به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ مسلمانان در هلند به دلیل توانایی خود در ادغام سریع در جامعه متمایز هستند؛ تا جایی که با وجود شمار نسبتاً اندک آنان در مقایسه با دیگر کشورهای اروپایی، به یکی از اجزای اساسی دولت تبدیل شدهاند. بهرغم برخی اقدامات، رویهها و حوادث نژادپرستانه علیه جامعه مسلمانان، این جامعه همچنان یکی از موفقترین اقلیتهای این کشور به شمار میرود.
همچنین بخوانید: مسلمانان اروپا؛ قسمت سوم (بلژیک)
مسلمانان در هلند
مسلمانان ۵ درصد از جمعیت ۱۷ میلیونی هلند، یعنی حدود ۸۵۰ هزار نفر را تشکیل میدهند؛ این آمار بر اساس دادههای سال ۲۰۱۹ است. بر اساس دادۀ اداره آمار هلند (CBS)، بیشتر آنان ترک هستند که شمارشان به حدود ۴۰۰ هزار نفر میرسد و پس از آنها مراکشیها با حدود ۳۹۰ هزار نفر قرار دارند.
مسلمانان در شهرهای صنعتی و روستایی پراکندهاند و در همه سطوح اقتصادی، اجتماعی و سیاسی به موفقیت دست یافتهاند. اکنون مناطق کاملی وجود دارد که مسلمانان در آنها اکثریت دارند، بهویژه از آنجا که برخی اعضای این جامعه اکنون ریشههای خود در هلند را به نسل چهارم میرسانند. آنان در چند منطقه راهبردی، بهویژه آمستردام، اوترخت، لاهه و هارلم متمرکز هستند.
مراکشیها؛ نخستین موج مهاجرت
آشنایی هلند با اسلام به پیش از جنگ جهانی دوم بازمیگردد؛ از طریق مهاجرانی از مستعمرات هلند در سورینام و اندونزی که برای کار و بهبود درآمد خود به این کشور اروپایی مهاجرت کردند. تا سال ۱۹۵۰، شمار مسلمانان به حدود ۵ هزار نفر رسیده بود؛ افرادی که در کنار یکدیگر نخستین آجر بنای اقلیت مسلمان در این کشور را گذاشتند.
در اواخر دهه ۱۹۵۰ و اوایل دهه ۱۹۶۰، با آغاز موجهای مهاجرتی آسیایی، آفریقایی و خاورمیانهای به سوی اروپا ــ در شرایطی که کشورهای اروپایی پس از جنگ جهانی دوم برای بازسازی، درهای خود را به روی مردم جهان گشوده بودند ــ شمار زیادی از مسلمانان و عربها به هلند مهاجرت کرده و به بخشهای کشاورزی و صنعتی پیوستند.
به گفته «مرزوق اولاد عبدالله»، معاون سابق دانشگاه اسلامی هلند که در سال ۱۹۷۴ به آمستردام مهاجرت کرد، مراکشیها نخستین ملیت مسلمان بودند که به شکل پایدار و دائمی در این کشور اروپایی ساکن شدند، نه اینکه برای مدتی کوتاه بمانند و سپس به وطن خود بازگردند. پس از آنها ترکها و سپس دیگر ملیتها وارد شدند.
این اقلیت که در ابتدا تنها چند هزار نفر بود، تا پایان سال ۱۹۷۹ بهسرعت افزایش یافت و شمار مسلمانان به ۲۶۰ هزار نفر رسید. آنان در سال ۱۹۷۵ نخستین مسجد خود را در هلند و مشخصاً در آمستردام بنا کردند که تا امروز نیز مسجد مادر به شمار میرود. این نخستین گام برای ساخت صدها مسجد دیگر در شهرهای مختلف بود؛ مساجدی که بر اساس ملیت هر جامعه تقسیم شدند: مساجد مراکشی، مساجد ترکها، مساجد پاکستانیها و دیگران.
