انقلاب اسلامی واکنش به استعمار، استبداد و بحران هویت بود

به گزارش خبرگزاری اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ دکتر موسی حقانی، مورخ، استاد دانشگاه و رئیس مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر، در گفت‌وگو با خبرنگار ابنا با اشاره به ریشه‌های تاریخی انقلاب اسلامی گفت: نهضت انقلابی ملت ایران از دهه ۴۰ آغاز شد اما پشتوانه‌ای عمیق در مبارزات ضد استعماری دارد که از دوره قاجار شکل گرفته بود.

وی با بیان اینکه ایران در اواخر دوره قاجار با موجی از توطئه‌های استعماری مواجه شد، افزود: هرچند حکومت قاجار مستبد بود، اما وابسته نبود؛ با این حال در نهایت با کودتای ۱۲۹۹، رژیمی وابسته به قدرت‌های خارجی در ایران روی کار آمد.

حقانی با اشاره به دوره ۱۳۰۰ تا ۱۳۵۷ اظهار داشت: در این ۵۷ سال، ساختار حکمرانی ایران عملاً تحت تأثیر استعمار قرار داشت و سیاست‌های کلان کشور با وابستگی به قدرت‌های خارجی شکل می‌گرفت؛ در حالی که مردم با این وضعیت مواجه و ناراضی بودند.

وی با اشاره به موضوع کاپیتولاسیون و تضعیف استقلال حقوقی و قضایی کشور تصریح کرد: در این دوره، بخش‌هایی از حاکمیت، امتیازات ویژه‌ای برای اتباع خارجی قائل شدند؛ موضوعی که در افکار عمومی به‌عنوان نشانه‌ای از تحقیر ملی و از بین رفتن استقلال کشور تلقی می‌شد.

این مورخ با انتقاد از وضعیت اقتصادی دوران پهلوی افزود: با وجود درآمدهای نفتی قابل توجه، کشور در بسیاری از حوزه‌ها از جمله صنعت، فناوری و زیرساخت‌ها وابسته به خارج بود و عمدتاً نقش مونتاژکار را ایفا می‌کرد. حتی کالاهای اساسی نیز عمدتاً وارداتی بود و بخش مهمی از منابع کشور صرف تأمین منافع خارجی می‌شد.

حقانی همچنین به سیاست‌های فرهنگی آن دوره اشاره کرد و گفت: رژیم پهلوی با ترویج باستان‌گرایی و تلاش برای غربی‌سازی جامعه، در تعارض با هویت دینی و ملی مردم قرار داشت. وی نقل قول مشهور «ایرانیان باید صورتاً و سیرتاً اروپایی شوند» را نشانه‌ای از این رویکرد دانست.

رئیس مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر در ادامه به موضوعاتی مانند جدایی بحرین از ایران، ناکارآمدی در حفظ تمامیت ارضی و فساد ساختاری در دستگاه حکومتی اشاره کرد و گفت: گزارش‌ها و اسناد باقی‌مانده از آن دوره، از جمله خاطرات و مکاتبات رسمی، حاکی از گسترش فساد و وابستگی در ساختار قدرت است.

حقانی در جمع‌بندی تأکید کرد: مجموعه این عوامل شامل وابستگی سیاسی، ضعف اقتصادی، تضاد فرهنگی و نارضایتی اجتماعی باعث شد ملت ایران به این جمع‌بندی برسد که باید به حاکمیت وابسته پایان دهد و مسیر استقلال را با شعارهای «استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی» دنبال کند.

..........
پایان پیام/ ۲۱۸