۶ دی ۱۴۰۳ - ۰۵:۲۷
یادداشت | نوشته‌ای از زنده‌یاد «سیدجواد طباطبایی» درباره‌ی تفکر «نو عثمانی‌گری» ترکیه

ترکیه در دهه‌های قبل متوجه شده بود که دوران خلافت برای همیشه گذشته است؛ اما امروز به شکل دیگری کوشش می‌کند تا همان خلافت را تجدید کنند و ما از آن با عنوان «نو عثمانی‌گری» یاد می‌کنیم.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ مرحوم «سیّدجواد طباطبایی» استاد دانشگاه و پژوهشگر ایرانیِ فلسفه، تاریخ، حقوق و سیاست بود. او معاونت پژوهش دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و مدیریت گروه فلسفه مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی را برعهده داشت.

وی در زمان حیات خود، یادداشتی را با موضوع «استراتژی ترکیه در گسترش مرزهایش» و تفکر «نو عثمانی‌گری» نوشته بود که در ادامه می‌آید:

«من رسانه های دو کشور را همیشه دنبال می‌کنم. یکی باکو و دیگری رسانه‌های ترکیه.

بر اساس برداشت من از خط سیر کلی این رسانه‌ها، آنها می‌خواهند امپراطوری بزرگ ترکی در نوار شمالی مرزهای ایران به وجود آورند، که سنگری برای آسیب زدن به ایران است. چنین ایده‌ای وجود دارد اما تحقق‌اش با هدف آسیب زدن به ایران کار سختی است؛ زیرا به‌رغم آنچه که برخی می‌گویند، چنین امکانی بر اساس «زبان» وجود ندارد. برای اینکه تعداد زبان‌های فرهنگی در این منطقه که ما هستیم تعدادی اندکی هستند. فارسی یکی از آنها است و یکی از استوارترین آنهاست؛ زیرا فارسی به تعبیری «قدیمی‌ترین زبان جدید» دنیا است. یعنی از هزار سال پیش ما چنین حرف می‌زدیم تا امروز؛ و هیچ‌یک از زبان‌های پشرفته دنیا که همان زبان‌های اروپایی باشند، سابقه بیشتر از ٣۰۰ یا ۴۰۰ سال یا برخی جاها ٧۰۰ سال ندارند؛ مثل ایتالیا که قدیمی‌ترین زبان اروپا را دارد.

فقط چنین زبان‌هایی هستند که به زبان‌های فرهنگی بزرگ تبدیل شدند. زبان ترکی، گویش استاندارد ندارد و نمی‌تواند داشته باشند. گویشوران زبان‌های ترکی زبان همدیگر را نمی‌فهمند. ترکیه، ترکمنستان، قرقیزستان و... زبان همدیگر را نمی فهمند. برای اینکه زبان فرهنگی نیست. هر کسی برای خودش همانطور که حرف می‌ز‌ده است، حرف می‌زند.

کار مهمی که ترکیه در این میان می‌خواهد انجام دهد، این است که ترکی استاندارد درست بکند.

فعالیت دولت ترکیه این است که یک زبان واحد و استانداردی ترکی ایجاد کند؛ یعنی یک زبان واحد برای ازبک‌ها، قرقیزها، تاتارها تا همه بر اساس یک زبان که آن‌را آتاترک تا حد زیادی درست کرده است، صحبت کنند و این خطر بزرگی برای ایران است. اردوغان کوشش می‌کند با ایجاد یک بازار مشترک، زبان و معیار و فرهنگ یکسان در یک منطقه وسیع و به تدریج از این طریق، امپراتوری بزرگ ترکی را شکل دهد.

ایران به دلیل وحدت، سابقه تاریخی و دولت استوار در همه دوره‌ها؛ به اندازه کافی قدرتمند است که آسیب نبیند، اما مشکل ما اینجا است که این همسان‌سازی در داخل نمایندگانی دارد و مدعیانی پیدا کرده است و این یک تهدید واقعی است؛ این در حالی است که ما تاکنون به آنها به عنوان یک تهدید توجه نکرده‌ایم و نمی خواهیم بدانیم این روند چه اتفاق مهمی را می‌تواند علیه کشور ما رقم بزند. اگر این روند در بیرون ما بود، برای ما خطر کمتری داشت؛ ایران با تاریخ استوار، سابقه ملی، وحدتش و دولت استوارش (در همه دوره‌ها و به‌رغم همه اتفاقاتی که رخ داده است) آسیبی از این روند نمی دید. اما این بار این بخش و این همسان‌سازی ترکستان بزرگ در داخل، نمایندگانی (پان‌ترکها} دارد که تاکنون به آنها بها ندادیم و دقت نکردیم و متوجه نشدیم که در داخل چه اتفاقی در حال رخ دادن است.

جمهوری آذربایجان می‌تواند مهره مهمی در استراتژی ترکیه باشد. ما نیز در داخل کار اساسی انجام ندادهایم و کسانی این خطر را در داخل نمایندگی می‌کنند؛ بنابراین این بی‌توجهی ما می‌تواند خطری برای وحدت باشد، زیرا ما هیچ‌گاه این مسائل را جدی نگرفتیم.

ترکیه در دهه‌های قبل متوجه شده بود که دوران خلافت برای همیشه گذشته است؛ اما امروز به شکل دیگری کوشش می‌کنند تا همان خلافت را تجدید کنند و ما از آن با عنوان «نوعثمانی‌گری» یاد می‌کنیم. ما گاهی قصد اردوغان را به درستی متوجه نمی‌شویم و فکر می‌کنیم که اردوغان قصد دارد تا خلافت اسلامی عثمانی را تجدید کند.

به نظر من اقدامات اردوغان از نظر دینی در حال شکست خوردن است، اما نقشه بدل دیگری برای توسعه‌طلبی دارد و آن ایجاد یک منطقه بزرگ ترکی با شعار اسلام است؛ بنابراین ماهیت عملکرد او چیز دیگری است. برای مثال در برخی از دانشگاه های ترکیه بخشی (مانند دبیرخانه) برای ایجاد وحدت در ترکیه ایجاد شده که ترکیه بزرگ تا مرزهای شرق اروپا، ازبکستان و بخشی از مرزهای چین ادامه پیدا خواهد کرد، که احتمالا به ترکستان بزرگ تبدیل می‌‍شود. این کار از طریق استانداردسازی زبان از آناتولی تا آسیای میانه دنبال می‌شود».

................................

پایان پیام |۳۴۸