پشیمانی دیرهنگام در روز رستاخیز

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا:  خداوند در سوره مؤمن، آیه ۵۲ می فرماید: (روزی که عذرخواهی ظالمان سودی نمی بخشد و برای آنها لعنت [خدا] است و برای آنها جایگاه بدی است)؛ «یَوْمَ لایَنْفَعُ الظّالِمینَ مَعْذِرَتُّهُمْ وَ لَهُمْ اللَّعْنَةُ وَ لَهُمْ سُؤءُ الدّارِ».

معمولا یکی از طرق نجات و رهایی از چنگال مجازات در این جهان، پناه بردن به معذرت خواهی و پوزش است، ولی طبیعتِ روز قیامت، چنان است که هیچ گونه عذری از ظالمان پذیرفته نمی شود؛ چرا که آن جا اصولا جای گرفتن محصول و پاداش عمل است، نه جبران گذشته که نوعی عمل محسوب می شود.

در بعضی از آیات می خوانیم که در آن روز اجازه عذرخواهی به آنها داده نمی شود و در بعضی دیگر می خوانیم اگر زبان به اعتذار بگشایند آن اعتذار نیز بی فایده است و بنابراین راهی جز قبول لعنت الهی و قرارگاه بد ندارند.

پیامی که این نام بر همگان دارد آن است که امروز که می توان با پوزش طلبی به درگاه خدا آثار گناهان را شست و با ادای حقِ مظلومان، آثار ظلم را زدود، باید از فرصت استفاده کرد و گرنه در آن صحنه عظیم و دادگاه بزرگ نه عذر سودی می بخشد و نه ندامت و پشیمانی و گریه و زاری، و به گفته شاعر:

کنونت که چشم است اشکی ببار *** زبان در دهان است عذری بیار!
کنون بایدت عذر تقصیر گفت *** نه چون نفس ناطق زگفتن بخفت
کنون وقت تخم است تا بد روی *** گر امید داری که خرمن بری
کنون باید ای خفته بیدار بود *** چو مرگ، اندر آید زخوابت، چه سود. (۱)

آری روز قیامت روز گریه و پشیمانی نیست و کسی که از فرصت کنونی خود استفاده نکند جز حسرت چیزی نصیبش نمی شود.

خداوند می فرماید: (به یادآورید آن روزی را که ظالم هر دو دست خویش را [از شدت حسرت] به دندان می گزد، می گوید: ای کاش با رسول خدا راهی داشتم)؛ «و یَوْمَ یَعَضُّ الظّالِمُ عَلی یَدَیْهِ یَقُوْلُ یا لَیْتَنی اتَّخَذْتُ مَعَ الرُّسُولِ سَبیلا» سپس می افزاید: (وای بر من کاش فلان [شخص گمراه] را دوست خود انتخاب نمی کردم)؛ «یا وَیْلَتا لَیْتَنی لَمْ اَتَّخِذْ فُلاناً خَلیلا».(۲)

گاه انسان به هنگام ندامت و پشیمانی و تأثر شدید از کارهای گذشته خود، انگشتان خود را می گزد و گاه پشت دستان را دندان می گیرد. اگر ندامت و حسرت فوق العاده زیاد باشد هر دو دست را متناوباً به دندان می گزد و این، گویاترین تعبیری است از شدت تأسّف و ندامت و پشیمانی. آری ظالمان در آن روز بزرگ، مرتباً پشت دست های خود را می گزند و می دانیم یکی از نام های آن روز «یَوْمُ الْحَسْرَةِ» است(۳) ولی چه سود؟ آیا مجروح کردن دست ها با دندان که نوعی انتقام گرفتن از خویشتن است مشکلی را حل می کند؟ یا آرامشی می بخشد؟ یا به عکس بر ناراحتی ظالمان می افزاید و رسوایی آنها را نیز بیشتر می کند!؟

در تفسیر «المیزان» آمده است که: «ظالم در این آیه هر ظالمی را شامل می شود. همان گونه که «رسول» نیز هر پیامبری را شامل می شود، هرچند مورد توجه، ظالمان این امت و رسول الله محمّد بن عبدالله(صلی الله علیه وآله وسلم) است».

البتّه برای این آیه شأن نزولی در تفاسیر مختلف آمده است که شرح آن طولانی است؛ ولی می دانیم شأن نزول ها مفهوم آیات را محدود نمی کند. (۴)، (۵)

پی نوشت: