به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ تحولات سیاسی و اجتماعی نزدیک به پنج سال اخیر افغانستان، تقریباً همه بخشهای زندگی مردم را تحت تأثیر قرار داده است. در این میان، کسبوکارهای فرهنگی و بهویژه کتابفروشیهای کابل با کاهش شدید مشتری، افت درآمد و ناامیدی نسبت به آینده روبهرو شدهاند.
پیش از سقوط نظام جمهوری، بخشهایی از کابل، بهخصوص مناطق غربی پایتخت، از مراکز مهم فعالیتهای فرهنگی به شمار میرفت. منطقه پلسرخ، دشت برچی و شماری از محلههای اطراف آن، محل تجمع نویسندگان، روزنامهنگاران، دانشجویان و فعالان فرهنگی بود و نشستهای ادبی، رونمایی کتاب و رقابتهای کتابخوانی به بازار نشر و کتاب رونق میبخشید.
هرچند در آن دوره نیز فقر، بیکاری و ناامنی بر زندگی مردم سایه افکنده بود، وجود دانشگاهها، رسانههای آزاد، انجمنهای فرهنگی و امکان فعالیت اجتماعی، تا اندازهای امید به آینده را در میان جوانان حفظ میکرد.
اکنون اما کتابفروشیهایی که زمانی محل رفتوآمد دانشجویان و اهل فرهنگ بودند، به یکی از خلوتترین مکانهای کابل تبدیل شدهاند. مهاجرت گسترده استادان، نویسندگان، خبرنگاران و هنرمندان نیز بخش مهمی از مخاطبان کتاب را از این شهر خارج کرده است.
عبدالعلی محمدی، استاد دانشگاه، روز یکشنبه پنجم مرداد در صفحه فیسبوک خود از سکوت و خلوتی کمسابقه یکی از کتابفروشیهای کابل نوشت و تأکید کرد که پیش از این هرگز بازار کتاب را تا این اندازه بیرونق ندیده بود.
او در عین حال از ناشران و کتابفروشانی که با وجود مشکلات اقتصادی و کاهش مشتری همچنان به فعالیت ادامه میدهند، قدردانی کرد و ابراز امیدواری کرد که با فراهمشدن دوباره امکان آموزش همگانی، بازار کتاب در افغانستان نیز جان تازهای بگیرد.
حذف دختران از آموزش و کاهش مخاطبان کتاب
یکی از عوامل اصلی رکود بازار کتاب، ممنوعیت تحصیل دختران در دوره متوسطه و دانشگاهها است. پیش از این، شمار زیادی از دانشآموزان و دانشجویان دختر برای تهیه کتابهای درسی، منابع دانشگاهی و آثار عمومی به کتابفروشیها مراجعه میکردند؛ اما حذف آنان از نظام آموزشی، بخش بزرگی از مشتریان بازار کتاب را از میان برده است.
ادامه این وضعیت تنها بر دختران اثر نگذاشته، بلکه فضای عمومی دانشگاهها و انگیزه تحصیل و مطالعه در میان دانشجویان پسر را نیز کاهش داده است. شماری از دانشجویان میگویند نگرانی درباره بیکاری، مهاجرت و تأمین هزینههای روزمره، فرصت و انگیزه مطالعه را از جوانان گرفته است.
مشتاق جلالی، دانشجوی دانشگاه ابنسینا، میگوید بحران اقتصادی به اندازهای عمیق شده است که بسیاری از جوانان دیگر توان خرید کتاب ندارند.
به گفته او، جوانی میتواند با علاقه به سراغ مطالعه برود که دغدغه اصلیاش یافتن کار، تهیه غذا و تأمین نیازهای اولیه زندگی نباشد.
او میافزاید شماری از کتابفروشیهای پلسرخ و دشت برچی هنوز فعالاند، اما صاحبان آنها بیشتر از روی علاقه به کتاب و فرهنگ به کار خود ادامه میدهند و در مواردی متحمل زیان مالی میشوند.
سانسور و محدودیت بر نشر کتاب
در کنار مشکلات اقتصادی و تعطیلی مراکز آموزشی، محدودیتهای طالبان بر انتشار و فروش کتاب نیز بر رکود این بازار افزوده است.
وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان در سالهای گذشته فهرستهایی از کتابهای ممنوعه تهیه کرده و شماری از آثار را از کتابفروشیها و کتابخانهها جمعآوری کرده است. ناشران و فروشندگان میگویند نظارتهای سختگیرانه و نامشخصبودن معیارهای صدور مجوز، آنان را در انتخاب، چاپ و عرضه کتاب محتاط کرده است.
سانسور، کاهش آزادی بیان و ترس از پیامدهای فروش برخی آثار، سبب شده است تنوع کتابهای موجود در بازار نیز کاهش یابد. در چنین شرایطی، فعالیت فرهنگی که پیشتر با مشکلات مالی همراه بود، اکنون با موانع امنیتی و اداری نیز روبهرو شده است.
رکود کتابفروشیهای کابل تنها بحران یک صنف اقتصادی نیست؛ این وضعیت بازتابی از کاهش دسترسی به آموزش، مهاجرت نیروهای فرهنگی و محدودشدن فضای اندیشه و گفتوگو در افغانستان است.
با این حال، شماری از کتابفروشان همچنان چراغ مغازههای خود را روشن نگه داشتهاند؛ نه به امید درآمد چشمگیر، بلکه برای حفظ پیوندی که میان کتاب، جامعه و آینده افغانستان باقی مانده است.
........................
پایان پیام/
نظر شما