۲۶ آبان ۱۴۰۵ - ۱۷:۰۳
با وجود لغو تحریم‌ها، لیره سوریه دوباره سقوط کرد؛ سرمایه‌گذاری‌های وعده‌داده‌شده حکومت جولانی کجا هستند؟

لغو تحریم‌ها و وعده بیش از ۳۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری، نتوانست که مانع تضعیف دوباره لیره سوریه شود.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ نزدیک به دو سال پس از سقوط حکومت بشار اسد، لیره سوریه بار دیگر به نرخ‌هایی نزدیک به سطح پیش از سقوط رسیده است. به‌طوری‌که نرخ دلار در بازار موازی سوریه به حدود ۱۵ هزار لیره قدیم (۱۵۰ لیره جدید) رسیده، آن هم با وجود لغو تمامی تحریم‌هایی که علیه این کشور اعمال شده بود.

براساس گزارش روزانمه «الاخبار» لبنان، این وضعیت می‌تواند دشواری شرایط معیشتی مردم سوریه را تشدید کند. به‌ویژه آنکه همچنان امکان به‌حرکت‌درآوردن چرخ سرمایه‌گذاری‌های میلیاردی و بلندپروازانه‌ای در سوریه که طی مراسم‌های متعدد امضای توافق‌نامه‌های سرمایه‌گذاری با طرف‌های مختلف در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس اعلام شده بود، فراهم نشده است.

نکته قابل‌توجه در روند کاهش ارزش پول ملی سوریه این است که این اتفاق پس از مجموعه‌ای گسترده از تغییرات اساسی در ساختار اقتصاد این کشور، رخ داده است. تغییراتی که کنار گذاشتن بسیاری از بخش‌های دولتی، اخراج ده‌ها هزار کارمند از مشاغلشان ــ که هزاران خانواده را از تنها منبع درآمد خود محروم کرد ــ و همچنین حذف یارانه کالاهای اساسی از جمله نان و برخی انواع سوخت را دربر می‌گیرد.

مقایسه قیمت این کالاها با نرخ‌های آن‌ها در گذشته یعنی قیمت‌های آزاد و بدون یارانه، نشان می‌دهد که بهای آن‌ها بین ۴۰ تا ۶۰ درصد افزایش یافته است. این افزایش مستقیماً بر قیمت سایر کالاها نیز تأثیر گذاشته، چراکه هزینه حمل‌ونقل، تولید و عوامل دیگر بالا رفته است.

این افت ارزش پول ملی همچنین پس از آن رخ داده که مقامات حکومت جولانی، کنترل تمامی منابع نفتی‌ سوریه را که پیش‌تر در اختیار «نیروهای دموکراتیک سوریه» (قسد) بود، به دست گرفته‌اند. این تناقض، بسیاری را به پرسش درباره دلایل وضعیت کنونی واداشته است. پرسش‌هایی که حتی به منبرهای مساجد در سوریه نیز راه یافته و در خطبه‌هایی مطرح شده‌اند که در آن‌ها از سیاست‌های مقامات حکومت جولانی، انتقاد و شرایط کنونی با وضعیت دوران حکومت بشار اسد، مقایسه می‌شود.

فاصله ۲۲ درصدی نرخ رسمی و بازار آزاد دلار در سوریه

نکته قابل‌توجه دیگر، افزایش فاصله میان نرخ ارز در بازار موازی و نرخ رسمی تعیین‌شده از سوی بانک مرکزی سوریه است. نرخ رسمی دلار از سوی این بانک، ۱۲ هزار و ۲۵۰ لیره قدیم اعلام شده است، رقمی که پس از حذف دو صفر از پول ملی، معادل نرخ اعلام‌شده بر اساس لیره جدید است. به این ترتیب، فاصله نرخ بازار موازی و نرخ رسمی دلار در سوریه به حدود ۲۲ درصد می‌رسد.

این اختلاف از فاصله‌ای که در دوران حکومت بشار اسد و زمانی که نرخ دلار به ۱۵ هزار لیره رسیده بود نیز بیشتر به نظر می‌رسد. چراکه در آن زمان بانک مرکزی سوریه، نرخ رسمی را حدود ۱۳ هزار و ۶۰۰ لیره تعیین کرده بود.

این وضعیت در مجموع از افزایش فشارها بر لیره سوریه و تداوم کاهش ذخایر ارزی این کشور، حکایت دارد. آن هم با وجود لغو تمامی تحریم‌ها از جمله تحریم‌های آمریکایی «قانون سزار» و همچنین تحریم‌های اروپا و سایر محدودیت‌ها که اقتصاد سوریه را تحت فشار قرار داده بودند.

در شرایطی که مطالعات جدی و جامعی برای توضیح روند مستمر کاهش نرخ ارز در سوریه، وجود ندارد، برخی شاخص‌ها از عواملی حکایت می‌کنند که می‌توان آن‌ها را از دلایل اساسی این وضعیت دانست. مهم‌ترین این عوامل، ناتوانی در جذب سرمایه‌گذاری‌های لازم برای به‌حرکت‌درآوردن بازار و ایجاد فرصت‌های شغلی در کنار کسری تجاری گسترده ناشی از واردات بی‌ضابطه و ضعف صادرات است.

