خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) _ ابنا: کلمه «جنگ» از جمله واژههایی است که در زوایای دل و اعماق قلب انسان نسبت به آن تنفر و انزجار وجود دارد، زیرا در بیشتر موارد «جنگ» وسیله از پا در آوردن رقیب، رسیدن به قدرت، انتقامجوئی، اشباع غریزه شهرتطلبی، کسب مدال قهرمانی، توسعه خاک، کشورگشایی، سیطره بر منابع زیرزمینی و رسیدن به اهداف شوم استعماری و... بوده است؛ اما اگر «جنگ» برای دفاع از عقیده، وطن، ناموس، مال، حمایت از مستضعفین و محرومین، دفع متجاوز و رهائی از سلطه استعمار و بیگانگان و... باشد، نه تنها مبغوض نیست بلکه قابل ستایش نیز هست، زیرا در اینصورت، جنگ نهاییترین راهی است که عزت، شرف و استقلال یک ملت را بیمه میکند، انسان در راه مانده را به هدف و مقصد میرساند، و جامعه شکست خورده را به پیروزی سوق میدهد. آنگاه چه بسا «جنگ»، یک تکلیف و مصداق «کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِتَالُ» (۱) میگردد، زیرا تنها بدین وسیله میتوان جامعه را از تباهی و فساد باز داشت «وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لَّفَسَدَتِ الْأَرْضُ» (۲).
اگر «جنگ» نباشد آثار دین، مساجد، عبادتگاهها و پرستشگاهها و... از بین میرود «وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لَّهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِیَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ یُذْکَرُ فِیهَا اسْمُ اللَّهِ کَثِیرًا؛ و اگر خداوند بعضی از آنها را به وسیله بعضی دیگر رفع نکند دیرها، صومعهها معابد یهود و نصاری و مساجدی که نام خدا در آن بسیار برده می شود ویران میگردد» (۳). صوامع جمع صومعه (دیر) در بیرون شهرها برای تارکان دنیا میساختند. بیع، معبد نصاری که کنیسه و کلیسا میگویند. صلواة جمع صلاة معبد یهود است (۴).
پیامبراکرم (ص) تنها راه اصلاح افراد گمراه و اشخاص فاسد، خائن، ستمگر و جنایتکار را شمشیر و اسلحه دانستند «و من الناس من لا یصلحه الا السیف؛ یک دسته از مردم جز به وسیله شمشیر اصلاح نمیشوند». یکی از نیرومندترین نمایشهای تکامل نوع بشر در تأثیر و نفوذی است که جنگ در اخلاق و طبع ملت دارد. «افلاطون» میگوید: بدون جنگ قریحه عالی انسانی نمو نمیکند، اگر چه جنگ خوب نیست ولی ممکن است لازم باشد (۵).
اینکه جنگ باعث رشد معنوی خواهد شد را قرآن تأیید مینماید. وقتی مسلمانان صدر اسلام جنگ احزاب را دیدند، سبب فزونی ایمان و عامل بیشتر تسلیم شدن آنان گردید: «و لما رء المؤمنون الاحزاب قالوا هذا ما وعدنا الله و رسوله و صدق الله و رسوله و مازادهم الا ایمانا و تسلیما؛ و چون مؤ منان احزاب را دیدند گفتند این همان وعدهای است که خدا و رسولش به ما داد و خدا و رسولش راست گفتند، و از دیدن احزاب جز بیشتر شدن ایمان و تسلیم بهره ای نگرفتند» (۶). با توجه به این ثمراتِ جنگ است که به تعبیر امام خمینی، مذهبِ بدون جنگ، ناقص است. پس جنگ، پدیدهای مثبت و گرهگشاست.
