به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ در بخشهای قبلی این نوشته، جایگاه دعا و بررسی تاریخ نگارشهای کتابهایی با موضوع «دعا» در مقاطع مختلف حیات ائمه معصومین(ع) تا پایان دوران غیبت صغری مورد بررسی قرار گرفت. در این نوشته شاخصترین و معروفترین کتابهای دعایی تالیفشده در طول یک هزار سال گذشته معرفی میشود.
در میان شخصیتهای برجسته در دوران غیبت، نام «شیخ طوسی» و «ابن طاووس» بهعنوان دو نفر از عالمان دارای تالیفات در موضوع «دعا»، برجسته است؛ بهگونهای که آثار این دو را پایهگذار کلیه تالیفات مرتبط با «دعانگاری» در تاریخ غیبت کبری میدانند.
«مصباح المتهجد» مهمترین اثر دعایی «شیخ طوسی» است که بهعنوان مهمترین کتاب دعا شناخته میشود، در این کتاب مجموعه «اعمال عبادی مستحبی» و «ادعیه و زیارتها» نقل شده است. در ابتدای کتاب بخشی از احکام فقهی مربوط به عبادتها مانند طهارت، تیمم، اذان و اقامه را بیان شده و بعد از آن، اعمال و ادعیه شبانهروز، مانند نمازهای مستحبی، سپس اعمال و ادعیه هفته، ادعیه ساعات و ماهها سپس زیارات امیرالمومنین(ع) نقل میشود.
اهمیت این اثر در طول تاریخ بهگونهای بوده که دهها بار توسط علمای مختلف مانند علامۀ حلی خلاصه شده است. خلاصه علامه حلی از این اثر با عنوان «منهاج الصلاح فی مختصر المصباح» در ده باب تدوین شد و باب یازدهمی را در علم کلام بر آن افزود که این بخش از این اثر با عنوان «باب حادی عشر» یکی از مهمترین کتابهای کلامی تاریخ تشیع شناخته میشود.
«ابن طاووس» در تاریخ تشیع، به عنوان مولف بیشترین کتاب در موضوع دعا شناخته میشود، بدون شک مهمترین کتاب دعایی تالیف شده توسط «ابن طاووس» کتاب معروف «الاقبال بالاعمال الحسنة فیما نذکره مما یعمل مرة فی السنة» که بهعنوان کتاب «اقبال» شناخته می شود و در آن اعمال ماههای مختلف قمری بدون اعمال «ماه رمضان» بیان شده است. ایشان کتاب دیگری با عنوان «مضمار السبق فی میدان الصدق» در ادعیه و اعمال ماه رمضان نیز تالیف کرده که نشانگر توجه ویژه ایشان به اعمال و ادعیه ماه رمضان است.
سومین کتاب ایشان کتاب «جمال الاسبوع فی کمال العمل المشروع» که صرفا برای اعمال و ادعیه روز جمعه توسط ایشان تدوین شده است. چهارمین کتاب ایشان با محوریت دعا «الدروع الواقیة من الأخطار فیما یعمل مثله فی أیام کل شهر علی التکرار» که به عنوان «الدورع» شناخته میشود و در آن ادعیه روزهای خاص هر ماه تبیین شده است.
کتاب پنجم ایشان «فلاح السائل و نجاح المسائل فی عمل الیوم و اللیل» نام دارد که در دو جلد تدوین شده و در جلد یک اعمال و ادعیه «ظهر تا شب» و در جلد دوم اعمال و دعاهای است که از وقت بیدار شدن برای نماز شب تا پیش از ظهر خوانده میشود. متاسفانه جلد دوم این کتاب از بین رفته و جلد اول آن هم اکنون در دسترس همگان است.
از دیگر کتابهای دعایی که توسط «ابن طاووس» تالیف شده، میتوان به کتابهای «مُهج الدعوات و منهج العنایات» و «المجتنی من الدعاء المجتبی» همچنین دو کتاب « زهرة الربیع فی ادعیة الاسابیع» و کتاب «السعادات بالعبادات التی لیس لها اوقات معینات» را نام برد که از دو کتاب اخیر، تنها بخشهایی باقی مانده است.
آثار دعایی «ابن طاووس» دارای ویژگیهایی مانند استفاده از منابع شیعه و اهل تسنن، همچنین ذکر کامل اسناد و منابع استفاده شده در تالیف کتاب است که بهدلیل اینکه بسیاری از آن منابع در طول تاریخ از بین رفتهاند، نام این منابع در آثار ابن طاووس، نام این کتابها را در تاریخ ماندگار کرده است.
در بخش بعدی این نوشته، شناخته شده ترین کتابهای دعایی در سده های اخیر معرفی خواهد شد.
سید علیاصغر حسینی/ ابنا
----
پایان پیام
نظر شما