خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) _ ابنا: حرکت امام حسین (ع) از مدینه به مکه و سپس از مکه به سمت کوفه، یکی از مهمترین مقاطع تاریخ اسلام است. در این میان، حضور چند ماهه ایشان در مکه و خروج ناگهانی در روز هشتم ذیالحجه (یوم الترویه)، روزی که حجاج برای انجام مناسک حج به سمت عرفات میروند، همواره مورد توجه پژوهشگران بوده است.
گاهی چنین مطرح میشود که امام حسین (ع) در حال انجام مناسک حج تمتع بودند، اما به دلیل احساس خطر، نیت خود را به عمره مفرده برگردانده، حج را نیمهتمام رها کرده و مکه را ترک گفتند. اما این گزاره از اساس نادرست بوده و عبارت «رها کردن حج نیمهکاره» با واقعیت همخوانی ندارد.
بررسی تاریخی ورود امام به مکه
امام حسین (ع) در ماه شعبان سال ۶۰ هجری قمری وارد مکه شدند. بر اساس موازین فقهی، هر مسلمانی که بخواهد وارد مکه شود، باید محرم شده و اعمال عمره (طواف، سعی صفا و مروه، و تقصیر) را انجام دهد. در ماههای غیر از ماههای حج (مانند شعبان)، این احرام منحصراً برای «عمره مفرده» است. بر این اساس، امام حسین (ع) در بدو ورود به مکه، باید مناسک عمره مفرده را به طور کامل انجام داده و از حالت احرام نیز خارج شده باشند. ایشان در ماههای شعبان، رمضان، شوال و ذیالقعده به صورت عادی (بدون احرام) در مکه سکونت داشتند و به روشنگری و دیدار با نخبگان جهان اسلام میپرداختند.
نقد نظریه «تغییر نیت» و «شکستن احرام حج»
شبهه اصلی که در اینجا مطرح میشود این است که آیا امام در ماه ذیالحجه برای حج تمتع محرم شدند و سپس آن را شکستند؟ در فقه اسلامی، شکستن احرام حج تمتع بدون دلیل شرعیِ بسیار خاص جایز نیست و تغییر نیت از حج تمتع به عمره مفرده شرایط ویژهای دارد که در مورد امام حسین (ع) صدق نمیکند.
به این ترتیب باور «نیمهکاره گذاشتن حج» یک تحریف تاریخی است. امام حسین (ع) با توجه به شرایط سیاسی، وصول نامههای کوفیان و آگاهی از توطئه ترور توسط مأموران یزید، از ابتدا در ماه ذیالحجه قصد انجام حج تمتع را نداشتند. ایشان در روز ترویه، اصلاً برای حج محرم نشدند که بخواهند آن را نیمهکاره رها کنند. اقدام ایشان صرفاً ترک مکه در یک زمان حساس بود، در حالی که هیچ منع شرعی برای این خروج وجود نداشت.
دلایل خروج از مکه در روز ترویه (۸ ذیالحجه)
عدم شرکت در حج و خروج از مکه در روزی که همه مسلمانان به سمت عرفات میرفتند، اقدامی با پیامدهای عظیم بود. دلایل این اقدام را میتوان در محورهای زیر خلاصه کرد:
حفظ حرمت کعبه و حرم امن الهی
اصلیترین دلیل خروج امام، جلوگیری از هتک حرمت کعبه بود. یزید بن معاویه، گروهی را با سلاحهای پنهان زیر لباس احرام به مکه فرستاده بود تا امام حسین (ع) را حتی در کنار خانه خدا ترور کنند. امام (ع) به خوبی میدانستند که اگر در مکه بماند، خونش ریخته خواهد شد. کشته شدن فرزند پیامبر (ص) در مسجدالحرام، نهتنها به معنای پایان حرکت امام بود، بلکه قداست و حرمت حرم امن الهی را برای همیشه توسط بنیامیه از بین میبرد. امام با خروج خود، هم جان خود را برای ادامه مسیر قیام حفظ کردند و هم اجازه ندادند حرمت خانه خدا شکسته شود.
بیدارگری افکار عمومی و کارکرد رسانهای
خروج در روز هشتم ذیالحجه، بالاترین کارکرد رسانهای را داشت. در حالی که هزاران زائر از سرتاسر جهان اسلام برای انجام مهمترین فریضه دینی خود در مکه جمع شده بودند، ناگهان مشاهده کردند که نوه پیامبر (ص)، مکه را به مقصدی دیگر ترک میکند. این تضاد آشکار، سوالات بزرگی را در ذهن مسلمانان ایجاد کرد: چرا حسین بن علی (ع) در حج شرکت نمیکند؟ چه خطری او را تهدید میکند؟ چه فسادی در حکومت یزید وجود دارد که امام، مبارزه با آن را بر حج ترجیح داده است؟ این اقدام، نوعی بیدارگری و رساندن پیام مظلومیت و حقانیت قیام به سراسر جهان اسلام بود.
حفظ اولویتها در فقه اسلامی (اهم و مهم)
حتی اگر فرض کنیم امام در شرایطی بودند که میتوانستند حج را آغاز کنند، قاعده فقهی و عقلی «تزاحم اهم و مهم» در اینجا جاری است. حفظ اصل دین، مبارزه با طاغوت و جلوگیری از انحراف بنیادین در اسلام (حکومت یزید)، بسیار مهمتر از انجام یک فریضه (حتی حج) است. امام حسین (ع) با اقدام خود نشان دادند که شعائر دینی زمانی ارزشمند هستند که روح دین و عدالت در جامعه زنده باشد.
درمجموع میتوان گفت این باور مشهور در میان عوام و حتی برخی متون تاریخی که «تغییر نیت امام حسین (ع) از حج تمتع به عمره مفرده» و «نیمهکاره رها کردن حج» است به دلایل زیر صحیح نیست:
۱. امام حسین (ع) از بدو ورود به مکه نیت عمره مفرده داشتند و اعمال آن را پیشتر به اتمام رسانده بودند.
۲. ایشان در ماه ذیالحجه اساساً برای حج تمتع محرم نشدند و هیچ احرامی شکسته نشد.
۳. خروج در روز ترویه (۸ ذیالحجه)، یک تصمیم استراتژیک برای حفظ حرمت مکه، خنثیسازی توطئه ترور اموی و رساندن صدای بیداری به حاجیانی بود که از سراسر جهان اسلام گرد آمده بودند.
استفاده از عباراتی نظیر «حج ناتمام»، تقلیل دادن ابعاد عظیم این قیام آگاهانه است و باید با تبیین صحیح تاریخی، جایگاه این تصمیم بزرگ در راستای حفظ کیان اسلام روشن گردد.
نظر شما