به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ حکمت ۳۸ نهجالبلاغه، هشت توصیه اخلاقی امام امیرالمومنین(ع) به فرزند خود امام حسن مجتبی(ع) است. بهنظر میرسد به مصداق حدیث معروف نبوی(ص) که فرمودند: «انا و علیٌ ابواه هذه الامه؛ من و علی(ع) پدران این امت هستیم» هر کسی که خود را فرزند معنوی ایشان میداند، میتواند خود را مخاطب این سخنان بداند و بهعنوان توصیههای پدرانه آن را سرمشق خود قرار دهد، این سخنان در بسیاری از منابع روایی مانند کتاب «اصول کافی، وسائل الشیعه، محاسن برقی، تهذیب الاحکام، امالی صدوق» همچنین منابع اهلسنت مانند مسند احمد بن حنبل نقل شده که با تفاوتهایی در عبارات کل این حکمت یا بخشهایی از آن را میتوان در این کتابهای حدیثی یافت.
امام علی(ع) در این سخنان، عقل را بالاترین سرمایه «إِنَّ أَغْنَی الْغِنَی الْعَقْلُ»، بزرگترین فقر و «ناداری» را نادانی «أَکْبَرَ الْفَقْرِ الْحُمْقُ»، بدترین ترس را خودپسندی «أَوْحَشَ الْوَحْشَةِ الْعُجْبُ» و بهترین نسب خانوادگی را اخلاق خوش «أَکْرَمَ الْحَسَبِ حُسْنُ الْخُلُق» معرفی کردهاند. از این چهار مورد، دو مورد مرتبط یعنی عقل و حماقت غالبا مرتبط با خصوصیات فردی است و هر فردی، بدون هرگونه ارتباط اجتماعی باید تدبیرهای لازم را برای زندگی خویش با عقل خود انجام دهد، دو مورد بعدی نیز یعنی عُجب و حُسن خُلق نیز غالبا مرتبط با فعالیتهای اجتماعی است تا افراد یک جامعه به دور از خودپسندی و با اخلاق خوش سلوک گروهی و اجتماعی مطلوبی داشته باشد.
در بخش دوم این سخنان، امام علی(ع) فرزندان خود، و همه انسانها در طول تاریخ را، از «دوستی» و ارتباط مستمر با چهار گروه در اجتماع نهی میکند و دلایل آن را بیان میکنند، روشن است که این دوری کردن، صرفا شامل دوستان اجتماعی نبوده و شامل هر کدام از دوستیهای اقتصادی، فرهنگی یا سیاسی بهویژه در سطوح بینالمللی نیز میشود، امام علی(ع) میفرمایند:
«یَا بُنَیَّ إِیَّاکَ وَ مُصَادَقَةَ الْأَحْمَقِ، فَإِنَّهُ یُرِیدُ أَنْ یَنْفَعَکَ فَیَضُرُّکَ، ای فرزندم! از دوستی و رفاقت با احمق و بیخرد پرهیز کن، چرا که او میخواهد به تو سود برساند اما ضرر خواهد رساند». انسان احمق اصولا توان سود و زیان، برای خود و دیگری را ندارد بنابراین با فهم اشتباه از امکانات و شرایط، سعی میکند که به خود و دوستان خود، نفع برساند ولی به آنها ضربه و ضرر خواهد زد.
«إِیَّاکَ وَ مُصَادَقَةَ الْبَخِیلِ، فَإِنَّهُ یَقْعُدُ عَنْکَ أَحْوَجَ مَا تَکُونُ إِلَیْهِ، از دوستی با فرد بخیل بپرهیز، چرا که آنچه را که سخت به آن نیاز داری را از تو دریغ مینماید». فرد بخیل نیز در هنگام خطر یا در زمان نیاز، دوست خود را رها می کند و از خدمت رسانی به او اجتناب میکند و یا از هرگونه اقدام برای رفع خطر یا رفع نیاز او اجتناب میکند مبادا که این کار نیازمند هزینهای مادی یا اعتباری برای او باشد.
«إِیَّاکَ وَ مُصَادَقَةَ الْفَاجِرِ، فَإِنَّهُ یَبِیعُکَ بِالتَّافِهِ، از رفاقت و دوستی با فاجر (بدکار) حذر نما زیرا او تو را به بهایی ناچیز خواهد فروخت»، در نگاه انسان فاجر، منافع فردی مقدم بر هرگونه ارتباط اجتماعی است بنابراین ممکن است در هر زمانی، دوست خود را براساس منفعت خود، خواهد فروخت، اما فراتر از این ارتباطات اجتماعی، انسان فاجر، اعتبار، آبرو، شخصیت و حتی آخرت خود را به بهایی اندک و با گناهانی کوچک، بیارزش کرده و روشن است که اگر شخصی برای خود اعتباری قائل نباشد، برای دیگران نیز ارزشی قائل نخواهد بود.
«إِیَّاکَ وَ مُصَادَقَةَ الْکَذَّابِ، فَإِنَّهُ کَالسَّرَابِ یُقَرِّبُ عَلَیْکَ الْبَعِیدَ وَ یُبَعِّدُ عَلَیْکَ الْقَرِیبَ. از دوستی با شخص دروغگو پرهیز کن چراکه همچون سراب است، دور را در پیش تو نزدیک و نزدیک را در نزد تو دور میسازد». انسان دروغگو نیز با خیالپردازی و با خیالفروشی، انسان را در «سراب» قرار میدهد تا همانند آیینههایی کج، جریانها، موانع، ظرفیتها و توانمندیهای او را، دور از دسترس معرفی کند و با دروغپردازی، باورهایی تخیلی را برای او بسازند.
سید علیاصغر حسینی/ ابنا
____
پایان پیام
نظر شما