کسری تجاری ۶.۷ میلیارد دلاری سوریه در سال ۲۰۲۵ میلادی

در همین زمینه، «رشا سیروب» پژوهشگر اقتصادی در صفحه خود در فیس‌بوک مجموعه‌ای از آمارهای اولیه را منتشر کرد که به گفته او از پایگاه داده «تجارت بین‌المللی» سازمان ملل و «مرکز فدرال رقابت‌پذیری و آمار» استخراج شده‌اند.

این داده‌ها نشان می‌دهند کسری تجاری سوریه در سال ۲۰۲۵ میلادی از ۶.۷ میلیارد دلار فراتر رفته، رقمی که معادل حدود ۲۲ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور است. البته این آمار شامل قاچاق و مبادلات تجاری ثبت‌نشده نمی‌شود.

بر اساس همین داده‌ها، ترکیه با حدود ۳.۴ میلیارد دلار صادرات به سوریه در صدر فهرست کشورهای صادرکننده به این کشور قرار دارد. در حالی که ارزش واردات ترکیه از سوریه تنها حدود ۲۳۵ میلیون دلار بوده است. به این ترتیب، کسری تجاری سوریه در مبادلات با ترکیه به‌تنهایی به حدود ۳.۲ میلیارد دلار می‌رسد.

امارات متحده عربی نیز با صادراتی به ارزش حدود ۱.۲ میلیارد دلار در جایگاه بعدی قرار دارد، در حالی که ارزش واردات این کشور از سوریه ۸۳ میلیون دلار بوده و کسری تجاری سوریه در مبادلات با امارات به حدود ۱.۱ میلیارد دلار می‌رسد.

در مجموع، ارزش واردات سوریه حدود ۸.۶ میلیارد دلار و ارزش صادرات آن ۹۷۲ میلیون دلار برآورد شده است. ارقامی که بخشی از ابعاد وضعیت نامساعد اقتصادی این کشور را توضیح می‌دهند.

وعده بیش از ۳۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری؛ پروژه‌هایی که هنوز آغاز نشده‌اند

این وضعیت در حالی ادامه دارد که عربستان سعودی و قطر از بسته گسترده‌ای از سرمایه‌گذاری‌ها و کمک‌ها به سوریه خبر داده‌اند که ارزش مجموع آن‌ها بیش از ۳۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود. بخش عمده این مبالغ به پروژه‌های بلندمدتی اختصاص دارد که اجرای بیشتر آن‌ها هنوز در عمل آغاز نشده است.

این بسته شامل حدود ۱۶ میلیارد دلار توافق‌نامه و پروژه سرمایه‌گذاری عربستان سعودی است. افزون بر آن، ریاض وام‌های تسهیل‌شده‌ای به ارزش ۴۰۳ میلیون دلار و یک محموله کمک نفتی شامل یک میلیون و ۶۵۰ هزار بشکه نفت نیز در نظر گرفته‌اند که ارزش و عواید آن حدود ۱۲۰ میلیون دلار برآورد شده است.

سرمایه‌گذاری‌هایی که شرکت‌های قطری هدایت آن‌ها را بر عهده دارند نیز بین ۱۴ تا ۱۴.۳ میلیارد دلار ارزش‌گذاری شده‌اند. این سرمایه‌گذاری‌ها عمدتاً در حوزه پروژه‌های برق، توسعه فرودگاه دمشق و سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی و صنایع غذایی متمرکز هستند. افزون بر این، بیش از ۷۶۰ میلیون دلار نیز برای حمایت از بخش برق سوریه اختصاص یافته است.

ریاض و دوحه همچنین ۸۹ میلیون دلار برای مشارکت در تأمین حقوق کارکنان بخش عمومی سوریه پرداخت کرده‌اند و معوقات این کشور نزد بانک جهانی، به ارزش ۱۵.۵ میلیون دلار را نیز تسویه کرده‌اند.

کاهش ارزش لیره سوریه؛ نشانه‌ای از عمق بحران اقتصادی

با توجه به این شرایط، می‌توان کاهش دوباره ارزش لیره سوریه را پس از دوره‌ای از بهبود که عوامل مختلفی آن را تقویت کرده بودند، نشانه‌ای از عمق بحران اقتصادی سوریه دانست.

بخشی از این بهبود تحت تأثیر عوامل روانی مرتبط با گذار به اقتصاد بازار و لغو تحریم‌ها، کاهش موقت تقاضا برای دلار، انتظار برای ورود کمک‌های مالی و تغییر در روند تجارت و انتقال پول شکل گرفته بود.

اما اکنون کاهش ارزش لیره سوریه بار دیگر ابعاد بحران اقتصادی این کشور را آشکار کرده است. بحرانی که مستقیماً بر زندگی مردم این کشور، تأثیر می‌گذارد. بر اساس آخرین آمارهای سازمان ملل، بیش از ۹۰ درصد مردم سوریه زیر خط فقر زندگی می‌کنند.

در چنین شرایطی، وعده‌های پی‌درپی سرمایه‌گذاری در سوریه توسط حکومت جولانی تاکنون نتوانسته‌اند شرایط زندگی مردم سوریه را بهبود ببخشند و به‌تدریج به چیزی جز ابزار تبلیغاتی حکومت جولانی، تبدیل نشده‌اند.

..............................

پایان پیام/ ۲۶۸

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha