خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)_ابنا: زندگی مشترک تنها با تأمین نیازهای مادی و انجام مسئولیتهای روزمره استحکام پیدا نمیکند؛ بلکه توجه، محبت، آراستگی و احترام متقابل، از عناصر مهمی هستند که به رابطه زن و شوهر معنا و پایداری میبخشند. با این حال، گاهی در نگاههای رایج، آراستگی و توجه به همسر بیشتر وظیفه زن تلقی میشود و از مسئولیت مرد در این زمینه غفلت میگردد. این در حالی است که سیره پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع) تصویری متعادلتر از زندگی خانوادگی ارائه میدهد؛ تصویری که در آن، زن و مرد هر دو در برابر یکدیگر مسئولاند و خانه باید برای هر دو، کانون آرامش، محبت و توجه باشد.
نگاهی به جایگاه آراستگی مرد، احترام متقابل همسران و حضور مؤثر پدر در زندگی خانوادگی
در برخی برداشتهای رایج از همسرداری، آراستگی و زیبایی ظاهری بیشتر بهعنوان وظیفهای برای زنان مطرح میشود؛ گویی زن باید همیشه با ظاهری آراسته، خانهای مرتب و غذایی آماده پذیرای همسرش باشد، اما مرد پس از پایان ساعت کاری، هیچ مسئولیتی در قبال آراستگی خود و کیفیت ارتباط با خانواده ندارد. این نگاه یکسویه، با منطق زندگی مشترک در فرهنگ اسلامی سازگار نیست.
اسلام، خانواده را میدان یکطرفه خدمترسانی نمیداند؛ بلکه آن را پیوندی بر پایه محبت، احترام، آرامش و مسئولیت متقابل معرفی میکند. همانطور که زن در برابر همسر خود مسئولیتهایی دارد، مرد نیز وظیفه دارد به نیازهای عاطفی، روحی و حتی زیباییشناختی همسرش توجه کند.
آراستگی؛ حقی متقابل در زندگی مشترک
روایتی از امام محمدباقر(ع)، نمونه روشنی از توجه به آراستگی متقابل زن و شوهر است.
حسن زیات بصری نقل میکند که روزی همراه یکی از دوستانش به دیدار امام باقر(ع) رفتند. آن حضرت را در خانهای زیبا، با لباسهای آراسته و در حالی که سرمه کشیده بودند، مشاهده کردند. امام که متوجه شگفتی آنان شد، از ایشان خواست روز بعد نیز به دیدارشان بیایند.
فردای آن روز، آنان امام را در منزل دیگری دیدند که جز حصیری ساده در آن نبود و حضرت لباس خشن و زبری بر تن داشتند. امام در توضیح تفاوت آن دو وضعیت فرمودند که خانه و وسایل روز گذشته متعلق به همسرشان بوده و ایشان برای همسر خود آراسته شده بودند. بنابراین، نباید از ظاهر زندگی ایشان برداشت نادرستی میکردند.
این روایت یک پیام مهم دارد: آراستگی در زندگی زناشویی، مسئولیتی اختصاصی برای زن نیست. مرد نیز باید برای همسر خود زیبا، تمیز و خوشبو باشد.
اینکه زن باید در خانه به ظاهر خود رسیدگی کند، سخنی درست است؛ اما چرا این انتظار فقط از زن وجود دارد؟ چرا مرد نباید هنگام بازگشت به خانه، به تمیزی لباس، نظافت بدن و خوشبویی خود اهمیت بدهد؟
مردی که از سر کار بازمیگردد، ممکن است به اقتضای شغلش لباسش بوی عرق، روغن ماشین یا آلودگی محیط کار گرفته باشد؛ این موضوع بهخودیخود ایرادی ندارد. مسئله از جایی آغاز میشود که بدون توجه به شرایط همسر و فضای خانه، همان وضعیت را با خود به محیط زندگی مشترک میآورد و حتی زحمت یک نظافت و آراستگی ساده را به خود نمیدهد.
همانطور که مرد از همسرش انتظار دارد در خانه به خود رسیدگی کند، زن نیز حق دارد همسری تمیز، خوشبو و آراسته داشته باشد. محبت و جذابیت در زندگی مشترک، با توصیه و مطالبه یکطرفه شکل نمیگیرد؛ بلکه نیازمند توجه دوطرفه است.
خانه، محل استراحت یک نفر نیست؛ محل آرامش دو نفر است
مسئله فقط به ظاهر و بوی خوش ختم نمیشود. گاهی مرد تصور میکند چون تمام روز بیرون از خانه کار کرده و برای تأمین معاش خانواده زحمت کشیده است، دیگر وظیفهای جز استراحت کردن ندارد. به خانه میآید، خستگی روز را با خود وارد میکند، گوشهای مینشیند، مشغول تلفن همراه یا تماشای اخبار شبکه شش میشود و بدون آنکه فرصت و حوصلهای برای همسرش باقی بگذارد، روز را به پایان میرساند.
