به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ نشست علمی «از کنش جمعی تا بازسازی هویت اجتماعی؛ خوانشی جامعهشناختی از حضور میدانی مردم در جنگ رمضان» صبح امروز دوشنبه با ارائه برخط حجتالاسلام والمسلمین دکتر سیدوحید کاشانی، عضو هیئت علمی و نماینده جامعةالمصطفی در ترکیه، در سالن جلسات مجمع جهانی اهلبیت(ع) برگزار شد.
در این نشست، حجتالاسلام کاشانی در سخنانی با عنوان «بعثت اجتماعی امت در جنگ تحمیلی» به تحلیل جامعهشناختی و الهیاتی حضور مردم در میدانهای اجتماعی و «جهاد خیابانی» پرداخت و این حضور را نشانه ارتقای جامعه از سطح «توده» به سطح «امت» دانست.
«بعثت اجتماعی امت»؛ مفهومی برگرفته از سخن رهبر شهید
حجتالاسلام کاشانی در ابتدای سخنان خود با اشاره به منشأ شکلگیری عنوان بحث گفت: «ایده اصلی این بحث از جملهای الهام گرفته شده که رهبر شهید ما فرمودهاند؛ اینکه «پس از این هم اگر حادثهای برای کشور به وجود بیاید، خدای متعال این مردم را برای مقابله با آن مبعوث خواهد کرد و مردم کار را تمام میکنند.»
وی افزود: «تعبیر «بعثت اجتماعی امت در جنگ تحمیلی» در حقیقت ناظر به همین پیشبینی است؛ پیشبینیای که رهبر شهید مطرح کرده بود و رهبر معظم انقلاب نیز پس از شهادت ایشان در سخنان خود به آن اشاره کردند.»
این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه برخی لحظات تاریخی فراتر از یک حادثه عادی هستند، اظهار داشت: «در تاریخ جوامع، بزنگاههایی وجود دارد که جامعه به سطحی از تراکم معنا و شدت کنش میرسد که دیگر با مفاهیم روزمره نمیتوان آن را توضیح داد.»
وی ادامه داد: «آنچه در جریان جنگ تحمیلی و در قالب حضور مردم در جهاد خیابانی رخ داد، صرفاً یک تجمع خیابانی نبود؛ بلکه در لایههای عمیقتر اجتماعی، واجد ویژگیهای یک نهضت اجتماعی بود.»
ارتقای جامعه از «توده» به «امت»
حجت الاسلام کاشانی با تبیین مفهوم «امتسازی» تصریح کرد: «در این فرایند، جامعه از سطح «توده» به سطح «امت» ارتقا یافت؛ یعنی جامعه از وضعیت واکنشی به سطح کنش جمعی منتقل شد و از حاشیه به متن معادلات قدرت راه پیدا کرد.»
وی درباره تفاوت «توده» و «امت» گفت: «جامعهای که در سطح توده باقی مانده، فاقد پیوند عمیق معنایی، هویت پایدار و افق تاریخی است و رفتارهای آن بیشتر تحت تأثیر هیجان و رسانه قرار دارد؛ اما امت، جامعهای دارای هویت مشترک، افق تمدنی و شکلگرفته حول معنا و ارزشهای مشترک است.»
نماینده جامعةالمصطفی در ترکیه افزود: «در جامعهای که امتسازی در آن رخ داده، اعضای جامعه خود را بخشی از یک مأموریت تاریخی میدانند و کنشهای اجتماعی در آن، فراتر از منافع کوتاهمدت معنا پیدا میکند.»
از واکنش احساسی تا کنش جمعیِ تاریخساز
کاشانی در ادامه سخنان خود با اشاره به تفاوت «واکنش» و «کنش جمعی» اظهار داشت: «در سطح واکنش، رفتارها انفعالی، احساسی و لحظهای است؛ اما در سطح کنش جمعی، رفتار آگاهانه، غایتمند و معنادار میشود و قابلیت تداوم و تاریخسازی پیدا میکند.»
وی تأکید کرد: «بعثت اجتماعی امت به این معناست که جامعه در یک موقعیت تاریخی و در برابر ادراک مشترک از تهدید، بهصورت آگاهانه و ارادی وارد میدان میشود و یک افق تمدنی میسازد.»