قوانین و احکام اسلام، جهت رشد و تکامل مادی و معنویت بشر است و همیشه پیروانش را به حرکت به سوی کمال سفارش مینماید و برای فرد و جامعه در مواجهه با موانع، دستوری برای رهاسازی، قرار داده است. بدین وسیله در روند تکاملی انسان وقفهای پیش نمیآید. این دستور، جهاد و مبارزهای بیامان است با هر نیرویی که انسان را از هدف آفرینش (رشد و تکامل) بازدارد. زیرا تنها وسیله و پدیدهای که با کمک و توسل به آن میتوان جلو عوامل مزاحم فردی و اجتماعی را گرفت، و از گسترش فساد و ستم جلوگیری نمود، بیدادگران را سرکوب کرد، متجاوز را سر جایش نشاند، زنجیر بردگی را برید، حق و عدالت را برداشت و حقوق از دست رفته را باز گرفت جهاد است. امام علی (ع) میفرماید: «اما بعد فان الجهاد باب من ابواب الجنه، فتحه الله لخاصه اولیائه، و هو لباس التقوی، و درع الله الحصینه و جنته الوثیقه؛ اما بعد، جهاد دری است از درهای بهشت، خداوند آن را به روی دوستان مخصوص خود گشوده است، جهاد لباس تقوا، زره محکم و سپر مطمئن خداوند است» (۷).
جهاد دری است که هر کس شایستگی و لیاقت پیدا کند، از آن در وارد شود، در این دنیا، محیط و جامعهای بهشتگونه میسازد که در آن زندگی شیرین توأم با عزت، قدرت، آزادی، وحدت و دور از ستم، خشونت، تعدی، نفاق، تبعیض، گناه و فساد شکل خواهد داد و در جهان دیگر به بهشت برین که جایگاه انبیا اولیا شهدا، مؤمنین، مجاهدین، متقین و مقربان درگاه پروردگار است، راه خواهد یافت.
امام علی (ع) در وصیت به حسنین ( ع) آنها را به مجاهدت سفارش مینماید: «و الله الله فی الجهاد باموالکم و انفسکم و السنکم فی سبیل الله؛ خدا را، در مورد جهاد با اموال، جانها، و زبانهای خویش در راه خدا» (۸). در خطبه دیگر مبارزه با گمراهان را لازم میشمارد. در جای دیگر حضرت جهاد را تعمیم میدهد و بر زن و مرد لازم میداند. جهاد مردها را بذل مال و جان، و جهاد زنها را صبر بر مشکلات و تحمل آنچه از جانب شوهرداری میبینید بیان میفرماید. «کتب الله الجهاد علی الرجال و النساء فجهاد الرجل ان یبدل ماله و نفسه حتی یقتل فی سبیل الله و جهاد المراه تصبر علی ماتری من اذی زوجها و غیرته؛ خداوند جهاد را بر زن و مرد نوشته است، جهاد مردها دادن مال و جان و پذیرفتن شهادت در راه خدا میباشد. جهاد زنان، صبر بر مشکلات شوهرداری و غیرت شوهرش میباشد» (۹) تنها راهی که میتواند مانع تحقق یافتن آرزوهای زورگویان و استعمارگران شود، جهاد است، حضرت میفرماید: «و بادروا جهاد عدوکم؛ به جهاد دشمنان خویش مبادرت ورزید» (۱۰). بنابراین فلسفه تشریع جهاد در اسلام بدین جهت است که بساط شرک بتپرستی، فساد و تجاوز و بیدادگری از جامعه و زمین برچیده شود و امت مسلمان در سایه عدالت و آزادی و در محیط دور از گمراهی، تباهی تبعیض به زندگی توأم با مهر و محبت و خلوص بهسر برند (۱۱).
پینوشت
۱- سوره بقره، آیه ۲۱۶
۲- سوره بقره، آیه ۲۵۱
۳- سوره حج، آیه ۴۰
۴- تفسیر نمونه، ج ۱۴، ص۱۱۶.
۵- تاریخ فلسفه سیاسی، دکتر بازارگاد، ج ۱، ص ۹۰.
۶- سوره احزاب، آیه ۲۲.
۷- نهج البلاغه، خطبه ۲۷، فیض الاسلام، ص ۹۴.
۸- نهج البلاغه، نامه ۴۷ ، فیض الاسلام، ص ۹۷۸.
۹- وسایل الشیعه، ج ۱۱ ، ص ۱۵.
۱۰- نهج البلاغه نامه ۱ فیض الاسلام ص ۸۳۱.
۱۱- جنگ و جهاد در نهج البلاغه، شفائی، حسین، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۵، ص۱۲-۶.
نظر شما