در چنین شرایطی، زن چه جایگاهی در این خانه دارد؟
آیا قرار است تمام روز به امور منزل، آشپزی، نظافت، رسیدگی به فرزندان و فراهم کردن آسایش دیگران مشغول باشد و در پایان روز، تنها سهمش از زندگی مشترک، مشاهده خستگی و بیحوصلگی همسرش باشد؟
زن نیز خسته میشود؛ او هم به گفتوگو، توجه، محبت و شنیده شدن نیاز دارد. ممکن است تمام روز در خانه بوده باشد، اما این به معنای آن نیست که روزش بدون تلاش و خستگی گذشته است. خانهداری و تربیت فرزند نیز کار است؛ کاری که ساعت تعطیلی مشخصی ندارد.
مرد نباید تصور کند که تأمین هزینههای زندگی، تمام مسئولیت او در قبال خانواده است. نفقه و تأمین معاش، مهم است؛ اما زندگی مشترک فقط با پرداخت هزینهها اداره نمیشود. خانواده به حضور عاطفی مرد نیز نیاز دارد.
گاهی یک گفتوگوی بیستدقیقهای، شنیدن اتفاقات روز همسر، پرسیدن حال او و اختصاص دادن زمانی برای فرزندان، ارزشی دارد که با خرید بسیاری از وسایل و امکانات قابل جایگزینی نیست.
پیامبر(ص)؛ الگویی برای مردانی که خانواده را فراموش نمیکنند
در سیره پیامبر اکرم(ص)، نکته قابل تأملی درباره مدیریت زمان و توجه به خانواده وجود دارد.
در روایتی، امام حسین(ع) از پدر بزرگوارشان امیرالمؤمنین علی(ع) درباره شیوه زندگی پیامبر(ص) در خانه سؤال میکنند. امیرالمؤمنین(ع) در توصیف برنامه زندگی پیامبر میفرمایند:
«وَکَانَ إِذَا أَوَی إِلَی مَنْزِلِهِ جَزَّأَ دُخُولَهُ ثَلَاثَةَ أَجْزَاءٍ: جُزْءاً لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَجُزْءاً لِأَهْلِهِ، وَجُزْءاً لِنَفْسِهِ.»
یعنی پیامبر(ص) هنگامی که به خانه بازمیگشتند، وقت خود را به سه بخش تقسیم میکردند: بخشی برای خداوند، بخشی برای خانواده و بخشی برای خودشان.
این روایت، تنها یک توصیه برای برنامهریزی روزانه نیست؛ بلکه نشان میدهد خانواده در منظومه زندگی پیامبر(ص) جایگاهی مستقل و جدی داشته است.
پیامبر خدا با وجود مسئولیتهای سنگین اجتماعی، هدایت جامعه، رسیدگی به امور مردم و عبادت، سهم خانواده را از زمان خود فراموش نمیکردند.
حالا باید از خودمان بپرسیم: اگر پیامبر(ص) با آن همه مسئولیت، برای خانواده زمان مشخصی در نظر میگرفتند، چگونه میتوان پذیرفت مردی که از محل کار به خانه بازمیگردد، تمام فرصت باقیمانده خود را به تلویزیون، اخبار، تلفن همراه یا استراحت اختصاص دهد و برای همسر و فرزندانش زمانی نداشته باشد؟
فرزندی که پدرش را فقط هنگام خواب یا در حال تماشای تلویزیون میبیند، چگونه قرار است از حضور تربیتی و عاطفی او بهرهمند شود؟
پدری که از جزئیات زندگی فرزندش خبر ندارد، از دغدغههایش نمیپرسد، برای بازی کردن و گفتوگو با او وقت نمیگذارد و فقط در جایگاه تأمینکننده هزینهها ظاهر میشود، بخش مهمی از نقش پدری خود را نادیده گرفته است.
فرزندان فقط به نان و لباس نیاز ندارند؛ آنها به پدری نیاز دارند که حضورش را احساس کنند، صدایش را بشنوند، با او بخندند و در لحظات دشوار به او پناه ببرند.
زن، همسر است؛ نه خدمتکار خانه
یکی از آسیبهای پنهان در برخی خانوادهها، تبدیل شدن تدریجی رابطه زن و شوهر به رابطه خدمترسان و دریافتکننده خدمت است.
زن باید غذا آماده کند، خانه را مرتب نگه دارد، به فرزندان رسیدگی کند، از خودش مراقبت کند، همسرش را با روی خوش بپذیرد و برای آرامش همه اعضای خانواده تلاش کند؛ اما در مقابل، گاهی حتی فرصت یک گفتوگوی صمیمانه و چند دقیقه توجه واقعی را هم به دست نمیآورد.
این تصویر از زندگی مشترک، با مفهوم مودت و رحمت در قرآن فاصله دارد.
خداوند در آیه ۲۱ سوره روم، از ازدواج بهعنوان زمینهای برای رسیدن به آرامش و قرار گرفتن مودت و رحمت میان همسران یاد میکند:
«وَجَعَلَ بَیْنَکُم مَوَدَّةً وَرَحْمَةً»
محبت و رحمت، رابطهای دوسویه است. نمیتوان از زن انتظار داشت همواره منبع آرامش باشد، اما خود مرد هیچ تلاشی برای آرامش بخشیدن به او نکند.
مرد نیز باید بداند همسرش فقط برای پختوپز، نظافت، شستوشو و تربیت فرزندان وارد زندگی او نشده است. او شریک زندگی، همراه عاطفی و انسانی دارای نیازها، آرزوها و خستگیهای خودش است.
البته این سخن به معنای نادیده گرفتن زحمات مردان نیست. بسیاری از مردان برای تأمین معاش خانواده سخت کار میکنند و خستگی جسمی و روانی دارند. این تلاش شایسته قدردانی است؛ اما قدردانی از زحمات مرد نباید به معنای نادیده گرفتن نیازهای زن و مسئولیتهای عاطفی مرد باشد.
زندگی مشترک مسابقه خستگی نیست که هرکس بیشتر خسته شد، از مسئولیتهایش معاف شود؛ بلکه مشارکتی است که در آن هر دو نفر باید برای حفظ محبت و آرامش تلاش کنند.
بازخوانی یک انتظار نادرست از همسرداری
باید در نگاه خود به وظایف زن و مرد در زندگی مشترک تجدیدنظر کنیم.
اگر از زن انتظار داریم برای همسرش آراسته باشد، مرد هم باید برای همسرش به نظافت و آراستگی اهمیت بدهد.
اگر از زن انتظار داریم هنگام بازگشت همسرش به خانه، با محبت از او استقبال کند، مرد هم باید برای شنیدن حرفهای همسرش وقت بگذارد.
اگر از زن انتظار داریم به فرزندان رسیدگی کند، پدر هم باید در تربیت، بازی، گفتوگو و همراهی با فرزندان حضور داشته باشد.
اگر مرد پس از یک روز کاری خسته است، باید بداند همسرش نیز ممکن است یک روز کامل را با مسئولیتهای خانه و فرزندان سپری کرده باشد.
قرار نیست زن همیشه آراسته باشد و مرد هرطور که از راه رسید، زندگی را ادامه دهد. قرار نیست زن تمام وقتش را صرف خانواده کند و مرد تمام وقت آزادش را صرف خودش کند.
آراستگی فقط پوشیدن لباس زیبا نیست؛ گاهی خوشبو بودن، گاهی خوشاخلاق بودن، گاهی شنونده خوبی بودن و گاهی کنار گذاشتن تلفن همراه برای چند دقیقه گفتوگوی صمیمانه، زیباترین شکل آراستگی مرد در برابر همسرش است.
روایت امام باقر(ع) به ما یادآوری میکند که مرد نیز باید برای همسرش آراسته شود؛ و سیره پیامبر اکرم(ص) به ما میآموزد که خانواده باید سهم مشخصی از وقت و توجه مرد داشته باشد.
پس اگر قرار است از سیره اهلبیت(ع) در همسرداری سخن بگوییم، نباید فقط بخشهایی را ببینیم که وظایف زنان را یادآوری میکنند. باید همانقدر که درباره آراستگی زن، خانهداری و توجه او به همسر صحبت میکنیم، از مسئولیت مرد در آراستگی، خوشرفتاری، محبت، گفتوگو و حضور پدرانه نیز سخن بگوییم.
مردانگی فقط به تأمین معاش خانواده نیست؛ به این هم هست که مرد برای همسرش همچنان خواستنی باشد، برای فرزندانش پدری حاضر و برای خانهاش مایه آرامش باشد.
خانهای که در آن زن فقط آشپز و خدمترسان باشد و مرد فقط تأمینکننده هزینهها، شاید از نظر ظاهری اداره شود؛ اما آیا واقعاً در آن زندگی جریان دارد؟
نویسنده: فاطمه پورعباس / فعال فرهنگی و فضای مجازی
منابع و مستندات
۱. روایت حسن زیات بصری از امام محمدباقر(ع) درباره آراستگی برای همسر؛ متن روایت ارائهشده در پرسش.
۲. روایت امام حسین(ع) از امیرالمؤمنین(ع) درباره تقسیم اوقات پیامبر(ص)؛ نقلشده در منابع روایی از جمله بحارالأنوار، ج ۱۶، ص ۱۵۰ (برای ارجاع نهایی، تطبیق نسخه و نشانی دقیق روایت پیشنهاد میشود).
۳. قرآن کریم، سوره روم، آیه ۲۱؛ درباره مودت و رحمت میان همسران.
نظر شما