هوش مصنوعی فرصتی برای شناسایی الگوهای مجرمانه و تسریع فرآیندهای قضایی

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع)ـابنا از فارس،حجت‌الاسلام‌ والمسلمین سیدصدراله رجایی‌نسب یکشنبه در نخستین همایش ملی «هوش مصنوعی با رویکرد پیشگیری از جرم و آسیب‌های اجتماعی؛ فرصت‌ها و چالش‌ها» که با همکاری دانشگاه جهرم، به میزبانی موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) برگزار شد، اظهار کرد: هوش مصنوعی از مهم‌ترین فناوری‌های تحول‌آفرین عصر حاضر است که می‌تواند ابعاد مختلف زندگی فردی و اجتماعی را تحت تأثیر قرار دهد.

وی افزود: این فناوری در کنار فرصت‌های گسترده‌ای که برای پیشرفت و ارتقای کیفیت زندگی مردم ایجاد می‌کند، می‌تواند چالش‌ها و تهدیدهایی نیز برای حقوق و آزادی‌های مشروع شهروندان به همراه داشته باشد و از این رو باید با نگاه دقیق و همه‌جانبه با آن مواجه شد.

دوگانه فرصت و تهدید استفاده از هوش مصنوعی در حوزه قضایی

رئیس‌کل دادگستری فارس با اشاره به دوگانه فرصت و تهدید در حوزه هوش مصنوعی، گفت: پرسش اساسی این است که این تکنولوژی می‌تواند فرصتی طلایی برای ارتقای امنیت و پیشگیری از وقوع جرم باشد یا به تهدیدی جدی برای حقوق و آزادی‌های شهروندی تبدیل شود.

حجت الاسلام والمسلمین رجایی‌نسب ادامه داد: پاسخ این پرسش تا حد زیادی به نوع نگاه و نحوه استفاده ما از این فناوری بستگی دارد؛ چراکه هوش مصنوعی می‌تواند در پیشرفت زندگی مردم و همچنین در قوه قضاییه، برای احقاق حقوق مردم در زمان کوتاه‌تر و با هزینه کمتر، نقش موثری ایفا کند.

وی بیان کرد: با توجه به اینکه همایش حاضر نخستین گام در این زمینه است، طبیعی است که بخش قابل توجهی از مباحث مطرح‌شده به ظرفیت‌ها، فرصت‌ها، آسیب‌ها و تهدیدهای هوش مصنوعی اختصاص یابد، اما باید این مسیر با برگزاری نشست‌ها و همایش‌های تخصصی و تدوین برنامه‌های عملیاتی ادامه پیدا کند.

کاربرد هوش مصنوعی از پیشگیری از جرم تا اجرای احکام

رئیس‌کل دادگستری فارس با اشاره به ظرفیت‌های هوش مصنوعی در حوزه قضایی گفت: این فناوری می‌تواند از مرحله تشکیل پرونده و اقدامات پلیسی تا پیشگیری از وقوع جرم، رسیدگی قضایی، صدور حکم و اجرای احکام مورد استفاده قرار گیرد.

حجت الاسلام والمسلمین رجایی نسب افزود: شناسایی مناطق پرخطر، تحلیل رفتارهای مجرمانه، ردیابی افراد مجرم و تشخیص چهره از جمله ظرفیت‌هایی است که می‌تواند به پلیس و دستگاه قضایی در شناسایی مجرمان و پیشگیری از وقوع جرم کمک کند.

وی همچنین بر ظرفیت هوش مصنوعی در حوزه آسیب‌های اجتماعی تأکید کرد و گفت: شناسایی زودهنگام عوامل اجتماعی مؤثر بر وقوع جرم و آسیب، از جمله فقر، محرومیت، شرایط جغرافیایی و حاشیه‌نشینی، می‌تواند در برنامه‌ریزی برای پیشگیری مؤثر باشد.

کاهش خطاهای انسانی با استفاده هدفمند از هوش مصنوعی

رئیس‌کل دادگستری فارس اظهار کرد: استفاده صحیح از هوش مصنوعی می‌تواند به کاهش خطاهای انسانی، تحلیل سریع مستندات و در نهایت افزایش رضایت مردم از فرآیندهای قضایی منجر شود.

حجت الاسلام والمسلمین رجایی نسب اضافه کرد: از پیش‌بینی احتمالی وقوع جرم و بررسی زمینه‌های ارتکاب گرفته تا کمک به تعیین مجازات‌های متناسب، ظرفیت‌هایی وجود دارد که می‌تواند در حوزه قضا مورد استفاده قرار گیرد.

وی تأکید کرد: تحول مورد نظر در قوه قضاییه و روزآمدسازی نظام قضایی، بدون توجه جدی به فناوری‌های نوین و به‌ویژه هوش مصنوعی امکان‌پذیر نخواهد بود.

ضرورت تدوین چارچوب فقهی و حقوقی هوش مصنوعی

رئیس‌کل دادگستری فارس با تاکید بر ضرورت توجه به موازین اخلاقی و اسلامی در استفاده از هوش مصنوعی، گفت: بهره‌گیری از این فناوری در نظام حقوقی کشور باید با رعایت اخلاق، فقه و قوانین مرتبط همراه باشد تا بتوان از ظرفیت‌های آن به شکل صحیح استفاده کرد و تهدیدهای احتمالی را به حداقل رساند.

حجت الاسلام والمسلمین رجایی نسب در همین زمینه پیشنهاد تشکیل کمیته فقهی و حقوقی هوش مصنوعی در قوه قضاییه را مطرح کرد و ادامه داد: این کمیته می‌تواند بر کاربردهای هوش مصنوعی نظارت کند و مسیر استفاده صحیح از این فناوری را در دستگاه قضایی تسهیل کند.

پیشنهاد تدوین سند ملی هوش مصنوعی در نظام کیفری

وی تدوین سند ملی هوش مصنوعی در نظام کیفری ایران را از دیگر ضرورت‌های این حوزه دانست و افزود: باید چارچوب مشخصی برای استفاده از این فناوری در نظام کیفری کشور تدوین شود.

رئیس‌کل دادگستری فارس همچنین بر ضرورت ایجاد مرکز داده‌های جرم‌شناختی تاکید کرد و گفت: جمع‌آوری، نگهداری و تحلیل امن داده‌های مرتبط با جرم از الزامات بهره‌گیری موثر از هوش مصنوعی به شمار می‌رود؛ چراکه اگر زیرساخت‌های امنیتی و داده‌ای لازم فراهم نشود، ممکن است در برخی حوزه‌ها تهدیدهای این فناوری بر فرصت‌های آن غلبه کند.

آموزش قضات و کارکنان؛ شرط بهره‌گیری موثر از فناوری

حجت الاسلام والمسلمین رجایی‌نسب آموزش قضات و کارکنان دادگستری سراسر کشور در زمینه سواد دیجیتال و کاربردهای هوش مصنوعی را ضروری دانست و بیان کرد: برای استفاده صحیح از ظرفیت‌های این فناوری، باید نیروی انسانی دستگاه قضایی با قابلیت‌ها، محدودیت‌ها و الزامات استفاده از هوش مصنوعی آشنا شود.

وی اظهار کرد: قوه قضاییه در سال‌های اخیر گام‌های خوبی در مسیر الکترونیکی شدن و روزآمدسازی برداشته است و استفاده از هوش مصنوعی می‌تواند این روند را تکمیل کند و دستگاه قضایی را به سمت تحول واقعی و حکمرانی قضایی مبتنی بر عقل، شرع، قانون و فناوری‌های روز سوق دهد.