خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت (ع) ـ ابنا: یکی از اساسی‌ترین دغدغه‌های پدران و مادران مؤمن، چالش‌های تربیتی عصر حاضر و میزان مسئولیت شرعی و قانونی آن‌ها در قبال انحرافات یا بی‌توجهی فرزندان به واجباتی همچون نماز و حجاب است.
تا کجا باید تذکر داد؟ اگر تلاش‌ها بی‌ثمر ماند، تکلیف چیست؟ و در تلاقی میان وظیفه امر به معروف و حفظ پیوندهای عاطفی یا صله رحم، چه باید کرد؟
این‌ها پرسش‌های کلیدی است که پاسخ دقیق آن‌ها را باید در سنت، آیات قرآن و آموزه‌های اهل‌بیت (ع) جست‌وجو کرد. حجت‌الاسلام والمسلمین محمدی شاهرودی با تکیه بر آیات قرآن و آموزه‌های دینی، به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهد که در ادامه تقدیم می‌گردد.
خداوند متعال در قرآن کریم به‌صراحت به مسئله حفاظت از خانواده در برابر آتش دوزخ اشاره می‌کند و می‌فرماید:
«قُوا أَنْفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَاراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجارَةُ»؛
پدران و مادران وظیفه دارند اهل خانه خود را از آتشی که هیزم آن انسان‌ها و سنگ‌ها هستند، حفظ کنند. این دستور الهی است و باید اجرا شود.
در این میان، نکته بسیار مهمی وجود دارد:
اگر پدر و مادر به وظیفه خود عمل کنند، تا آنجا که در توان دارند تلاش نمایند تا فرزندشان اهل نماز، حجاب و ارزش‌های دینی شود، اما در نهایت موفق نشوند و فرزند راه دیگری برود، روز قیامت بازخواست نخواهند شد. در محضر الهی از آن‌ها نمی‌پ پرسند چرا فرزندت بی‌حجاب شد یا نماز نخواند؛ بلکه پاسخ می‌دهند:
«ما به وظیفه خود عمل کردیم، اما اثر نکرد.»
یعنی انسان «مأمور به وظیفه» است، نه «مأمور به نتیجه». کار که تمام شد و وظیفه انجام گرفت، دیگر مؤاخذه‌ای در کار نیست.
اما داستان زمانی متفاوت و خطرناک می‌شود که پدر و مادر کوتاهی کنند. در روایات داریم که: «حق‌الولد علی الوالد أن یحسن اسمه، و یحسن أدبه، و یعلّمه القرآن»؛ حق فرزند بر گردن پدر این است که نام نیکی برایش انتخاب کند، او را به خوبی ادب کند و قرآن را به او بیاموزد. اگر والدین این حقوق را ادا نکنند و در تربیت کوتاهی ورزند، در گناهان آن فرزند شریک خواهند بود؛ همان‌طور که اگر به خوبی تربیتش کنند، در ثواب‌های او نیز شریکند. کوتاهی در این زمینه، بازخواست الهی را در پی خواهد داشت.
حالا ممکن است این پرسش پیش بیاید که: اگر تذکر دادن، امر به معروف و نهی از منکر در خانه، مستلزم محذوری باشد مثلاً باعث قطع رحم شود یا کدورتی ایجاد کند، تکلیف چیست؟
در چنین موقعیت‌هایی، انسان باید «اهم و مهم» کند و ببیند کدام‌یک اهمیت بیشتری دارد. غالباً رعایت واجباتی مثل نماز و حجاب، اهمیتی به‌مراتب بالاتر از این دارد که فرزند فرضاً مدتی با پدر و مادر قهر کند (البته که قهر کردن فرزند با والدین خطایی بزرگ است و عواقب خود را دارد).
بنابراین، اگر نهی از منکر اثر داشته باشد، تکلیفی است که باید انجام شود؛ اما اگر مستلزم محذور دیگری باشد، باید سنجید. اگر آن ارتباط عاطفی و صله رحم در آن مقطع اهمیت بیشتری دارد، از تذکرِ صرف‌نظر می‌شود؛ اما اگر حفظ واجبات دین (مانند نماز و حجاب) اهمیت بالاتری داشته باشد که غالباً همین‌طور است ولو اینکه فرزند مدتی سرسنگین شود یا ناراحت بشود، عیبی ندارد. در اینجا مکلف باید با نگاهی دقیق، میان محذورها دست به اهم و مهم بزند و ترجیحِ شرعی و عقلایی را انتخاب کند.
نظر شما