خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: زیارت عاشورا تنها مجموعهای از سلام، لعن و دعا نیست، بلکه نقشهای جامع برای تربیت انسان در مکتب عبودیت و ولایت است.
دعاهای زیارت عاشورا، نظامی منسجم از درخواستهای تربیتی، اعتقادی و اخلاقی است که هر یک مرتبهای از مراتب سلوک انسان در مسیر ولایت را بیان میکند. این مسیر با برائت از ظلم آغاز میشود، با معیّت، ثبات قدم و نصرت امام ادامه مییابد و در نهایت به شفاعت، حیات طیبه و قرب الهی ختم میشود.
ازاینرو زیارت عاشورا را میتوان منشور تربیت انسان مؤمن و نقشه راه حرکت در مسیر ولایت دانست که انسان را در مسیر پیوند دائمی با امام حسین(ع) و اهلبیت(ع) قرار میدهد. مسیری که مقصد نهایی آن، حضور در جبهه حق و معیت با حضرت ولی عصر(عج) و رسیدن به رضوان الهی است.
برائت؛ زمینهای برای سلوک الی الله
نخستین گام در مسیر سیر و سلوک الهی، مرزبندی حق با جبهه ظلم و باطل است. زائر با بیان «اللّهُمَّ الْعَنْ أَوَّلَ ظَالِمٍ ظَلَمَ حَقَّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ» از خداوند میخواهد جریان ظلم را از رحمت خویش دور سازد.
لعن در فرهنگ اسلامی به معنای دور شدن از رحمت الهی است و متوجه کسانی میشود که در برابر حق ایستادهاند. قرآن کریم ابلیس، کافران، مشرکان، منافقان، ظالمان، دروغگویان، پیمانشکنان و تحریفکنندگان دین را مستحق لعن دانسته است. همچنین در زیارت عاشورا و روایات اهلبیت(ع)، جریانهای ظلم و فتنه، عاملان و آمران جنایات علیه اهلبیت(ع) و پیروان آنان مورد لعن قرار گرفتهاند؛ زیرا لعن در حقیقت مرزبندی با ظلم و فساد و اعلام بیزاری از جریانی است که حق را با لباس باطل عرضه میکند و زمینه گمراهی انسانها را فراهم میسازد. ازاینرو برائت، زمینه ورود به ساحت ولایت و حفظ انسان از فتنههای شیاطین جنی و انسی است.
طلب خونخواهی برای ورود به جبهه نصرت امام
پس از برائت، زیارت عاشورا انسان را به عرصه یاری و همراهی با امام وارد میکند: «أَنْ یَرْزُقَنِی طَلَبَ ثَارِکَ مَعَ إِمَامٍ مَنْصُورٍ مِنْ أَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ». این فراز نشان میدهد که محبت حقیقی به سیدالشهدا(ع) تنها در سوگواری خلاصه نمیشود، بلکه در همراهی با جریان حق و آمادگی برای یاری امام عصر(عج) تجلی مییابد. طلب خونخواهی، صرفاً یک انتقام شخصی نیست؛ بلکه به معنای برپایی عدالت، مقابله با ظلم، احیای راه و آرمان امام حسین(ع) و مشارکت در تحقق حکومت حق به رهبری حضرت مهدی(عج) است. به همین دلیل، خونخواهی سیدالشهدا(ع) در روایات با قیام جهانی حضرت مهدی(عج) پیوند خورده است.
اتحاد وجودی با نهضت حسینی
زیارت عاشورا در مرحلهای از سلوک، تعابیر «طَلَبَ ثَاری» و « طَلَبَ ثَارِکم» را مطرح میکند؛ تعابیری که نشان میدهد سالک، خون امام حسین(ع) را خون خویش میبیند. در این مراتب، فاصله میان انسان و امام به حداقل میرسد و دغدغههای امام، دغدغههای او شده و به نوعی وحدت وجودی دست مییابد
داشتن آبرو نزد خداوند؛ ثمره اتصال به ولایت
یکی از بلندترین درخواستهای زائر، رسیدن به مقام وجاهت نزد خداوند است: «اللّهُمَّ اجْعَلْنِی عِنْدَکَ وَجِیهاً بِالْحُسَیْنِ». زیارت عاشورا وجاهت نزد خداوند را نتیجه تواناییهای فردی یا موقعیتهای اجتماعی نمیداند، بلکه آن را ثمره اتصال به نور ولایت معرفی میکند، زیرا هرچه پیوند انسان با امام عمیقتر شود، ظرفیت او برای دریافت رحمت، معرفت و قرب الهی افزایش مییابد.
معیت با امام؛ غایت حیات مؤمن
از مهمترین درخواستهای زیارت عاشورا، همراهی با اهلبیت(ع) در دنیا و آخرت است: «أَنْ یَجْعَلَنِی مَعَکُمْ فِی الدُّنْیَا وَالْآخِرَةِ». این معیّت دارای مراتبی از همراهی ظاهری، محبت قلبی، تبعیت عملی و همسنخی روحی است. در عالیترین مرتبه، انسان به جایی میرسد که در اندیشه، اراده و مسیر زندگی خود از امام جدا نیست و در آخرت نیز با او محشور میشود.