در یک تحول کیفی در مسیر جامعه مسلمانان در هلند، دانشگاه اسلامی اروپا در سال ۱۹۹۸ در شهر اسخیدام در غرب این کشور افتتاح شد و به نخستین دانشگاه اسلامی در اروپا تبدیل شد. سپس در سال ۲۰۰۱ شعبهای از آن در آمستردام افتتاح شد.
این دانشگاه دروس دینی اسلامی را با الهام از برنامههای آموزشی الازهر، از جمله قرآن، حدیث، تفسیر، فقه، تاریخ و سیره تدریس میکند. این دانشگاه تلاش کرده به مسلمانان کمک کند هویت خود را حفظ کنند و مسائل دینی خود را بهگونهای بیاموزند که بتوانند در برابر سکولاریزه شدن دولت و جریانهای تبلیغی مستمر در سراسر اروپا استوار بمانند.
ادغام؛ انعطاف دولت
مقامات هلندی طی دهههای گذشته مجموعهای از تصمیمات و قوانین را برای تسهیل ادغام مسلمانان در جامعه هلند به اجرا گذاشتهاند؛ رویکردی متفاوت از بسیاری از کشورهای اروپایی دیگر که محدودیتها را علیه اقلیتها بهطور کلی تشدید کردند.
در سال ۱۹۹۰، پارلمان هلند قانونی تصویب کرد که به اتباع خارجی اجازه میداد در انتخابات شهرداریها شرکت کنند، مشروط بر اینکه تنها پنج سال در این کشور اقامت داشته باشند. تنها سه سال پس از تصویب این قانون، مسلمانان سه کرسی پارلمان را به دست آوردند و این تعداد هشت سال بعد به هفت کرسی رسید.
علاوه بر این، دولت روند دریافت تابعیت هلندی را برای تازهواردان آسانتر کرد. زبان دیگر شرطی اساسی نبود و مدت مورد نیاز برای دریافت اقامت و سپس تابعیت به تنها پنج سال کاهش یافت. این امر مهاجرت ترکها و مراکشیها به این کشور را در اواخر هزاره گذشته و اوایل هزاره جدید تشویق کرد؛ بهگونهای که شمار مسلمانان از ۱۳ هزار نفر در سال ۱۹۹۰ به ۱۷۱ هزار نفر در سال ۱۹۹۹ افزایش یافت.
دولت همچنین از سازمانهای وابسته به مسلمانان از طریق آموزش و دورههای زبانی که ادغام را تقویت و فاصله میان اقلیتها و هلندیها را کاهش میداد، حمایت کرد و فرصتهای شغلی را برای جوانان مسلمان گشود. این اقدامات موجب شد نرخ بیکاری در میان مسلمانان از ۱۸ درصد در سال ۱۹۹۰ به ۶ درصد در سال ۱۹۹۸ کاهش یابد.
در حوزه زنان نیز زنان مسلمان از حمایت قابلتوجه بسیاری از نهادهای اجتماعی هلند برخوردار شدند. عرصههای مختلف کاری به روی آنان گشوده شد و دورهها و کلاسهای آموزشی زبان برای آنها برگزار شد. این روند حتی به حضور زنان مسلمان در بخش پلیس زنان نیز رسید و برای آنان یونیفورم اسلامی ویژه، یعنی حجاب، تعیین شد.
در راستای کمک به حضور مسلمانان در جامعه هلند و ارائه تصویری مثبت از جامعه مسلمانان، تلویزیون هلند دو سال پیش یک تجربه اجتماعی موفق انجام داد و هشت مسلمان هلندی را برای یک هفته کامل در یک خانه گرد هم آورد؛ این برنامه با عنوان «مسلمانان مثل ما» (Muslims Like Us)، که در اصل یک برنامه بریتانیایی بود، با هدف نشان دادن این موضوع اجرا شد که مسلمانان در هلند در دغدغههای خود تفاوتی با خود هلندیها ندارند. این برنامه پاسخی به ادعاهای راست افراطی بود که همه مسلمانان را با برچسبهای سختگیری و افراطگرایی یکسان میدانست.