این استاد دانشگاه با اشاره به نقش مردم در معادلات قدرت افزود: «در این نگاه، مردم دیگر تماشاگر منفعل نیستند، بلکه مشارکتکنندگان فعال در موازنه قدرتاند.»
خیابان؛ از فضای فیزیکی تا میدان تولید پیام
کاشانی فضای شهری و خیابان را در شرایط جنگ ترکیبی «میدان تنش و تولید پیام» توصیف کرد و گفت: «خیابان صرفاً یک فضای فیزیکی و خنثی نیست؛ بلکه محل ظهور ارادههای جمعی و تأثیرگذار در معادلات راهبردی و امنیتی است.»
وی با اشاره به اندیشه میشل فوکو اظهار داشت: «میتوان این وضعیت را با مفهوم «قدرت اجتماعی» در اندیشه فوکو تحلیل کرد؛ جایی که قدرت فقط در اختیار نهادهای رسمی نیست، بلکه در شبکهای از روابط اجتماعی توزیع میشود.»
اشاره به پیام رهبر انقلاب و «حضور عمارگونه ملت»
کاشانی در بخش دیگری از سخنان خود به نخستین پیام مکتوب رهبر معظم انقلاب پس از شهادت «رهبر شهید» اشاره کرد و گفت: «ایشان در آغاز پیام خود آیه ۱۰۶ سوره بقره را ذکر میکنند: «ما نَنسَخْ مِنْ آیَةٍ أَوْ نُنسِها نَأْتِ بِخَیْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها».»
وی افزود: «رهبر معظم انقلاب در ادامه میفرمایند: «اگر آن نعمت عظمی از ما سلب شد، به جایش بار دیگر حضور عمارگونه ملت ایران به این نظام اهدا گشت.»»
این استاد حوزه تصریح کرد: «در واقع ایشان تأکید میکنند که اگرچه رهبر شهید را از دست دادیم، اما در مقابل شاهد یک بعثت اجتماعی در ایران هستیم.»
امید اجتماعی؛ نقطه مقابل پروژه ناامیدسازی
حجتالاسلام کاشانی «امید» را از مؤلفههای اصلی بعثت اجتماعی دانست و اظهار داشت: «جامعهای که در آن بعثت اجتماعی رخ داده، جامعهای است که امید در آن بازتولید شده است.»
وی افزود: «در شرایط فشار جنگ، تحریم و تهدیدهای بیرونی، اگر امید اجتماعی فرسوده شود، پوچی و بیمعنایی گسترش پیدا میکند؛ اما جامعه مقاوم اجازه نمیدهد دشمن آن را به یأس بکشاند.»
کاشانی نقش رسانهها، مداحان، خطبا، شاعران، هنرمندان و حتی شعارها و نمادهای میدانی را در بازسازی امید اجتماعی بسیار مهم دانست و گفت: «دشمن تلاش میکند جامعه را مأیوس کند، بنابراین امیدآفرینی اهمیت راهبردی پیدا میکند.»
مردم، میدان و دیپلماسی؛ اضلاع مثلث راهبردی
نماینده جامعةالمصطفی در ترکیه در بخش پایانی سخنان خود، از شکلگیری «مثلث راهبردی مردم، میدان و دیپلماسی» در جنگ رمضان سخن گفت و تصریح کرد: «حضور مستمر مردم در جهاد خیابانی، هم برای میدان و رزمندگان اهمیت داشت و هم برای دیپلماسی.»
وی افزود: «سرمایه اجتماعی شکلگرفته در جهاد خیابانی، پشتوانه راهبردی فرماندهان در میدان بود و در سطح دیپلماسی نیز به دیپلماتها اعتمادبهنفس بیشتری میداد.»
کاشانی تأکید کرد: «دیپلماتی که پای میز مذاکره مینشیند، وقتی بداند چنین سرمایه اجتماعی پشت سر او قرار دارد، با اطمینان بیشتری مذاکره میکند و طرف مقابل نیز این مسئله را در محاسبات خود لحاظ میکند.»
.............
پایان پیام
نظر شما