به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ شب، جغرافیایی است که در آن، حقیقتِ قرآن بر جان مینشیند. در این یادداشت، ضمن واکاوی ابعاد عرفانیِ آیه ۲۰ سوره مزمل، اهمیت تداوم ارتباط با قرآن در زمانِ فراغت از اوهام روزمره برای رسیدن به مراتب بالای معرفت بررسی میشود.
متن یادداشت بدین شرح است:
در فرهنگ و آموزههای اسلامی، زندگی روحانی و معنوی بدون نغمه قرآن معنا نمییابد. اگر این نغمه در محیط و جغرافیای خوشآبوهوای شبانگاه جاری شود، صدچندان خوشایندتر و دلچسبتر خواهد بود. برای اهل معنا، هیچ محیطی گواراتر از جغرافیای ملکوتی سحرگاهان نیست؛ لذا توصیه شده است که تهجد و مناجات شبانگاهی را با ترنم قرآن معطر سازید.
قرآن کریم در آیه بیستم سوره مزمل میفرماید: «پروردگارت آگاه است که تو و گروهی از کسانی که با تواند، نزدیک به دو سوم شب و گاهی نیمی از آن و زمانی یک سومش را برمیخیزید… پس آنچه را از قرآن برای شما میسر است، بخوانید.»
از لطائف این آیه، تکرار امر به قرائت به قدرِ میسور است. خداوند با مهربانی، هم پیامبر و هم همراهانش را خطاب قرار میدهد تا بر خود سخت نگیرند. مقیاسها را به ظرافت و دقتِ افراطی نگیرند و بدانند که کمتر از دو ثلث، نیمی از شب و یا ثلثی از آن برای تهجد کافی است. این رخصت برای اهل جهاد، مسافران و کسانی که مشقت بر آنان بار است، عنایت ویژهای از جانب حقتعالی است تا عبادت سبب دشواری نشود.
برخی از مفسران معتقدند مراد از تلاوت قرآن در این آیه، نماز است؛ چرا که نماز، «قرآنِ مجسم» است و تمام اذکارش از آیات الهی تشکیل شده است. اما چرا در عبادت شبانه بر «قرائت قرآن» تأکید شده است؟ شاید بدان سبب که سحر، بستانِ دلگشا و روحنواز اهل ایمان است و ترنم قرآن، آن را دلانگیزتر کرده و آدمی را همنشینِ وحی و همکلامِ محبوب میکند.
در حریم قدسی که معطر به نفسِ ولی خداست، نیز توصیه به تلاوت قرآن شده است، چرا که در آن حریم کبریایی، نغمههای وحیانی بهتر بر جان مینشیند. در لطافتِ الطافِ الهی، رایحهی نابی که در لوح عرشی محفوظ مانده، بر جسم و جان پاک میوزد؛ چنانکه فرمود: «بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِیدٌ، فِی لَوْحٍ مَحْفُوظٍ». در این مقام است که انسان جرعه توحید مینوشد، چرا که «لا یمسه الا المطهرون».
جسم و جانِ پیراسته از ناپاکیها در خلوت شب، توان ادراکِ حقیقت را مییابد؛ حقیقتی که جز در خلوتگاهِ شب و جوار مضجع خاصان خدا، به دست نمیآید و در هیچ مدرسه و معبدی عرضه نمیشود. چنانکه حافظ میگوید:
«خود را بکش ای بلبل از این رشک که گل را / با باد صبا وقت سحر جلوهگری بود
هر گنج سعادت که خدا داد به حافظ / از یمن دعای شب و ورد سحری بود»
از سویی، از کوه رفیع قرآن، چشمههایی جوشیده است که هر رگ آن داروی هزار درد است و جان خسته را به خشوع در محضر قرآن مینشاند: «وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَ الرَّحْمَةُ». هر که از این دروازه وارد شود، زیر بار حکمت و معرفتِ حق قرار میگیرد. اگر مجموعه دانشها و معارفی را که بر پایههای قرآن بنا شدهاند از میدان فرهنگ و ادب حذف کنیم، جهان اندیشه اسلامی از دستاوردهای وحی و خردِ اشراقی تهی خواهد شد.
بنابراین باید این تحفه الهی را در بهترین و پاکترین لحظات بر جان جاری کرد. در آن محیط آرام شب که ذهن از اوهام و مشغلهها رهاست، باید بر بندبند کلمات و ضربآهنگهای آسمانیاش تأمل کرد و گوش جان سپرد؛ تا امراضِ روح درمان شود و جان به پرواز درآید و در همه آفاق، شکوفههای آیات الهی دیده شود.
حجتالاسلام والمسلمین حمید احمدی، پژوهشگر حوزوی
پینوشتها:
۱. مزمل، ۲۰
۲. ر.ک: حضرت آیتالله جوادی آملی، تفسیر سوره مزمل
۳. ر.ک: بحار، ج ۹۲، ص ۲۰۵
۴. اسراء، ۸۲
...............
پایان پیام
نظر شما