به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ تاریخ مطبوعات در کشورهای شیعهنشین، بخشی مهم از روند شکلگیری آگاهی عمومی، گسترش آموزش نوین و ورود جوامع اسلامی به عصر رسانههای مکتوب به شمار میرود. بررسی نخستین روزنامهها در ایران، آذربایجان، عراق، بحرین و لبنان نشان میدهد که مطبوعات در این جوامع از همان آغاز نقشی فراتر از اطلاعرسانی ساده داشتهاند و به تدریج به بستری برای انتقال اندیشه، اصلاح اجتماعی و آشنایی مردم با تحولات داخلی و خارجی تبدیل شدهاند.
در ایران، «کاغذ اخبار» به عنوان نخستین روزنامه شناخته میشود. این نشریه در ۲۵ محرم ۱۲۵۳ قمری برابر با اول مه ۱۸۳۷ میلادی در تهران منتشر شد و میرزا صالح شیرازی بنیانگذار آن بود. انتشار «کاغذ اخبار» را میتوان نقطه عطفی در تاریخ ارتباطات ایران دانست؛ زیرا برای نخستین بار اخبار و گزارشها به صورت منظم و مکتوب در اختیار مخاطبان قرار گرفت و زمینهای برای گسترش فرهنگ مطالعه خبر فراهم شد.
در جمهوری آذربایجان، «اکینچی» جایگاهی برجسته در تاریخ مطبوعات دارد. این روزنامه در ۲۲ ژوئیه ۱۸۷۵ میلادی به همت حسن بیگ زردابی در باکو منتشر شد. «اکینچی» تنها یک نشریه خبری نبود، بلکه نقشی مهم در بیداری فرهنگی، اجتماعی و زبانی مردم منطقه ایفا کرد. این روزنامه با پرداختن به موضوعات آموزشی، فرهنگی و اجتماعی، از نخستین رسانههایی بود که کوشید زبان مردم را به عرصه مطبوعات وارد کند و آگاهی عمومی را افزایش دهد.
در عراق، «جورنال عراق» از نخستین تجربههای مطبوعاتی این کشور به شمار میآید. با این حال، درباره تاریخ دقیق تأسیس و نام مؤسس آن در منابع تاریخی اختلاف نظر وجود دارد و در برخی پژوهشها، آغاز روزنامهنگاری مدرن عراق بیشتر با نشریات بعدی، بهویژه مطبوعات دوره عثمانی، شناخته میشود. با وجود این، شکلگیری مطبوعات در عراق با تحولات اداری، اجتماعی و فرهنگی این سرزمین پیوند داشت و در ادامه به یکی از ابزارهای مهم برای بازتاب مسائل اجتماعی، فرهنگی و فکری جامعه عراق تبدیل شد.
در بحرین، «جریده البحرین» به عنوان یکی از نخستین روزنامههای این کشور شناخته میشود. این نشریه در سال ۱۹۳۹ میلادی منتشر شد و در برخی منابع، آغازگر روزنامهنگاری نوین بحرین دانسته شده است. درباره مؤسس آن نیز در نقلهای تاریخی اختلافهایی دیده میشود، اما در مجموع انتشار این روزنامه در دورهای صورت گرفت که بحرین در مسیر تحولات جدید اجتماعی و اقتصادی قرار داشت و «جریده البحرین» توانست بخشی از نیاز جامعه به آگاهی، ارتباط و اطلاعرسانی را پاسخ دهد.
در لبنان، «حدیقة الاخبار» از نشریات پیشگام در تاریخ مطبوعات به شمار میرود. این روزنامه در سال ۱۸۵۸ میلادی در بیروت منتشر شد و خلیل خوری بنیانگذار آن بود. لبنان به دلیل جایگاه فرهنگی و ارتباط گسترده با مراکز علمی و نشر، از کانونهای مهم روزنامهنگاری در منطقه بود. «حدیقة الاخبار» با رویکرد فرهنگی، ادبی و خبری، سهم مهمی در گسترش مطبوعات و رشد فضای فکری در لبنان و جهان عرب داشت.
بررسی این روزنامهها نشان میدهد که مطبوعات در کشورهای شیعهنشین، همزمان با تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی پدید آمدند و به تدریج به یکی از ابزارهای مهم شکلگیری افکار عمومی تبدیل شدند. این نشریات، هرچند در آغاز با امکانات محدود منتشر میشدند، اما تأثیر آنها در تاریخ فرهنگی و رسانهای منطقه ماندگار است.
به باور پژوهشگران تاریخ رسانه، نخستین روزنامهها در این کشورها تنها حامل خبر نبودند، بلکه زمینهساز ورود جامعه به مرحلهای تازه از ارتباطات، آموزش عمومی و گفتوگوی اجتماعی شدند. از این رو، شناخت تاریخ مطبوعات در ایران، آذربایجان، عراق، بحرین و لبنان، شناخت بخشی از تاریخ بیداری، آگاهی و تحول فکری در جهان اسلام است.
..............
پایان پیام/
نظر شما