در پایان هفت روز، این برنامه توانست نشان دهد که این هشت مسلمان، با وجود اشتراک در یک دین، در دیدگاههای شخصی خود تفاوتهای بسیاری دارند و در عین حال در مواضع و مسائل ملی ثابت ــ همان مسائلی که هلندیهای بومی با قومیتها و ادیان دیگر نیز با آنها مواجهاند ــ با یکدیگر متحد هستند. این مسئله بازتاب پررنگی در پذیرش مسلمانان از سوی جامعه هلند بهعنوان شریکانی در وطن، نه تهدیدی برای آن، داشت.
نگرانیها و چالشها
«در وهله نخست باید اشاره کنیم که نگرانیهای ما بهعنوان جامعه مسلمان در هلند، با وجود افزایش نسبی نفوذ راست افراطی در سالهای اخیر، بسیار کمتر از دیگر کشورهاست.» این سخنان را «حسام عیسی»، ۵۰ ساله و عضو حزب دموکراتیک اسلامی هلند، هنگام آغاز سخنان خود درباره وضعیت مسلمانان در این کشور اروپایی بیان کرد.
عیسی که اصالتاً مصری است، خاطرنشان کرد نخستین گردهمایی خانوادگی مسلمانان در هلند در اوایل دهه ۱۹۷۰ شکل گرفت؛ زمانی که مراکشیها شروع به آوردن خانوادههای خود کردند و پس از آنها ترکها و سپس اندونزیاییها و دیگران وارد شدند. بدین ترتیب، اقلیت مسلمان به جوامع خانوادگی تبدیل شد؛ مسئلهای که به معنای اعلام رسمی استقرار این خانوادهها و آغاز نخستین مراحل سازگاری و تطبیق با جامعه هلند بود.
این عضو حزب دموکراتیک اسلامی هلند در گفتوگو با پایگاه رسانهای نونپست درباره وضعیت و چالشهای جامعه مسلمانان گفت آموزش بزرگترین نگرانی مسلمانان در این کشور است؛ زیرا آنان با مشکلات سازگاری، عقبماندگی تحصیلی و دشواریهای زبانی مواجهاند. با این حال، شدت این مشکل بهتدریج کاهش یافته است؛ چراکه سازمانهای اسلامی کلاسها و دورههای ویژهای برای دانشآموزان مسلمان برگزار کردهاند تا آنان بتوانند وارد نظام آموزشی شوند.
آموزش در هلند به دو نوع تقسیم میشود: آموزش عمومی که همه شهروندان در آن شرکت میکنند و آموزش دینی که بهطور جداگانه برای هر دین اختصاص دارد؛ موضوعی که بر اساس قانون اساسی صادرشده پس از جنگ جهانی دوم است. بنابراین، ساخت مدارس اسلامی یک حق قانونی و قانون اساسی مشروع است. با این حال، به گفته عیسی، مانع اصلی، مخالفت برخی افراد، شهروندان و شماری از مسئولان است. او گفت چهار سال پیش مجوز تأسیس یک مدرسه اسلامی در یکی از شهرهای وابسته به لاهه را دریافت کردهاند، اما ساکنان با تأسیس آن مخالفت کردند، با وجود اینکه مجوز صادر شده بود.
با وجود ۴۷ مدرسه اسلامی در شهرهای مختلف هلند، جامعه مسلمانان به دنبال مدارس بیشتری برای حفظ هویت خود است. با این حال، دریافت مجوز با دشواریهای فراوانی روبهروست. بین سالهای ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۴، مسلمانان تنها یک مجوز مدرسه در لاهه دریافت کردند.
عیسی درباره علت تأخیر در صدور مجوزها گفت: «مشکل اصلی ما جلوگیری از تأسیس مدارس ابتدایی است که به جلوگیری از تأسیس مدارس متوسطه منجر میشود. اگر سه مدرسه ابتدایی در شهر داشته باشید، حق تأسیس یک مدرسه متوسطه را دارید. اگر ۱۶۷ کودک در پایه چهارم یا پنجم داشته باشید، حق درخواست برای تأسیس مدرسه متوسطه را دارید. به همین دلیل، جلوگیری از صدور مجوز برای مدارس ابتدایی متمرکز شده است.»
او افزود: «در لاهه، ۲۰ درصد جمعیت مسلمان هستند. یک مطالعه انجامشده توسط دانشگاه اوترخت میگوید باید بین ۱۷ تا ۲۰ مدرسه اسلامی در لاهه وجود داشته باشد، در حالی که ما تنها سه مدرسه داریم.»
از جمله مهمترین مشکلات مسلمانان در هلند، مسائل مربوط به آداب و رسوم درمانی است. با وجود اینکه هلند یکی از بهترین نظامهای بیمه درمانی جهان را دارد، این نظام با مجموعهای از رسوم مسلمانان، بهویژه در حوزه پزشکی زنان و سالمندان، در تعارض قرار میگیرد. با این حال، این مشکل اخیراً با ظهور نسلهای سوم و چهارم و افزایش شمار پزشکان مسلمان که این حساسیتها را درک میکنند، کاهش یافته است.
این مسئله جدا از مشکل بیکاری است که نسبت به گذشته بهشدت کاهش یافته؛ دورهای که مسلمانان با رویههای آشکار نژادپرستانه مواجه بودند و به دلیل آنکه نام کاملشان هویت دینی آنها را آشکار میکرد، از فرصتهای شغلی کنار گذاشته میشدند. در نتیجه، درخواستهایی مطرح شد تا با متقاضیان شغل بر اساس نامشان برخورد نشود و آنها با شمارهها و کدهایی ارزیابی شوند که نه هویت و نام متقاضی را آشکار میکنند و نه چیزی جز صلاحیتهای او را نشان میدهند.
در زمینه حضور سیاسی، مسلمانان در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ بیشتر به حزب کارگر گرایش داشتند؛ چه بر اساس ترجیح شخصی اعضای جامعه و چه بر اساس دستورالعملهایی که از پایتخت کشورهای مبدأ آنها، یعنی ترکیه و مراکش، میرسید. با این حال، به گفته عضو حزب دموکراتیک اسلامی، شرایط اکنون تا حدی تغییر کرده است و بسیاری از اعضای مسلمان در احزاب بزرگ هلند حضور دارند که در رأس آنها حزب سبز قرار دارد.
با آغاز هزاره جدید، مسلمانان با مشکلات عمدهای در زمینه ادغام مواجه شدند؛ چراکه ادبیات نژادپرستانه افزایش یافت. در آن زمان ایده تشکیل یک حزب سیاسی اسلامی برای سخن گفتن از جانب مسلمانان شکل گرفت و در سال ۲۰۰۵ حزب دموکراتیک اسلامی در لاهه تأسیس شد؛ اقدامی که ضربهای قدرتمند به راست افراطی محسوب میشد.
وجود یک حزب اسلامی در یک دولت سکولار در ابتدا بهسختی پذیرفته شد، اما پس از برگزاری نشستهای فشرده میان مسلمانان و اعضای دیگر جوامع و همچنین هلندیها، این مسئله به امری آشنا تبدیل شد. آنان شروع به تغییر تصویر تحریفشدهای کردند که درباره مسلمانان وجود داشت؛ افزون بر شمار زیادی از اعضای مسلمان در حزب «نیدا».
شایان ذکر است که مسلمانان در هلند در سطح اقتصادی نیز به دستاوردهای بزرگی دست یافتهاند و صدها پروژه و سرمایهگذاری در شهرهای مختلف دارند. حتی برخی مناطق تقریباً بهطور انحصاری به پروژههای متعلق به مسلمانان اختصاص یافته است. همچنین در برخی بخشها، از جمله بازارهای تجاری و رستورانها که ترکها و مراکشیها کنترل گستردهای بر آنها دارند، حضور اقتصادی مسلمانان کاملاً چشمگیر است.
