خبرگزاری بین المللی اهل بیت (ع)-ابنا: در تاریخ، تصویری از امیرالمومنین (ع) به عنوان «اسدالله» و شجاعترین سوارکار عرب ثبت شده است؛ مردی که در خیبر دروازه قلعه را از جا کند. اما در سایه این قدرت بینظیر، حقیقتی پنهان وجود دارد: امیرالمومنین (ع) در شبهای تاریک کوفه با بار غله بر دوش، بیآنکه کسی هویتش را بداند، در خانه یتیمان را میزد و محتاجان را سیر میکرد. این سنت «کمک پنهانی» نه تنها در زندگی ایشان جاری بود، بلکه به تعبیری، پس از شهادتشان نیز تداوم یافته است. میثاقی که قرآن از آن با عناوینی چون «اذن بالله» و «حبل الله» یاد کرده و تا امروز، از طریق الهامات غیبی و دستان پنهان بندگان خاص خدا، ادامه دارد.
ایثار خاموش: الگویی از آیه «وَمِنَ النَّاسِ مَن یَشْرِی نَفْسَهُ»
نخستین گام این میثاق پنهان در لیلة المبیت رقم خورد؛ شبی که مشرکان قریش تصمیم به قتل پیامبر(ص)گرفتند. امیرالمومنین(ع) با شجاعتی کمنظیر، در بستر پیامبر خوابید تا جان او نجات یابد. خداوند در این باره میفرماید:
«وَمِنَ النَّاسِ مَن یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ» (۱)
«و از میان مردم کسی است که جان خود را برای طلب خشنودی خدا میفروشد، و خدا نسبت به بندگان مهربان است.»
این آیه به اتفاق مفسران فریقین در شأن و فضیلت امیرالمومنین(ع) نازل شده است . در آن شب، جبرئیل و میکائیل از سوی خداوند مورد خطاب قرار گرفتند که کدام یک حاضر به فداکاری برای دیگری است؟ هر دو تردید کردند. آنگاه خداوند فرمود: «به زمین نگاه کنید و ببینید علی چگونه در راه برادرش جانفشانی میکند.» این «فروش جان» نه یک معامله زمینی، بلکه بستن میثاقی با خدا بود؛ میثاق «بذل» و «ایثار پنهان» که تا ابد در خاندان رسالت ماندگار شد.
دستان پنهان در کوچههای کوفه (مستند تاریخی)
«پدر یتیمان»؛ این لقبی بود که مردم کوفه بر امیرالمؤمنین نهادند، اما نه به خاطر سخنرانیهای پرشور، بلکه به دلیل آن شبهایی که «غریبی ناشناس» در دل شب، کیسههای آرد و خرما را پشت در خانه بیسرپرستان میگذاشت و آرام در میزد. آن قدر سریع دور میشد که هیچگاه دیده نمیشد.
این رویه برگرفته از وصیت جاودان ایشان بود که فرمود: «(خدا را، خدا را در مورد یتیمان. مبادا هرگز گرسنه بمانند و مبادا در حضورت نابود شوند» . اما راز ماندگاری این اعمال در چیست؟ مگر نه این است که امیرالمومنین(ع) هزار و چهارصد سال پیش به شهادت رسید؟ چگونه میتوان گفت «کمکهای مخفی ایشان تا امروز ادامه دارد»؟
سنت «ولایت پنهان» و حبل الله المتین
امیرالمؤمنین (ع)در حدیثی گهربار میفرمایند: «إِنَّ لِلَّهِ عِبَادًا مُسْتَخْفِینَ بِحُبِّهِ...»؛(۲) «همانا برای خداوند بندگانی هستند که در راه عشق او پنهان شدهاند» . این رمز بقای کمکهای علوی تا امروز است.
«وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» (۳)
خداوند در این آیه ما را به «حبل الله» (ریسمان الهی) دعوت میکند. در تفاسیر فریقین، «حبل الله» به اهلبیت علیهمالسلام تفسیر شده است . این ریسمان الهی، همان شبکه بستهشدۀ ایمان است که از قلب امیرالمؤمنین تا امروز امتداد دارد و مؤمنان را به یکدیگر پیوند میدهد. «کمک پنهان» امروزی، ادامه همان سنتی است که علی در دل شب بنیان گذاشت، زیرا روح ایشان در قالب این سنت، زنده و جاری است.
۴. سرّ محبت: چرا مؤمنان امروز هم بینام کمک میکنند؟
جاذبه امیرالمومنین (ع) تنها به دلیل شمشیر دولب ذوالفقار نیست. شهید مطهری در تحلیل این جاذبه میگوید: «اساس دوستی علی صرفاً به خاطر فضایل اخلاقی یا قهرمانیهای او نیست... علی محبوب است زیرا او نشانه بزرگ حق تعالی است... ما خدا را دوست داریم، و علی را به خاطر اینکه آینه تمام نمای خداوند است دوست داریم.»(۴)
به عبارت دیگر، هر مؤمنی که امشب در دل شب به درماندگان کمک میکند و نام خود را ثبت نمیکند، در حقیقت وارث همان «سنت مخفی علی (ع) » است. چرا که خداوند فرموده است:
«إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَٰنُ وُدًّا» (۵)
«کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کردهاند، خدای رحمان برای آنان محبتی (در دلها) قرار خواهد داد.»
مفسران گفتهاند این آیه درباره علی بن ابی طالب نازل شد . اما جریان آن منحصر به زمان نزول نیست؛ هر که در مسیر علی گام بردارد و عمل خیر پنهانی انجام دهد، خداوند محبت او را در دل مردم میاندازد.
۵. فوز عظیم: نتیجه میثاق پنهان
چهارمین و آخرین آیه، لحظه شهادت را روایت میکند. هنگامی که ضربت ابن ملجم بر فرق مبارک ایشان فرود آمد، امیرالمومنین علی(ع) نه نفرین، بلکه بخشش را انتخاب کرد و فرمود: «فُزْتُ وَ رَبِّ الْکَعْبَةِ»؛ «به پروردگار کعبه قسم که رستگار شدم» .
این «فوز» تنها مختص خود ایشان نیست. هر که دلش برای دیگری بتپد و دست خیرش پنهان بماند و منت گذارد، در حقیقت به این میثاق علوی چنگ زده است.
کمکهای مخفی امیرالمؤمنین تا امروز ادامه دارد، نه اینکه ایشان به شکل فیزیکی غله جابجا کنند؛ بلکه به این معنا که «سنت عمل خیر مخفیانه» که شاخصه بارز سیره علوی است، به برکت محبت ایشان در دل مؤمنان نهادینه شده است. آیه «یَشْرِی نَفْسَهُ» به ما یاد داد که ایثار در جانبازی خلاصه نمیشود. آیه «حَبْلِ اللَّهِ» به ما یاد داد که این ریسمان ایمان، شیعیان را در طول تاریخ به هم متصل کرده است. و آیه «وُدًّا» به ما مژده داد که هر کار خیر پنهانی، محبت ماندگاری به همراه دارد.
امیرالمومنین علی علیهالسلام در شبهای قدر به ما آموخت که اگر کسی برای خدا کاری کرد، خدا بهشت را برای او مباح میکند. این همان «تجارت پنهانی» است که تا قیامت ادامه دارد.
پی نوشت:
۱.سوره بقره/ آیه ۲۰۷
۲..مجلسی، مرآه العقول فی شرح اخبارالرسول جلد ۲۵
۳.سوره آل عمران/ آیه ۱۰۳
۴. شهید مطهری؛ جاذبه و دفاع علی علیه السلام؛ ص۲۸۳
۵. سوره مریم/آیه ۹۶
فیروزه دلداری(پژوهشگر، فعال رسانه و فضای مجازی)
نظر شما