قرار دادی و به رحمت گسترده‌ات که بر محمد درود فرستی،

عَبْدِکَ الْمُنْتَجَبِ فِی الْمِیثاقِ الْقَرِیبِ یَوْمَ التَّلاقِ فاتِقِ کُلِّ رَتْقٍ، وَداعٍ إِلیٰ کُلِّ حَقٍّ، وَعَلَیٰ أَهْلِ بَیْتِهِ الْأَطْهارِ، الْهُداهِ الْمَنارِ، دَعائِمِ الْجَبَّارِ، وَ وُلاهِ الْجَنَّهِ وَالنَّارِ، وَأَعْطِنا فِی یَوْمِنا هٰذَا مِنْ عَطائِکَ الْمَخْزُونِ غَیْرَ مَقْطُوعٍ وَلَا مَمْنُوعٍ، تَجْمَعُ لَنا بِهِ التَّوْبَهَ، وَحُسْنَ الْأَوْبَهِ؛
آن بندۀ برگزیده‌ات در پیمان نزدیک روز دیدار شکافندۀ هر امر بسته و دعوت‌کنندۀ به حق و بر اهل‌بیت پاکش، آن راهنمایان و روشن‌کنندگان راه حق، ستون‌های قدرت و متولیان بهشت و دوزخ و عطا کن به ما از عطای در خزانه‌ات که نه بریده شود و نه منع گردد تا به‌وسیلۀ آن رجوع و بازگشت خوبی برای ما فراهم نمایی.

یَا خَیْرَ مَدْعُوٍّ، وَأَکْرَمَ مَرْجُوٍّ، یَا کَفِیُّ یَا وَفِیُّ، یَا مَنْ لُطْفُهُ خَفِیٌّ، الْطُفْ لِی بِلُطْفِکَ، وَأَسْعِدْنِی بِعَفْوِکَ، وَأَیِّدْنِی بِنَصْرِکَ، وَلَا تُنْسِنِی کَرِیمَ ذِکْرِکَ، بِوُلاهِ أَمْرِکَ، وَحَفَظَهِ سِرِّکَ، وَ احْفَظْنِی مِنْ شَوائِبِ الدَّهْرِ إِلیٰ یَوْمِ الْحَشْرِ وَالنَّشْرِ،
ای بهترین خوانده‌شده و کریم‌ترین امیدشده، ای کفایت‌کننده، ای بخشندۀ کامل، ای آن‌که مهربانی‌اش پنهانی است، به مهربانی‌ات به من مهربانی کن و به گذشتت خوشبختم نما و به یاری‌ات حمایتم کن و از یاد کریمانه‌ات فراموشم مکن، به حق متولیان امرت و نگهبانان رازت و از گرفتاری‌های روزگار تا روز قیامت

وَأَشْهِدْنِی أَوْلِیاءَکَ عِنْدَ خُرُوجِ نَفْسِی، وَحُلُولِ رَمْسِی، وَانْقِطاعِ عَمَلِی، وَانْقِضاءِ أَجَلِی. اللّٰهُمَّ وَاذْکُرْنِی عَلَیٰ طُولِ الْبِلیٰ إِذا حَلَلْتُ بَیْنَ أَطْباقِ الثَّریٰ، وَنَسِیَنِی النَّاسُونَ مِنَ الْوَریٰ، وَأَحْلِلْنِی دارَ الْمُقامَهِ، وَبَوِّئْنِی مَنْزِلَ الْکَرامَهِ؛
و برانگیخته شدن حفظم کن هنگام بیرون آمدن جانم و فرورفتن در قبرم و تمام شدن کارم و سپری شدن عمرم، اولیایت را به بالینم حاضر کن. خدایا یادم کن بر طول پوسیدگی زمانی که در میان توده‌های خاک فرود آیم و فراموش‌کنندگان از مردم فراموشم کنند و در خانۀ اقامت فرودم آر و در منزل کرامت جایم ده.

وَاجْعَلْنِی مِنْ مُرافِقِی أَوْلِیائِکَ وَأَهْلِ اجْتِبائِکَ وَاصْطِفائِکَ، وَبارِکْ لِی فِی لِقائِکَ، وَارْزُقْنِی حُسْنَ الْعَمَلِ قَبْلَ حُلُولِ الْأَجَلِ بَرِیئاً مِنَ الزَّلَلِ وَسُوءِ الْخَطَلِ.
و از دوستان اولیایت و برگزیدگان و خاصان درگاهت قرارم ده و ملاقاتت را بر من مبارک گردان و پیش از فرا رسیدن پایان عمرم حسن عمل روزی‌ام فرما، درحالی‌که پاک از لغزش‌ها و گفتار بی‌پایه و منطق باشم.

اللّٰهُمَّ وَأَوْرِدْنِی حَوْضَ نَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللّٰهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَاسْقِنِی مِنْهُ مَشْرَباً رَوِیّاً سائِغاً هَنِیئاً لَاأَظْمَأُ بَعْدَهُ، وَلَا أُحَلَّأُ وِرْدَهُ، وَلَا عَنْهُ أُذادُ، وَاجْعَلْهُ لِی خَیْرَ زادٍ، وَأَوْفیٰ مِیعادٍ یَوْمَ یَقُومُ الْأَشْهادُ.
خدایا مرا به حوض پیامبرت محمد (درود خدا بر او و خاندانش) وارد کن و از آن به من بنوشان، نوشاندنی سیراب‌کنندۀ روان و گوارا که پس‌از آن هرگز تشنه نشوم و از ورود به آن طرد نگردم و از آن منع نشوم و آن را قرار ده برایم بهترین توشه و کامل‌ترین وعده‌گاه روزی که گواهان بپا می‌خیزند.

اللّٰهُمَّ وَالْعَنْ جَبابِرَهَ الْأَوَّلِینَ وَالْآخِرِینَ وَبِحُقُوقِ أَوْلِیائِکَ الْمُسْتَأْثِرِینَ. اللّٰهُمَّ وَاقْصِمْ دَعائِمَهُمْ، وَأَهْلِکْ أَشْیاعَهُمْ وَعامِلَهُمْ، وَعَجِّلْ مَهالِکَهُمْ، وَاسْلُبْهُمْ مَمالِکَهُمْ، وَضَیِّقْ عَلَیْهِمْ مَسالِکَهُمْ، وَالْعَنْ مُساهِمَهُمْ وَمُشارِکَهُمْ؛
خدایا لعنت کن گردنکشان گذشته و آینده را، هم آنان که حقوق اولیایت را به ناحق به خود اختصاص دادند. خدایا پایه‌هایشان را بشکن و پیروان و عُمّالشان را نابود ساز. زمینه‌های هلاکتشان را به‌زودی فراهم کن و کشورهایشان را از دستشان بگیر و راه‌هایشان را بر آنان تنگ کن و بر آنان که با آنان سهیم و شریک‌اند، لعنت فرست.

اللّٰهُمَّ وَعَجِّلْ فَرَجَ أَوْلِیائِکَ، وَارْدُدْ عَلَیْهِمْ مَظالِمَهُمْ، وَأَظْهِرْ بِالْحَقِّ قائِمَهُمْ، وَاجْعَلْهُ لِدِینِکَ مُنْتَصِراً، وَبِأَمْرِکَ فِی أَعْدائِکَ مُؤْتَمِراً.
خدایا در گشایش کار دوستانت شتاب کن و حقوق تاراج رفته آنان را به آنان بازگردان و قائم آنان را بر پایه حق آشکار کن و او را یاری‌کننده دینت بدار و دربارۀ دشمنانت اطاعت‌کننده به فرمانت قرار ده.

اللّٰهُمَّ احْفُفْهُ بِمَلائِکَهِ النَّصْرِ، وَبِما أَلْقَیْتَ إِلَیْهِ مِنَ الْأَمْرِ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ، مُنْتَقِماً لَکَ حَتّیٰ تَرْضیٰ، وَیَعُودَ دِینُکَ بِهِ وَعَلَیٰ یَدَیْهِ جَدِیداً غَضّاً، وَیَمْحَضَ الْحَقَّ مَحْضاً، وَیَرْفُضَ الْباطِلَ رَفْضاً.
خدایا فرشتگان پیروزی را گرداگرد او بدار و به آن دستوری که در شب قدر به او القا کردی او را انتقام‌گیرنده خویش قرار ده تا جایی که خشنود شوی و دینت به‌وسیلۀ او و به‌دست او به‌گونه‌ای نو تازه بازگردد و حق به‌طور کامل ناب شود و باطل به صورت همه‌جانبه به دور افکنده گردد.

اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَیْهِ وَعَلَیٰ جَمِیعِ آبائِهِ، وَاجْعَلْنا مِنْ صَحْبِهِ وَأُسْرَتِهِ، وَابْعَثْنا فِی کَرَّتِهِ، حَتّیٰ نَکُونَ فِی زَمانِهِ مِنْ أَعْوانِهِ.
خدایا بر او و همۀ پدرانش درود فرست و ما را از هم‌نشینان و خاندانش قرار بده و در زمان بازگشتش ما را برانگیز تا در دوران او در شمار یارانش باشیم.

اللّٰهُمَّ أَدْرِکْ بِنا قِیامَهُ، وَأَشْهِدْنا أَیَّامَهُ وَصَلِّ عَلَیْهِ، وَارْدُدْ إِلَیْنا سَلامَهُ، وَالسَّلامُ عَلَیْهِ وَرَحْمَهُ اللّٰهِ وَبَرَکاتُهُ.
خدایا رسیدن به قیامش را روزی ما کن و در روزگارش ما را حاضر کن و بر او درود فرست و سلام او را به ما برگردان درود و رحمت خدا و برکاتش بر او باد.

۶. زیارت امام‌رضا(ع)

میرداماد(رحمت‌الله) در رسالۀ «اربعه اَیام» خود در بیان اعمال روز دحوالارض می‌فرماید که زیارت امام‌رضا(علیه‌السلام) در این روز برترین کارهای مستحب و مؤکدترین آداب است. همچنین زیارت آن حضرت در روز اول ماه رجب‌الفرد، در نهایت تأکید بوده و نسبت به آن ترغیب بسیار شده است.

.

..........................

پایان پیام