به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ امام باقر(ع) علاوه بر بیان هزاران روایت که در یک شمارش محققانه، ۵۶۷۶ روایت از این مجموعه به دست ما رسیده است، همچنین با پرورش هزاران شاگرد که در کتاب رجال شیخ طوسی، میتوان نام ۴۷۳ نفر از آنان را یافت، مجموعهای گرانقدر از بایستههای اعتقادی و فقهی همچنین مجموعه بینظیر از دانستههای مختلف در دهها رشته علمی به یادگار نهاده است. بدون شک معرفی و بررسی این میراث علمی، نیازمند بررسیهای فراتر از این مقاله است اما آنچه که در اینجا بررسی میشود، نگاهی کوتاه به نوشتههای به یادگار مانده از وجود مبارک ایشان است، نوشتههایی که گاه با قلم مبارک ایشان نگاشته شده و زمانی نیز با بیان این امام(ع)، گفته شده و توسط شاگردان ایشان نگاشته شده است. هدف این نوشته نیز صرفا معرفی این آثار برای شناساندن بیشتر آن به علاقمندان است و بررسی محتوایی هر کدام از این آثار نیازمند بررسیهای بیشتری است که موضوع این نوشته نیست.
از آثار مکتوب امام باقر(ع) که باید آن را یادگار مشترک امام سجاد(ع) و امام باقر(ع) دانست، کتاب شریف «صحیفه سجادیه» است. در مقدمه این کتاب که بهعنوان سند روایی آن نیز شناخته میشود، امام صادق(ع) هنگام در دست گرفتن آن کتاب ضمن « فَقَبَّلها ابُو عَبْدِاللَّهِ وَ وَضَعَها عَلی عَیْنِهِ، بوسیدن و بر چشم نهادن» آن فرمودند: «قالَ: هذا خَطُّ ابی وَ امْلاءُ جَدِّی(ع) بِمَشْهَدٍ مِنّی، این خط پدرم [امام باقر(ع)] و املای (سخن) جدم [امام سجاد(ع)]است که در حضور من نوشته شد». بنابراین صحیفه سجادیه، کتابی است که به بیان امام سجاد(ع) گفته و به بنان و انگشتان امام باقر(ع) نگاشته شده و امام صادق(ع) شاهد این گفتار و نوشتار بودهاند. با این بیان باید گفت که کتاب صحیفه سجادیه تنها کتاب در تاریخ تشیع است که هم قول یعنی بیان، هم فعل یعنی نگارش و هم تقریر معصوم را داراست همچنان که ادعیه آن در روایاتی دیگر به تایید امام صادق(ع) و امام زمان(عج) رسیده است.
این روش نگارش کتاب که متن توسط یک شخص، غالبا استاد، بیان و توسط شخص دیگری که غالب شاگرد ایشان نگارش مییابد، در تاریخ نگارشهای اسلامی و شیعی بهعنوان «امالی به معنای املاءشدهها» شناخته میشود، اگرچه جایگاه معصومین(ع) بهگونهای است که هیچکدام از علما، کتاب صحیفه سجادیه را بهعنوان «امالی» معرفی نکردهاند.
امام سجاد(ع) بر اساس قول مشهور در سال ۳۸ هجری قمری به دنیا آمده اند و در سال ۹۵ قمری به شهادت رسیدهاند و از سال ۶۱ تا ۹۵ قمری بهمدت ۳۴ سال امامت را برعهده داشتند، امام باقر(ع) نیز براساس قول مشهور در سال ۵۷ قمری به دنیا آمدهاند و در سال ۱۱۴ قمری به شهادت رسیدهاند، امام صادق(ع) نیز ۸۳ قمری به دنیا آمده و در سال ۱۴۸ قمری به شهادت رسیدهاند، بر این اساس کل زمانی که امام صادق(ع)، زمان حیات امام سجاد(ع) را درک کردهاند، ۱۲ سال بوده است و در هنگام نگارش صحیفه حضور داشتهاند، سن امام صادق(ع) در هنگام نگارش صحیفه را حداقل حدود ۴ سال و یا حداکثر ۱۲ سال باید دانست.
همچنین سال تالیف صحیفه را حداقل سال ۸۷ قمری، یعنی ۲۶ سال بعد از امامت امام سجاد(ع) و حداکثر سال ۹۵ قمری یعنی ۳۴ سال بعد از امامت ایشان بدانیم، به بیان دیگر حضرت سجاد(ع) هنگام تقریر صحیفه، حداقل ۴۹ سال و حداکثر ۵۷ سال سن داشتند که در این زمان، ۲۶ یا ۳۴ سال از واقعه عاشورا گذشته بود. سن امام باقر(ع) نیز در هنگام نگارش صحیفه، حداقل ۳۰ و حداکثر ۳۸ سال بوده است، بر این اساس، امام باقر(ع) حداقل ۱۹ سال یا حداکثر ۲۷ سال صحیفه را در اختیار داشتهاند و به کسی از شیعیان ارائه ندادهاند، ایشان نیز این کتاب را، شاید بهعنوان بخشی از میراث امامت، در هنگام شهادت یا قبل از آن به امام صادق(ع) ارائه داده باشند. ایشان نیز در نهایت این میراث امامت را برای هدایت امت به جامعه اسلامی اهدا کردند.
سید علیاصغر حسینی/ ابنا
___
پایان پیام
نظر شما