چطور رفتار پیامبر رحمت(ص) را به خانه‌های امروز بیاوریم؟

خبرگزاری اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: این روزها اگر به خانه‌های زیادی سر بزنی، چیزی که بیشتر از همه به چشم می‌آید، خستگی و تندی است. پدری که بعد از یک روز کار سنگین وارد خانه می‌شود و اولین حرفش گلایه است. مادری که از صبح تا شب دویده و حالا با صدای بلند با بچه‌ها حرف می‌زند. بچه‌هایی که یاد گرفته‌اند به جای حرف زدن، فریاد بزنند. و خانه‌ای که قرار بود محل آرامش باشد، شده محل جنگ اعصاب. این تصویر برای خیلی از خانواده‌های امروز آشناست. اما آیا این همان چیزی است که خدا و پیامبرش از ما خواسته‌اند؟

خداوند در قرآن به پیامبرش می‌فرماید: «وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِینَ» (۱) یعنی «ما تو را نفرستادیم مگر به عنوان رحمت برای همه جهانیان.» این آیه فقط یک تعریف ساده نیست؛ یک برنامه زندگی است. پیامبری که خدا او را «رحمت برای همه» معرفی می‌کند، طبیعی است که رفتارش با مردم هم باید سرشار از مهربانی باشد. و همین‌طور هم بود. خدا در جای دیگر می‌فرماید: «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ کُنتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ» (۲) یعنی «به خاطر رحمت خدا بود که با آن‌ها نرم و مهربان شدی. اگر تندخو و سنگدل بودی، از اطرافت پراکنده می‌شدند.» این آیه یک راز بزرگ را به ما می‌گوید: مردم با مهربانی جذب می‌شوند، نه با تندی. و این راز امروز در خانه‌های ما بیشتر از هر جای دیگری به آن نیاز داریم.

پیامبر اسلام فقط با مسلمانان مهربان نبود. با مشرکان، با یهودیان، با مسیحیان، با کودکان، با زنان، با بردگان و حتی با دشمنانش با نرمی و احترام رفتار می‌کرد. با بچه‌ها خیلی مهربان بود؛ وقتی وارد جمعی می‌شد به بچه‌ها سلام می‌کرد، گاهی آن‌ها را روی زانوی خود می‌نشاند و با آن‌ها بازی و شوخی می‌کرد. امام حسن و امام حسین را روی دوش خود می‌گذاشت و می‌فرمود اینها گلهای من هستند. در خانه هم کمک کار همسرانش بود؛ لباس خودش را وصله می‌زد، کفش خود را تعمیر می‌کرد و در کارهای خانه کمک می‌کرد. با همسرانش با احترام حرف می‌زد و هرگز با آن‌ها بدزبانی نکرد. با یاران و اصحابش همیشه مشورت می‌کرد، به حرف‌هایشان گوش می‌داد و هرگز حرف کسی را قطع نمی‌کرد. اصحاب می‌گفتند ما از بس که پیامبر با ما مهربان بود، خیال می‌کردیم از همه ما به او نزدیک‌تریم. حتی با دشمنانش هم مهربان بود؛ وقتی وارد مکه شد و بر دشمنانی که سال‌ها با او جنگیده بودند پیروز شد، فرمود بروید که آزادید.

اما پیامبر چطور با مردم حرف می‌زد که این‌قدر دل‌ها را جذب می‌کرد؟ اول از همه، همیشه لبخند می‌زد. اصحاب می‌گفتند پیامبر بیشتر از همه لبخند می‌زد و لبخند او حتی قبل از حرف زدن، دل‌ها را آرام می‌کرد. دوم، آرام و شمرده حرف می‌زد. تند و تند صحبت نمی‌کرد و کلمات را واضح و آرام ادا می‌کرد. سوم، با احترام حرف می‌زد و هرگز کسی را با القاب بد صدا نمی‌زد. چهارم، کوتاه و مفید حرف می‌زد و خودش فرمود من با کلمات کوتاه و جامع صحبت می‌کنم. و پنجم، بیشتر از اینکه حرف بزند، گوش می‌داد.

این نرم حرف زدن چقدر موثر است؟ خیلی زیاد. نرم حرف زدن دل‌ها را نرم می‌کند. کینه‌ها را از بین می‌برد؛ حرف تند کینه می‌سازد و حرف نرم کینه را آب می‌کند. اعتماد می‌سازد و اثر حرف را چند برابر می‌کند؛ حرف نرم در دل می‌نشیند و حرف تند از یک گوش درمی‌آید و از گوش دیگر بیرون می‌رود. قرآن می‌گوید حتی با دشمنان هم نرم حرف بزنید: «وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا» یعنی با مردم خوب حرف بزنید، و در جای دیگر: «وَقُلْ لَهُمْ قَوْلًا لَیِّنًا» یعنی با آن‌ها نرم حرف بزن.

پیامبر اکرم(ص) احادیث زیادی هم درباره مهربانی و نرم حرف زدن دارد. فرمود خداوند مهربان است و مهربانی را دوست دارد. فرمود هر کس از مهربانی بی‌بهره باشد، از خیر بی‌بهره است. فرمود مهربانی در هر چیزی باشد، آن را زیبا می‌کند و از هر چیزی برداشته شود، آن را زشت می‌کند. فرمود بهترین شما کسی است که با خانواده‌اش بهترین رفتار را داشته باشد. فرمود کسی که به مردم رحم نکند، خدا هم به او رحم نمی‌کند و فرمود من برای کامل کردن اخلاق نیک مبعوث شده‌ام.

حالا سوال مهم این است: ما مسلمان‌ها چقدر به این حرف‌ها گوش می‌دهیم؟ بیایید صادق باشیم. آیا ما در خانه با همسرمان با همان نرمی حرف می‌زنیم که با یک غریبه حرف می‌زنیم؟ آیا با فرزندمان با مهربانی صحبت می‌کنیم یا فقط دستور می‌دهیم؟ آیا وقتی عصبانی می‌شویم، حرف‌های تند می‌زنیم و بعد می‌گوییم خدا بزرگ است؟ آیا در ترافیک، در صف نانوایی، در محل کار و در فضای مجازی، همان پیامبری را نشان می‌دهیم که ادعای پیروی‌اش را داریم؟ راستش این است که خیلی وقت‌ها فاصله زیادی بین حرف و عمل ما هست. ما قرآن را در قفسه نگه می‌داریم اما در زندگی روزمره فراموش می‌کنیم. ما نام پیامبر را با احترام می‌بریم اما اخلاقش را در روابطمان پیاده نمی‌کنیم. اما این فاصله را می‌توان کم کرد. از یک جای کوچک شروع کنیم: از خانه خودمان.

خانه باید محل آرامش باشد، نه محل جنگ و دعوا. قرآن می‌گوید خدا بین شما محبت و رحمت قرار داد. نرم حرف زدن با همسر عشق را زنده می‌کند. وقتی با همسرت نرم حرف می‌زنی، او احساس ارزشمندی می‌کند. دعواها کم می‌شود چون بیشتر دعواهای زناشویی از حرف‌های تند شروع می‌شود، نه از مشکلات بزرگ. احترام متقابل می‌سازد و همسرت هم با تو نرم‌تر حرف می‌زند. فرزندان هم الگو می‌گیرند چون بچه‌ها از رفتار پدر و مادر یاد می‌گیرند. نرم حرف زدن با فرزند هم اعتماد به نفس او را بالا می‌برد. بچه‌ای که با مهربانی بزرگ شود، خودش را دوست دارد. رابطه پدر و فرزند قوی می‌شود و بچه به جای ترسیدن، به پدر و مادر پناه می‌برد. بچه‌ها هم مهربان بار می‌آیند؛ بچه‌ای که با فریاد بزرگ شود، فریاد می‌زند و بچه‌ای که با مهربانی بزرگ شود، مهربان می‌شود. و در نهایت خانه می‌شود بهشت. خانه‌ای که در آن مهربانی باشد، حتی اگر کوچک و ساده باشد، بهشت است.

چند راه ساده برای نرم‌تر حرف زدن در خانه وجود دارد. قبل از جواب دادن، یک نفس عمیق بکش و وقتی عصبانی هستی، حرف نزن. به جای «تو همیشه...» بگو «من احساس می‌کنم...». با اسم قشنگ صدا بزن؛ عزیزم، جانم، نور چشمم. وقتی حرف می‌زنی، نگاه کن و گوشی را کنار بگذار. لبخند بزن، حتی وقتی خسته‌ای. اگر اشتباه کردی، معذرت بخواه؛ پیامبر هم معذرت‌خواهی را یاد داده است. و شب‌ها قبل از خواب، یک حرف قشنگ به همسر و فرزندت بزن.

پیامبر رحمت برای همه جهانیان بود، اما اولین جایی که رحمت او باید دیده شود، خانه و خانواده است. اگر ما ادعای مسلمانی داریم، باید اخلاق پیامبر را در خانه‌هایمان پیاده کنیم. بیایید از امروز شروع کنیم. با همسرمان نرم‌تر حرف بزنیم، با فرزندانمان مهربان‌تر باشیم، با پدر و مادرمان با احترام صحبت کنیم، با همسایه‌ها و همکارانمان خوش‌رفتار باشیم و در فضای مجازی هم همان پیامبر رحمت را نشان دهیم. یادمان باشد یک کلمه مهربان می‌تواند یک خانه را روشن کند و یک کلمه تند می‌تواند یک خانه را خراب کند. پیامبر فرمود کسی که به مردم رحم نکند، خدا هم به او رحم نمی‌کند. بیایید رحمت را از خانه خودمان شروع کنیم.

زهرا صالحی‌فر، کارشناس ارشد قرآن و حدیث و مدیریت رسانه.

منابع

۱. سوره انبیا، آیه ۱۰۷ 
۲. سوره آل عمران، آیه ۱۵۹
۳. سوره بقره، آیه ۸۳
۴. سوره طه، آیه ۴۴

..........................

پایان پیام