به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ امارات متحده عربی بهطور کلی و دبی بهطور خاص، اکنون با آزمونی سرنوشتساز برای جایگاه بینالمللی خود بهعنوان جزیره ثبات اقتصادی در منطقهای بحرانزده روبهرو هستند؛ چرا که حملات موشکی و پهپادی اخیر به این کشور عربی حاشیه خلیج فارس آن هم در دوره آتشبس و بدون هدف قرار گرفتن دیگر کشورهای منطقه، موجب لرزش اعتماد به مدل پناهگاه امن دبی شده است؛ مدلی که طی دههها توانسته بود نیروهای متخصص و سرمایههای جهانی را جذب کند.
براساس گزارش روزنامه «العربی الجدید»، این تحولات، پیامدهای راهبردی جنگ علیه ایران بر ساختار اقتصادی امارات را بیش از پیش آشکار کرده است.
با ادامه تنشهای ژئوپلیتیکی و هدف قرار گرفتن شرکت نفتی «ادنوک»، مقامهای اماراتی ناچار شدهاند با تهدیدهای امنیتی مستقیم از جمله رهگیری موشکهای کروز بر فراز آبهای خلیج فارس و فعالسازی سامانههای پدافندی پیشرفته مانند «تاد» و «باراک ۸» برای حفاظت از زیرساختهای حیاتی، مواجه شوند.
این موضوع در گزارشی از پلتفرم «ویزا اچکیو» که در زمینه مهاجرت و ویزاهای تجاری بینالمللی فعالیت میکند و در پنجم مه منتشر شد، مورد اشاره قرار گرفته است.
با وجود اعلام رسمی بازگشایی کامل حریم هوایی امارات و بازگشت پروازها به حالت عادی، همین گزارش تأکید میکند که شرکتهای امنیتی و مدیریت ریسک همچنان به کارکنان بینالمللی توصیه میکنند سطح بالایی از هوشیاری را حفظ کنند؛ موضوعی که نشان میدهد ارزیابی امنیتی درباره دبی تغییر کرده و این شهر دیگر از پیامدهای مستقیم درگیریهای منطقهای مصون نیست.
فرار نخبگان و نیروهای متخصص
در تلاش برای جلوگیری از خروج نیروهای متخصص خارجی، دولت امارات بررسی بستهای از تسهیلات مالیاتی و اداری بیسابقه را آغاز کرده است تا متخصصانی را که با آغاز جنگ این کشور را ترک کردهاند، به بازگشت ترغیب کند.
بر اساس گزارشی که روزنامه «اکونومیک تایمز» در ۱۸ مارس منتشر کرد، این طرح به ساکنان خارجی امارات اجازه میدهد حتی در صورت اقامت طولانیتر در خارج از این کشور به دلیل شرایط امنیتی، همچنان از مزایای مالیاتی خود بهرهمند شوند؛ موضوعی که عملاً شرط حضور حداقل ۱۸۳ روز در سال را کنار میگذارد.
این اقدام نشاندهنده آن است که دولت امارات دریافته جذابیت اصلی این کشور یعنی نبود مالیات بر درآمد و فضای امن، آسیب جدی دیده و برای حفظ تداوم فعالیت در بخشهای حیاتی مانند فناوری و امور مالی، نیاز به مشوقهای تازه وجود دارد؛ بهویژه آنکه بسیاری از خانوادههای حرفهای، مراکز زندگی خود را به مناطق دورتر از تهدید موشکی منتقل کردهاند.
انتقال سرمایه و شرکتها
در سطح شرکتهای بزرگ نیز مزیت موقعیتی دبی که زمانی عامل جذب مؤسسات بینالمللی بود، اکنون در برابر خطر اختلال در زنجیره تأمین و تهدید زیرساختهای دیجیتال رنگ باخته است.
بر اساس دادههای میدانی که وبسایت «صدای آلمان» در چهارم مه منتشر کرده، بسیاری از ثروتمندان و دفاتر منطقهای شرکتها، طرحهای اضطراری خود را فعال کرده و بخشی از داراییها و عملیاتشان را به مراکزی مانند سنگاپور و سوئیس منتقل کردهاند تا نوعی بیمه در برابر بیثباتی داشته باشند.
به نوشته این گزارش، جستوجوی ثبات دیگر یک انتخاب تاکتیکی نیست، بلکه به ضرورتی راهبردی برای شرکتهایی تبدیل شده که نگران اختلال در مراکز داده یا دشواری دسترسی کارکنان خود هستند.
همین مسئله احتمال حرکت دبی به سمت مدل محور دوگانه را تقویت کرده است؛ مدلی که در آن ریسک میان خلیج فارس و مناطق آرامتر جهان تقسیم میشود.
این تحول میتواند تهدیدی مستقیم برای رشد بخش غیرنفتی امارات باشد؛ بخشی که اکنون زیر فشار افزایش هزینههای حملونقل و بیمه، نشانههایی از کندی رشد را تجربه میکند.
مدل اقتصادی شکننده
«مصطفی یوسف» پژوهشگر اقتصاد سیاسی در گفتوگو با روزنامه «العربی الجدید» تأکید کرده که پیامدهای جنگ علیه ایران، شکنندگی مدل اقتصادی دبی و امارات را آشکار کرده است.
به گفته او، تصمیمگیران اماراتی تصور میکردند همسویی سیاسی با آمریکا و اسرائیل میتواند منطقه را از بیثباتی خاورمیانه دور نگه دارد، اما این محاسبه نتیجهای معکوس داشته و به افزایش انزوای منطقهای امارات منجر شده است.
یوسف میگوید بسیاری از نیروهای متخصص در جهان عرب و اسلام، اکنون امارات را مقصدی محدود میبینند که تنها برای گروههایی با گرایشهای سیاسی خاص جذاب است، در حالی که توجهها به سمت الگوهای باثباتتر و هماهنگتر با هویت منطقهای جلب شده است.
او در این چارچوب از عربستان سعودی بهعنوان قدرت اقتصادی نوظهور و محور جدید اقتصادی خلیج فارس نام میبرد.
به گفته این پژوهشگر، ریاض طی ماههای اخیر عملاً به پایتخت اقتصادی و سرمایهگذاری منطقه تبدیل شده و پیامدهای جنگ علیه ایران نیز این روند را تقویت کرده است؛ موضوعی که به دلیل بزرگی بازار عربستان و تنوع منابع درآمدی آن رخ داده است.
وی همچنین معتقد است قطر نیز به دلیل انعطافپذیری و اندازه مناسب اقتصاد خود، جایگاه دوم را حفظ کرده و همین مسئله سهم نسبی امارات در جذب سرمایه و نخبگان را کاهش داده است.
جستوجوی جایگزینهای امنتر
یوسف میگوید که دبی اکنون برای حفظ شرکتهای چندملیتی و نیروهای متخصص مستقل با چالش جدی مواجه است؛ زیرا این افراد در حال جستوجوی محیطهایی امنتر و باثباتتر هستند.
به گفته او، مقصدهای جایگزین شامل ترکیه، مراکش ـ بهویژه طنجه و قنیطره ـ و شهرهای جنوب اسپانیا هستند که فضای پویا و آزادیهای اجتماعی بیشتری، ارائه میدهند.
او همچنین تأکید میکند مدل توسعه امارات بهطور ساختاری بر بخشهای خدماتی ناپایدار متکی است و همین موضوع باعث میشود سرمایهها و نیروهای متخصص با کوچکترین نشانه خطر بهسرعت کشور را ترک کنند؛ برخلاف اقتصادهای طبیعی که از پشتوانه جمعیتی و اقتصادی واقعی برخوردارند.
در نتیجه، یوسف معتقد است روند انتقال دفاتر منطقهای شرکتهای بزرگ از دبی به مقصدهای دیگر در آینده نیز ادامه خواهد یافت؛ بهویژه به سمت کشورهایی که مدل توسعهای پایدارتر و پیوند عمیقتری با اقتصادهای محلی دارند.
فرسایش حس امنیت
در همین راستا، «نایجل لیا» مشاور راهبردی مستقر در دبی، معتقد است که نگرانیهای امنیتی اخیر، تصور مصونیت کامل دبی و امارات را دچار شکاف کرده است.
بر اساس گزارشی که پلتفرم سرمایهگذاری «اینویز» در ۲۲ آوریل منتشر کرد، حدود ۳۰ هزار شهروند بریتانیایی ـ معادل یکهشتم جمعیت بریتانیاییهای مقیم امارات ـ از زمان آغاز جنگ علیه ایران در فوریه گذشته، بهطور موقت امارات را ترک کردهاند.
لیا تأکید میکند که این افراد لزوماً به کشورهای خود بازنگشتهاند، بلکه به دنبال پناهگاههای جایگزین در اروپا مانند سوئیس، اسپانیا و پرتغال رفتهاند تا میان امنیت شخصی و مزایای مالیاتی تعادل برقرار کنند.
او میگوید که این مهاجرت صرفاً واکنشی به خطر موشکها نیست، بلکه نوعی جابجایی راهبردی برای خانوادههای حرفهای است که دیگر حاضر نیستند تنها در برابر حقوق بالا در محیطی پرخطر زندگی کنند.
این وضعیت شرکتهای بزرگ را تحت فشار قرار داده تا برای حفظ مدیران و نیروهای کلیدی خود، مزایای ریسک یا طرحهای آماده تخلیه اضطراری ارائه دهند.
از سوی دیگر، «السا لیتلوود» شریک مالیاتی مؤسسه بینالمللی «بیدیاو»، هشدار داده که از بین رفتن مزیت امنیت مطلق میتواند قواعد بازی در دبی را تغییر دهد؛ زیرا ثبات، مهمترین عامل جذب ثروتمندان به این شهر بوده است.
او معتقد است که تصمیم مقامهای امارات برای ارائه تسهیلات مربوط به اقامت مالیاتی و اجازه اقامت طولانیتر در خارج از کشور بدون از دست دادن مزایای مالیاتی، اعتراف ضمنی به دشوار شدن حفظ دائمی نیروهای متخصص در شرایط کنونی است.
به گفته لیتلوود، شرکتهای بینالمللی از هماکنون طرحهای تداوم کسبوکار را فعال کردهاند؛ طرحهایی که شامل انتقال مراکز داده و مراکز تصمیمگیری به دفاتر موازی میشود.
او تأکید میکند که این اقدام لزوماً به معنای خروج کامل از دبی نیست، بلکه نوعی بیمه عملیاتی محسوب میشود؛ روندی که ممکن است در نهایت به شکلگیری مدل محور دوگانه منجر شود؛ مدلی که در آن دبی نقش ویترین تجاری را حفظ میکند، اما شهرهای باثباتتر از نظر نظامی به مراکز مدیریت ریسک و داراییهای حساس مالی تبدیل میشوند.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما