به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: حجت الاسلام و المسلمین محمد حسین امین، نویسنده و پژوهشگر دینی، در نوشتاری اختصاصی برای ابنا، به بررسی راهکارهای قرآنی مدیریت اضطراب اجتماعی در روزهای بحران و تبیین تفاوت ترس عقلانی با ترسهای القایی دشمن پرداخته است که مشروح آن را در ادامه میخوانید:
محمد حسین امین / نویسنده و پژوهشگر دینی
تفکیکِ ترسها؛ تفاوت «ترس عقلانی» با «ترس کاذب» شیطانی
در روزهای ملتهب جنگی و هجمه بیامان اخبار هولناک، ترس و اضطراب یک واکنش طبیعی انسانی به نظر میرسد، اما مکتب عقلانی اسلام میان دو نوع ترس تفاوت بنیادین قائل است. نوع اول، «ترس عقلانی و بیدارگر» است؛ ترسی که انسان را به سمت تدبیر، آمادگی، پناه گرفتن و چارهاندیشی سوق میدهد. این ترس نهتنها مذموم نیست، بلکه یک موهبت الهی برای حفظ بقا و صیانت از کیان جامعه اسلامی در برابر حملات وحشیانه دشمنان است.
اما نوع دوم، «ترس کاذب و فلجکننده» است که هیچ منشأ عقلانی ندارد و تنها حاصل پمپاژ دروغها، شایعات و جنگ روانی اتاقهای فکر رسانهای آمریکا و اسرائیل است. این ترس بر خلاف نوع اول، انسان را به سمت چارهجویی نمیبرد، بلکه قلب را تیره، اراده را سست و فرد را در لاک ناامیدی و انفعال فرو میبرد. هدف اصلی ارتشهای سایبری دشمن در شبهای عملیات، ایجاد همین خوف کاذب است تا جبهه داخلی مقاومت را از درون متلاشی کند.
قرآن کریم با صراحت پرده از این تاکتیک روانی برمیدارد و ریشه این ترسهای مسموم و فلجکننده را به ابلیس و بوقهای تبلیغاتیاش نسبت داده و میفرماید: «إِنَّمَا ذَلِکُمُ الشَّیْطَانُ یُخَوِّفُ أَوْلِیَاءَهُ فَلَا تَخَافُوهُمْ وَخَافُونِ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ»[۱]؛ این فقط شیطان است که پیروان خود را میترساند، پس از آنها نترسید و اگر ایمان دارید از من بترسید. مومن با تکیه بر این آیه، حساب احتیاط عقلانی را از هراسهای واهی و القائات شیطانی جدا میکند و اسیر بازی روانی دشمن نمیشود.
اکسیر «سکینه» در تلاطم امواج؛ رازِ آرامشِ مومنان در معرکه جنگ
وقتی از همه سو بادهای مسموم شایعه میوزد و طبل جنگ نواخته میشود، چه عاملی میتواند دلهای مومنان را چون کوه استوار نگه دارد؟ قرآن کریم نام این آرامشِ عمیق و ماورایی را «سکینه» میگذارد؛ آرامشی که ساختگی و تلقینی نیست، بلکه نوری است که خداوند در اوج طوفانها بر قلبهای باایمان میتاباند. این آرامش، پاداشِ تسلیم در برابر پروردگار و اعتماد به وعدههای تخلفناپذیر الهی در روزهای بحران است.
تاریخ اسلام در جنگ احزاب، زیباترین تابلوی این تفاوت روانی را به تصویر کشیده است؛ روزی که تمام قبایل و احزاب کفر برای نابودی اسلام متحد شدند و مدینه را محاصره کردند. در آن روز سخت، منافقان و سستایمانها لرزیدند، دچار اضطراب شدید شدند و گفتند: خدا و رسولش جز فریب به ما وعدهای ندادند! اما در مقابل، مومنانِ راستین با دیدن خیل عظیم سپاه دشمن، نهتنها نترسیدند، بلکه آرامش و ایمانشان لبریز شد و فریاد زدند: این همان چیزی است که خدا و رسولش به ما وعده داده بودند[۲].
این همان مفهوم بینظیری است که قرآن در سوره فتح به آن اشاره کرده و میفرماید: «هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ السَّکِینَةَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ لِیَزْدَادُوا إِیمَانًا مَعَ إِیمَانِهِمْ»[۳]؛ او کسی است که آرامش را در دلهای مومنان نازل کرد تا ایمانی بر ایمانشان بیفزایند. تفاوت جبهه حق و باطل در روزهای بحران همین است؛ یکی به تجهیزات و شایعات تکیه دارد و دائم در تلاطم و اضطراب است، و دیگری به قدرتی لایزال متصل است و در دلِ آتش نیز طعم گوارای سکینه و آرامش الهی را میچشد.
سنگرسازی عاطفی در خانه با روزه رسانهای
اکنون وظیفه اصلی پدران و مادران در شبهای عملیات و روزهای تنش، تبدیل کردن کانون خانواده به یک بهشتِ آرام و دور از التهابات رسانهای است. اولین تکنیک عملی، "روزه رسانهای" یا محدود کردن ورودیهای خبری به خانه است؛ چک کردن مدام و وسواسگونه اخبار و کانالهای غیررسمی در حضور کودکان، آرامش روانی آنها را به مسلخ میبرد. قرار نیست ما بیخبر باشیم، اما قرار هم نیست که روح لطیف فرزندانمان را با پمپاژ مکرر ترس و شایعات دشمن مسموم کنیم.
نکته مهم دیگر این است که کودکان، جهان را از چشم پدر و مادر خود میبینند و اضطراب را از چهره و لحن صدای آنها میخوانند. اگر والدین در شبهای تنش، آرامش و متانت خود را حفظ کنند، بزرگترین پیام امنیت را به کودک مخابره کردهاند. با ایجاد یک فضای صمیمی، برگزاری بازیهای خانوادگی و گفتگوهای عاطفی، میتوان ذهن کودک را از غرش موشکها و صدای آژیرها به سمت گرمای آغوش خانواده و امنیتِ کانون خانه هدایت کرد.
در نهایت، والاترین تکنیک، مأنوس کردن فضای خانه با یاد خدا و دعا به صورت جمعی است. وقتی با لحنی شیرین و آرام به فرزندانمان بیاموزیم که بالاتراز همه قدرتها، قدرت خداست و با هم سوره یاسین یا حدیث کساء بخوانیم، یک گنبد آهنینِ روحی دور خانهمان کشیدهایم. این پیوند با معارف و معنویات، نهتنها اضطراب امروز را درمان میکند، بلکه از کودکان ما در برابر طوفانهای سهمگینترِ آینده، انسانهایی پولادین، شجاع و اهل توکل میسازد.
منابع و پاورقیها
[۱] قرآن کریم، سوره مبارکه آلعمران، آیه ۱۷۵.
[۲] ر.ک: قرآن کریم، سوره مبارکه احزاب، آیات ۱۲ و ۲۲ (تبیین تفاوت دیدگاه منافقان و مومنان در مواجهه با سپاه دشمن در جنگ احزاب).
[۳] قرآن کریم، سوره مبارکه فتح، آیه ۴.
نظر شما