خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا:
امکان «تکلّم مجرمان» در قیامت
شماری از آیات قرآن کریم بر این معنی دلالت می کند که در قیامت لبهای مؤمنان مُهر و موم می شود [الْیَوْمَ نَخْتِمُ عَلَی أَفْوَاهِهِمْ وَ تُکَلِّمُنَا أَیْدِیهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُم بِمَا کَانُواْ یَکْسِبُونَ] (۱) و دست و پایشان به گناه اعتراف می کند و به آنان اجازه دروغگویی و کتمانِ گناه داده نمی شود و اگر چیزی گویند، ناگزیرند به حقایق اعتراف کنند [یَوْمَ یَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلَائِکَةُ صَفًّا لاَّ یَتَکَلَّمُونَ إِلّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَـنُ وَ قَالَ صَوَابًا] (۲) و نیز به آنان اجازه مخاصمه و فرافکنی داده نمی شود [لَا تَخْتَصِمُواْ لَدَیَّ وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَیْکُم بِالْوَعِیدِ].(۳)
از سوی دیگر، شمار دیگری از آیات قرآن بر این نکته دلالت می کند که در روز قیامت، مشرکان شرک خویش را انکار می کنند و قسم یاد می کنند [وَ یَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِیعًا ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِینَ أَشْرَکُواْ أَیْنَ شُرَکَاؤُکُمُ الَّذِینَ کُنتُمْ تَزْعُمُونَ * ثُمَّ لَمْ تَکُن فِتْنَتُهُمْ إِلّا أَن قَالُواْ وَ اللهِ رَبِّنَا مَا کُنَّا مُشْرِکِینَ] (۴) و آشکار است که این قسم و سخن آنان، ناصواب است و برخلاف مفاد آیات نخست، بر این دلالت دارد که به آنان اجازه سخن گفتن داده شده و با هم مخاصمه [إِنَّ ذَلِکَ لَحَقٌّ تَخَاصُمُ أَهْلِ النَّارِ] (۵) و یکدیگر را نفرین می کنند [ثُمَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ یَکْفُرُ بَعْضُکُم بِبَعْض وَ یَلْعَنُ بَعْضُکُم بَعْضًا].(۶) با این وجود، چگونه می توان میان این آیات توافق برقرار کرد؟
در پاسخ باید گفت:
اوّلا؛ گویندگان صواب که در آیه دوم [آیه ۳۸ سوره نبأ] به آن اشاره شد، فرشتگان یا مؤمنانند نه مجرمان، و چنان که مفسّران نیز گفته اند، سخن صواب ایشان همان شفاعت به حق است؛ چنان که امام صادق(علیه السلام) در پاسخ به پرسشی درباره همین آیه فرمود: «کسانی که در روز قیامت به آنان اجازه داده می شود سخن صواب گویند، ما اهل بیت هستیم که خدایمان را ستایش می کنیم، بر پیامبران درود می فرستیم و شیعیانمان را شفاعت می کنیم».
ثانیاً؛ در قیامت صحنههای گوناگون و موقعیّتهای مختلفی وجود دارد؛ مثلا در آیه «لَا تَخْتَصِمُواْ لَدَیَّ ...» خطاب خداوند به کافران معاند و در رأس آنان، شیطان است که آنان را گمراه ساخته و در مقام انکار اِغوای خویش می گوید: «رَبَّنَا مَا أَطْغَیْتُهُ وَ لَـکِن کَانَ فی ضَـلَالٍ بَعِیدٍ» (۷) و از طرفی کفّار نیز می کوشند شیطان را مسئول گمراهی خویش بدانند و عذاب الهی را متوجّه وی سازند و در نتیجه در محضر خداوند مخاصمه ای میان آنان رخ می دهد؛ لذا خداوند می فرماید: «نزد من مخاصمه نکنید: «لَا تَخْتَصِمُواْ لَدَیَّ» و مشکل خودتان را میان خودتان مطرح کنید.
بنابراین ظاهر آیه نشان می دهد که خداوند آنان را از مطلق مخاصمه و مجادله نهی نکرده، بلکه از مجادله در محضر خودش نهی فرموده است.
نکته دیگر آنکه تخاصم یاد شده و نهی از آن در محضر خداوند، مربوط به مرحله پس از فراغت از حسابرسی اعمال و در مقام عذرخواهی است که پس از اعتراف به گناه صورت می گیرد، ولی مُهر شدن لبهای مجرمان در زمان محاسبه و در حین انجام آن است که می کوشند گناهان خود را از اساس منکر شوند، لیکن در همین زمان، اعضایشان به سخن می آید و به اعمالشان اعتراف می کنند. بنابراین در قیامت صحنههای مختلفی وجود دارد که برخی از آنها عبارت است از:
۱. دقّت در حسابرسی؛ در این مرحله لبهای ملحدان و منکران مُهر می شود.
۲. پایان حسابرسی؛ در این صحنه، دوزخیان با یکدیگر منازعه می کنند و هر یک دیگری را در انجام گناه خود مقصّر می داند.
۳. شفاعت اهل ایمان؛ که همان سخن صواب آنان است.
گفتنی است که هر یک از این صحنه ها، ویژگی و جایگاه خاص خود را دارد. علاوه بر آیات گذشته که به صحنه هایی از قیامت اشاره داشت، سه آیه زیر نیز بر اختلاف صحنهها حمل می شود که در هر سه مورد، به عدم امکان عذرخواهی یا بی فایده بودن عذرخواهی ستمکاران اشاره دارد: «لَا یُؤْذَنُ لَهُمْ فَیَعْتَذِرُونَ» (۸)، «یَوْمَ لَا یَنفَعُ الظَّالِمِینَ مَعْذِرَتُهُمْ» (۹) و «فَیَوْمَـئِذٍ لّا یَنفَعُ الَّذِینَ ظَـلَمُواْ مَعْذِرَتُهُمْ».(۱۰)
از خدا چیزی را پنهان نمی دارند
پرسش: خداوند متعال می فرماید: «یَوْمَئِذٍ یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُواْ وَ عَصَوُاْ الرَّسُولَ لَوْ تُسَوَّی بِهِمُ الاَرْضُ وَ لَا یَکْتُمُونَ اللهَ حَدِیثًا».(۱۱) ظاهر آیه شریفه چنین است که در روز قیامت کافران و نافرمایان هیچ چیز را از خداوند پنهان و کتمان نخواهند کرد، اما در آیه ذیل آمده است که آنها شرک خویش را کتمان می کنند: «ثُمَّ لَمْ تَکُن فِتْنَتُهُمْ إِلاَّ أَن قَالُواْ وَ اللهِ رَبِّنَا مَا کُنَّا مُشْرِکِینَ».(۱۲) چگونه می توان میان دو آیه جمع کرد؟
پاسخ: اولا؛ جمله «لَا یَکْتُمُونَ اللهَ حَدِیثًا» بخشی از تمنّی و آرزوی کافران را ذکر می کند؛ یعنی آنان با خود می گویند: ای کاش در دنیا هیچ سخنی را درباره رسالت کتمان نمی کردیم، یا می گویند: ای کاش در آخرت کفرورزی خود در دنیا را انکار نمی کردیم.
این آرزو و تمنّای دوم از آن جهت است که آنان در روز قیامت در مرحله نخست، کفر خویش را انکار می کنند و می گویند: «وَ اللهِ رَبِّنَا مَا کُنَّا مُشْرِکِینَ»، لیکن در مرحله بعدی پشیمان می شوند و با خود می گویند: ای کاش از ابتدا به همه چیز اعتراف می کردیم. ثانیاً، آنان هرگز نمی توانند چیزی را کتمان کنند؛ زیرا اعضای بدن آنان، از جمله دست و پایشان علیه آنان شهادت می دهند. (۱۳)
پی نوشت:
(۱). سوره یس، آیه ۶۵: (الْیَوْمَ نَخْتِمُ عَلَی أَفْوَاهِهِمْ وَ تُکَلِّمُنَا أَیْدِیهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُم بِمَا کَانُواْ یَکْسِبُونَ).
(۲). سوره نبأ، آیه ۳۸: (یَوْمَ یَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلَائِکَةُ صَفًّا لاَّ یَتَکَلَّمُونَ إِلّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَـنُ وَ قَالَ صَوَابًا).
(۳). سوره ق، آیه ۲۸: (لَا تَخْتَصِمُواْ لَدَیَّ وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَیْکُم بِالْوَعِیدِ).
(۴). سوره انعام، آیات ۲۲ ـ ۲۳: (وَ یَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِیعًا ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِینَ أَشْرَکُواْ أَیْنَ شُرَکَاؤُکُمُ الَّذِینَ کُنتُمْ تَزْعُمُونَ. ثُمَّ لَمْ تَکُن فِتْنَتُهُمْ إِلّا أَن قَالُواْ وَ اللهِ رَبِّنَا مَا کُنَّا مُشْرِکِینَ).
(۵). سوره ص، آیه ۶۴: (إِنَّ ذَلِکَ لَحَقٌّ تَخَاصُمُ أَهْلِ النَّارِ).
(۶). سوره عنکبوت، آیه ۲۵: (ثُمَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ یَکْفُرُ بَعْضُکُم بِبَعْض وَ یَلْعَنُ بَعْضُکُم بَعْضًا).
(۷). سوره ق، آیات ۲۷ و ۲۸.
(۸). سوره مرسلات، آیه ۳۶.
(۹). سوره غافر، آیه ۵۲.
(۱۰). سوره روم، آیه ۵۷.
(۱۱). سوره نساء، آیه ۴۲.
(۱۲). سوره انعام، آیه ۲۳.
(۱۳). برگرفه از کتاب: نقد شبهات پیرامون قرآن کریم، معرفت، محمدهادی، مترجمان: حکیم باشی، حسن، رستمی، علی اکبر، علیزاده، میرزا، خرقانی، حسن، مؤسسه فرهنگی تمهید، چاپ دوم، ۱۳۸۸، ص ۳۲۴ الی ۳۲۷.
نظر شما