ثبات قدم؛ شرط ماندگاری در مسیر ولایت
لازمه معیّت با امام در دنیا و آخرت استقامت و ثبات قدم است. ازاینرو زائر عرضه میدارد: «وَأَنْ یُثَبِّتَ لِی عِنْدَکُمْ قَدَمَ صِدْقٍ فِی الدُّنْیَا وَالْآخِرَةِ». ثبات قدم به معنای استواری در پذیرش حق و مصونیت از لغزش در برابر شبهات، فتنهها و خواهشهای نفسانی است. این پایداری زمانی تحقق مییابد که بر پایه صدق، یقین و معرفت شکل گرفته باشد؛ زیرا هرگونه تردید و دوگانگی، زمینه فاصله گرفتن از ولیّ خدا را فراهم میکند.
مقام محمود؛ اتصال به جریان شفاعت و هدایت
در فراز دیگری از زیارت عاشورا، زائر از خداوند میخواهد او را به «مقام محمود» برساند: «وَأَنْ یُبَلِّغَنِیَ الْمَقَامَ الْمَحْمُودَ لَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ». مقام محمود در فرهنگ اسلامی جایگاه ظهور رحمت، شفاعت و هدایت الهی است. درخواست این مقام به معنای ادعای همرتبگی با پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) نیست، بلکه تقاضای قرار گرفتن در مسیر بهرهمندی از فیض شفاعت و تبدیل شدن به واسطه هدایت دیگران در پرتو ولایت اهلبیت(ع) است.
عاشورا؛ مسیر رحمت و مغفرت الهی
در فراز «أَنْ یُعْطِیَنِی بِمُصَابِی بِکُمْ أَفْضَلَ مَا یُعْطِی مُصَاباً بِمُصِیبَتِهِ» مصائب عاشورا بهعنوان مسیری برای دریافت رحمت و قرب الهی معرفی میشود. مصیبت سیدالشهدا(ع) تنها یک حادثه دردناک تاریخی نیست، بلکه جلوهای برای دریافت رحمت الهی جهت تربیت و هدایت نفس است.
حیات و ممات در پرتو ولایت اهلبیت(ع)
یکی از جامعترین دعاهای زیارت عاشورا این فراز است: «اللّهُمَّ اجْعَلْ مَحْیَایَ مَحْیَا مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَمَمَاتِی مَمَاتَ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ». در این دعا، زائر از خداوند میخواهد همه ابعاد زندگی و مرگ او در مدار ولایت اهلبیت(ع) قرار گیرد. نتیجه چنین پیوندی، دستیابی به «حیات طیبه» است؛ حیاتی که انسان را از سطح زندگی مادی فراتر برده و او را در مسیر بندگی و قرب الهی قرار میدهد.
شفاعت؛ استمرار هدایت تا رسیدن به قرب الهی
در فراز «اللّهُمَّ ارْزُقْنِی شَفَاعَةَ الْحُسَیْنِ یَوْمَ الْوُرُودِ»، شفاعت بهعنوان رزقی الهی معرفی شده است. شفاعت در منطق اهلبیت(ع) تنها نجات از عذاب نیست، بلکه استمرار جریان هدایت، تطهیر و تکامل انسان تا رسیدن به مراتب بالاتر قرب الهی است. در حقیقت، شفاعت ثمره همان معیت همیشگی و پیوندی است که مؤمن در دنیا با امام خویش برقرار کرده است.
معرفت و برائت؛ دو حقیقت بنیادین در مسیر سلوک
در فراز «فَأَسْأَلُ اللَّهَ الَّذِی أَکْرَمَنِی بِمَعْرِفَتِکُمْ وَمَعْرِفَةِ أَوْلِیَائِکُمْ وَرَزَقَنِی الْبَرَاءَةَ مِنْ أَعْدَائِکُمْ...» همه مراتب سیر و سلوک در دو حقیقت بنیادین خلاصه میشود: 1-تولّی (معرفت، محبت و پیوند با اهلبیت(ع)) 2- تبرّی (برائت و مرزبندی با دشمنان اهلبیت(ع)). زائر از خداوند درخواست دارد که او را به «معرفت اهلبیت(ع)» و «برائت از دشمنان آنان» گرامی بدارد. معرفت، نور ولایت را در قلب انسان جاری میسازد و برائت، او را از سقوط در جبهه باطل حفظ میکند. از پیوند این دو حقیقت، انسانی شکل میگیرد که در مسیر عاشورا گام برمیدارد و به مقام قرب الهی دست مییابد.
نگارش: طاهره ندیمی تهرانی، دکتری قران و حدیث، محقق و پژوهشگر.
..........................
پایان پیام
نظر شما