امتحان سخت پس از پیامبر: فتنه‌ها و آزمون مردم

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: یکی از اصطلاحات مهم در دین، واژه «فتنه» است. حضرت علی(علیه السلام) در حال سخنرانی(۱) بود که شخصی برخاست و از حضرت پرسید: ای امیرمؤمنان! ما را از فتنه و مفهوم آن آگاه کن. آیا در این باره چیزی از پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) شنیده ای؟ حضرت فرمود: هنگامی که آیه شریفه «الم * أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لَا یُفْتَنُونَ» (۲) نازل شد، دانستم تا زمانی که پیامبر(ص) در بین ماست فتنه ای بر ما نازل نمی شود. سپس از حضرت رسول(ص) پرسیدم: منظور از این فتنه که در آیه شریفه آمده چیست؟

حضرت فرمود: ای علی! امّت من بعد از من در بوته آزمایش قرار می گیرند. از حضرت پرسیدم: ای پیامبر خدا! مگر در جنگ اُحد، پس از آن که عدّه ای از مسلمانان [پاکباخته و خالص نظیر حمزه سیدالشهدا] به شهادت رسیدند و من از اینکه به فیض شهادت نایل نشده بودم ناراحت شدم به من نفرمودی: تو را به شهادت بشارت می دهم و تو سرانجام شهید خواهی شد؟ حضرت فرمود: آنچه گفتم صحیح است [و تحقّق خواهد یافت] و لکن بگو بدانم در آن لحظه چگونه صبر و تحمّل خواهی کرد؟

عرض کردم: چنین موردی از موارد صبر نیست؛ بلکه بشارت محسوب می شود و جای شکر دارد [شهادت نعمت است نه مصیبت] سپس حضرت فرمود: «یَا عَلِیُّ إِنَّ الْقَوْمَ سَیُفْتَنُونَ بِأَمْوَالِهِمْ، وَ یَمُنُّونَ بِدِینِهِمْ عَلَی رَبِّهِمْ، وَ یَتَمَنَّوْنَ رَحْمَتَهُ، وَ یَأْمَنُونَ سَطْوَتَهُ، وَ یَسْتَحِلُّونَ حَرَامَهُ بِالشُّبُهَاتِ الْکَاذِبَةِ، وَ الاَهْوَاءِ السَّاهِیَةِ»؛ (علی جان! این مردم بعد از من به وسیله اموال و ثروتشان آزمایش می شوند، و دیندار بودن را منّتی بر خدا قرار می دهند و با این حال انتظار رحمتش را دارند، و از قدرت و خشمش خود را در امان می بینند. محرّمات الهی را به وسیله شبهات دروغین و غیر واقعی و هوس های غفلت زا حلال می شمرند).

حضرت رسول پس از بیان مطلب کلّی و اجمالی در مورد فتنه های آخرالزمان، به سه مصداق در مورد آن به صورت خاص اشاره می کند. توجّه فرمایید:

۱. «فَیَسْتَحِلُّونَ الْخَمْرَ بِالنَّبِیذِ»؛ (با نام نبیذ به شرابخواری آلوده می شوند). زمانی که پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) و مسلمانان از مکّه به مدینه هجرت کردند، آب مدینه که سنگین تر از آب مکّه بود با دستگاه گوارشی آنها سازگار نبود و آنها را اذیت می کرد. حضرت برای رفع این مشکل، دستور داد در هر ظرف بزرگ آبی چند عدد خرما بیندازند به گونه ای که آب مضاف نشود.

سپس از آن آب برای نوشیدن و دیگر مصارف استفاده کنند، و با این کار سنگینی آب مدینه از بین می رفت. امّا عدّه ای، از این چاره جویی مثبت حضرت رسول(ص) سوء استفاده کرده و مقدار زیادی خرما در آب ریختند که پس از مدّتی تبدیل به شراب شد و آن را به عنوان نبیذ خوردند. حضرت رسول(ص) در حیات خویش پیش بینی کرد که مسلمانان بعد از وی گرفتار چنین کلاه شرعی منفی و ناپسندی شوند و در قالب نبیذ و مانند آن، آلوده شرابخواری شوند.

۲. «وَ السُّحْتَ بِالْهَدِیَّةِ»؛ (و رشوه را به نام هدیه حلال خواهند شمرد). اکنون در گوشه و کنار جامعه با این پدیده شوم مواجه هستیم، که برخی از افراد ضعیف الایمان رشوه خوار یا رشوه دهنده، در پوشش «هدیه»، «کادو»، «زیرمیزی»، «حقّ و حساب» و مانند آن، آلوده این گناه بزرگ می شوند. اشعث بن قیس(۳) منافق در عصر حضرت علی(علیه السلام) از این نمونه افراد بود.

۳. «وَ الرِّبَا بِالْبَیْعِ»؛ (و در پوشش بیع به رباخواری می پردازند). برای رهایی از ربا و در عین حال به دست آوردن سود مناسب، گاه می توان از حیله مثبت استفاده کرد. مثلاً شما می خواهید مبلغ ۱۰ میلیون تومان وام به کسی بدهید که بعد از دو سال به شما بازگرداند و در عین حال ارزش پولتان حفظ شود. اگر ۱۰ میلیون بدهید و ۱۲ میلیون بگیرید ربا و حرام است امّا می توانید معادل ۱۰ میلیون سکّه طلا به طرف مقابل بدهید و بعد از دو سال همان مقدار سکّه از او بگیرید. به این طریق ارزش پولتان بعد از دو سال حفظ شده و آلوده به رباخواری هم نشده اید.

این حیله مثبت است. امّا آنچه که در میان بعضی مرسوم است که ۱۰ میلیون تومان به ضمیمه یک قوطی کبریت می دهند و بعد از مدّتی ۱۲ میلیون می گیرند و دو میلیون را ارزش قوطی کبریت حساب می کنند همان رباخواری در پوشش بیع است و جزء حیله های شرعی منفی و ناصحیح محسوب می شود. چرا که یکی از شرایط معامله جدّی بودن آن است و در این جا قصد جدّی وجود ندارد و در هیچ جای عالَم یک قوطی کبریت به دو میلیون تومان خرید و فروش نمی شود. بنابراین، اگر چاره جویی در مسیر حقّ و به صورت جدّی باشد اشکال ندارد، امّا آنچه به منظور باطل کردن حقّ و حقّ جلوه دادن باطل و به صورت صحنه سازی و ظاهرسازی است، جایز نیست. (۴)

پی نوشت: