خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: در پاسخ به این سؤال، ابتدا باید به سوال دیگری پاسخ داده شود که: «چرا برخی از ماههای قمری ۲۹ روز و برخی دیگر ۳۰ روز است؟».
در پاسخ سوال مقدماتی باید بگوییم که: «گردش ماه به دور زمین در مدت سی روز تمام نیست بلکه در ظرف ۲۹ روز و ۱۲ ساعت و ۴۴دقیقه و ۳ثانیه است؛ از این نظر، قسمتی از ماههای قمری ۲۹ روز در ماههای متوالی با هم ضمیمه شده، یک روز را تشکیل می دهند و از این نظر گاهی ماه قمری ۳۰ روز تمام می شود».
طبق پاسخ یاد شده، سؤال اصلی ما به شرح زیر مطرح می گردد که: آیا می توان گفت که هیچ گاه نباید دو ماه قمری متوالی ۲۹ روز باشد؟ زیرا به ملاحظه اضافه شدن مقدار زاید از ۲۹ روز به ماه بعد، باید ماه دوم همیشه ۳۰ روز تمام باشد نه کمتر، در صورتی که گاهی دو ماه پی در پی ۲۹ روز می شود. گذشته از این، اگر دو ماه پی در پی ۳۰ روز تمام باشد، نباید ماه سوم از ۲۹ روز تجاوز کند؛ پس هرگاه هلال غیر قابل رؤیت شود، باید بعد از گذشتن دو ماهی که ۳۰ روز حساب شده است، ماه سوم را ۲۹ روز قرار دهیم، با این که در کتب فقها دیده می شود که باید هر ماه را ۳۰ روز حساب کنیم، مگر این که یقین به کمبود ماه پیدا شود.
جواب: می دانیم که مدّت هر ماه قمری مبنی بر یک دوره گردش ماه به دور زمین است.
از آن جا که منجّمان مجبورند عدد ایّام هر ماه را با عدد صحیح بیان کنند ـ زیرا در ثبت تاریخ وقایع نمی توان از روز سی ام ماه، نصفش را متعلّق به ماه قبل گرفت و نصف دیگرش را به ماه بعد داد ـ ناچار ماه قمری باید حداقل ۲۹ روز و حداکثر ۳۰ روز تمام حساب شود. در این صورت منجّمان به دو نوع ماه قمری قائل شده اند:
۱ـ ماه حسابی
۲ـ ماه هلالی
چون مدّت یک ماه قمری ۱۲ ساعت و ۴۴ دقیقه و ۳ ثانیه، از ۲۹ روز زیادتر است و این کسر بیشتر از نصف شبانه روز می باشد، لذا ماه اوّل سال را (محرّم) ۳۰ روز می گیرند و ماه دوم (صفر) را ۲۹ روز و به همین ترتیب تمام ماههایی را که در مرتبه فرد (۳، ۵، ۷، ۹، ۱۱) واقع می شوند ۳۰ روز و ماههایی که در مرتبه زوج می باشند ۲۹ روز محسوب می دارند و اینهارا «ماه حسابی» می گویند؛ بنابراین، هرگز دو ماه متوالی ۳۰ روز و یا دو ماه متوالی ۲۹ روز نیست، بلکه همواره به ترتیب ۳۰ در ماه نخست و ۲۹ در ماه بعد و به همین ترتیب تا آخر حساب می شود؛ ولی منظور از «ماه هلال»، ماهی است که به وسیله رؤیت هلال با چشم، ثابت می شود و مدار احکام اسلامی بر همین ماه استوار است.
اکنون این سؤال پیش می آید که: «چرا فقها «ماه حسابی» را معتبر ندانسته اند؟»
از آن جا که در دستورات و روایات اسلامی رؤیت هلال موضوع برای روزه گرفتن و یا افطار کردن، معرّفی شده است، چنان که در روایات ما وارد شده: «صُم لِلرّؤیَةِ وَافْطِرْ لِلرُّؤیَةِ»؛ (با رؤیت هلال روزه بگیرید و با رؤیت هلال افطار کنید)، (۱) مدّت هر ماه هلالی را از رؤیت هلال تا رؤیت ماه بعد می دانند؛ نه به محاسبه ۳۰ روز و ۲۹ روز.
امّا، در اثر یک حرکت نوسانی خفیف که در ماه هست، ممکن است چند ماه متوالی ـ حداکثر چهار ماهـ ۳۰ روز باشد: یعنی، ماه در کمتر از این مقدار دیده نشود؛ و ممکن است سه ماه متوالی ۲۹ روز باشد؛ یعنی در ۲۹ روز بطور متوالی دیده شود. (۲).(۳)
پی نوشت:
(۲) . برای توضیح بیشتر به تقاویم یک دوره سی ساله، و شرح زیج الغ بیک که دانشمند معروف اسلامی «قوشجی» آن را شرح کرده، مراجعه فرمایید.
نظر شما