نژادپرستی و راست افراطی
افزایش قدرت راست افراطی از آغاز هزاره جدید بر وضعیت مسلمانان در هلند تأثیر گذاشته است؛ همانگونه که بر دیگر اقلیتها در کشورهای اروپایی تأثیر گذاشته است. «خیرت ویلدرس» و حزب آزادی توانستند در بیش از یک جبهه به دستاوردهایی برای تضعیف نفوذ مسلمانان دست یابند؛ از جمله جلوگیری از ساخت مساجد و مدارس و درخواست برای تعطیلی آنها با این استدلال که مانعی بر سر راه ادغام در جامعه هلند هستند.
شایان ذکر است که در ماه رمضان سال گذشته، هواداران ویلدرس و حزب او در مقابل مسجد «اهلالسنه»، یکی از بزرگترین مساجد لاهه، تجمع کردند و برای تحریک مسلمانان اقدام به کباب کردن گوشت خوک کردند؛ مسلمانان نیز طبیعتاً با پلیس تماس گرفتند و نیروهای پلیس آنان را از منطقه دور کردند. از سوی دیگر، بر اساس اظهارات شماری از مسلمانان به نونپست، برخی خانوادههای هلندی تصمیم گرفتند از مسلمانان حمایت کنند؛ آنها یک روز از ماه رمضان روزه گرفتند و در افطار جمعی با جامعه مسلمانان شرکت کردند.
بحران میان اقلیت مسلمان و افراطگرایان در هلند حول این مسئله شکل گرفته است که هلندیها بهطور مستقیم در کنار مسلمانان زندگی نمیکنند. بنابراین، بسیاری از برداشتهای نادرست و افراطی درباره مسلمانان بهصورت غیرمستقیم و از طریق رسانههایی که با پوپولیستها همسو هستند، به دست آمده است.
به همین دلیل، حزب دموکراتیک اسلامی در هلند سیاست «از ما بشنوید، نه درباره ما» را اتخاذ کرد و نشستها و دیدارهای متعددی را با هواداران راست افراطی در شمال و جنوب هلند برگزار کرد. در این نشستها درباره تساهل، دموکراسی و مدنیت در اسلام گفتوگو شد؛ دور از تصویر نادرست و تحریفشدهای که به دلایل سیاسی و عقیدتی گسترش یافته بود.
این روایت با مطالعه مرکز اروپایی مقابله با تروریسم و مطالعات اطلاعاتی نیز تأیید شد؛ این مرکز در فوریه ۲۰۲۱ مطالعهای با عنوان «برداشت مسلمانان هلندی از اسلامهراسی» منتشر کرد که بر اساس نتایج ۱۵ مصاحبه عمیق با چهرههایی از جامعه مسلمانان و یک نظرسنجی از ۱۰۲ شرکتکننده از هشت مسجد انجام شده بود.
این مطالعه نشان داد وضعیت نگرانی در جامعه هلند نسبت به مسلمانان، در درجه نخست ناشی از رسانهها و آموزش است؛ از طریق هشدارهای مداوم درباره مسلمانان و تلاش برای ارائه تصویری منفی از آنان بهعنوان گروههای افراطی.
همچنین میان اسلام و گروههای افراطی مانند داعش و دیگر گروهها ارتباطی غیرموجه برقرار شده و این تصور القا شده است که جامعه مسلمانان در مجموع یک هسته وابسته به این سازمان است. این برداشتها تا حدی بر پذیرش مسلمانان از سوی جامعه هلند سایه انداخته است، بهویژه در میان کسانی که در کنار مسلمانان زندگی نکردهاند؛ بهخصوص در شهرهای شمالی و جنوبی.
در نهایت، واقعیت جامعه مسلمانان در هلند همچنان یکی از برجستهترین الگوهای موفق است؛ بهویژه پس از آنکه این جامعه توانست خود را بهعنوان یکی از ارکان اساسی کشور در عرصههای اقتصادی و اجتماعی تثبیت کند و همزمان حضور سیاسی خود را نیز گسترش دهد. برآوردهای آینده نشان میدهد مسلمانان در سالهای پیش رو ممکن است از نظر وزن کمی و کیفی نیز به جایگاهی پیشرفته دست یابند.
...................
پایان پیام
نظر شما