خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: واقعه عاشورا به عنوان یکی از تعیین کننده ترین نقاط عطف تاریخ تشیع، همواره با نام امام حسین(ع) و یاران باوفایش شناخته می شود. اما در کنار این شهیدان، شخصیتی وجود داشت که حضورش نه تنها در آن روز سرنوشت ساز، بلکه در روزهای پس از آن، تعیین کننده بقا و تداوم پیام عاشورا شد: حضرت زینب کبری(س).
با بررسی نقش محوری حضرت زینب در واقعه ی کربلا این سؤال در ذهن شکل می گیرد که اگر حضرت زینب در کربلا حضور نداشت، امروز چه تصویری از این واقعه داشتیم؟ فلسفه حضور ایشان چه بود؟ و چرا یک زن برای این رسالت بزرگ انتخاب شد؟ اگر حضرت زینب(س) در کربلا حضور نداشت، تصویر این واقعه احتمالاً با محدودیت های جدی مواجه میشد:
۱. روایتی ناتمام و یک بعدی: واقعه کربلا تنها به کشتار روز عاشورا محدود می شد و ابعاد عمیقتر آن - به ویژه اسارت، مقاومت فرهنگی و افشاگری نظام حاکم - ناگفته می ماند.
۲. خطر تحریف تاریخی: دستگاه اموی با تمام قوا می کوشید تا واقعیت کربلا را تحریف کند و آن را شورشی کوچک جلوه دهد. بدون حضور راویای چون زینب(س)، این خطر جدی بود که روایت رسمی حکومت، روایت مسلط تاریخی شود.
۳. محو شدن عمق فاجعه: رنج های بازماندگان، خصوصاً زنان و کودکان، و سبعیت لشکر عمر سعد ممکن بود در تاریخ گم شود. شهادت امام حسین(ع) به «حادثه ای» تقلیل می یافت بدون آنکه پیامدهای اجتماعی و انسانی آن بازگو شود.
۴. شهادتی خاموش: پیام امام حسین(ع) نیازمند تفسیر و تبیین بود تا به درستی به نسل های بعد منتقل شود. بدون زینب(س)، این پیام ممکن بود تنها در حد یک قیام نظامی باقی بماند.
فلسفه حضور حضرت زینب(س) در کربلا
حضور حضرت زینب(س) در کربلا تصادفی نبود، بلکه نقش هایش الهی و حساب شده بود:
۱. ادامه دهنده رسالت برادر: امام حسین(ع) با علم به شهادت خود، نیازمند جانشینی بود که بتواند پیامش را حفظ و منتقل کند. زینب(س) به عنوان عالمه غیرمعلمه، شایسته ترین فرد برای این مأموریت بود.
۲. تبدیل شکست نظامی به پیروزی فرهنگی: در حالی که امام حسین(ع) در میدان جنگ شهید شد، زینب(س) مسئولیت تبدیل این شهادت به نهضتی جاودان را بر عهده گرفت. اسارت ایشان در واقع آغاز مرحله جدیدی از مبارزه بود.
۳. حافظه زنده واقعه: زینب(س) شاهد عینی تمام وقایع بود - از خطبه های برادر تا شهادت یاران، از رفتار دشمن تا رنج کودکان. این مشاهده مستقیم، روایت او را معتبر و تأثیرگذار می کرد.
۴. پیوند دهنده عاشورا به جامعه: ایشان با خطبه های آتشین در کوفه و شام، واقعه کربلا را از جغرافیای محدود صحرا به جامعه اسلامی کشاند و همگان را با عمق فاجعه مواجه ساخت.
برگزیده شدن حضرت زینب(س) برای بر دوش گرفتن این رسالت بزرگ
حال این سؤال مهم و اساسی مطرح می شود که چرا یک زن برای این رسالت بزرگ انتخاب شد؟ انتخاب حضرت زینب(س) به عنوان محور انتقال پیام عاشورا، از چند جهت حائز اهمیت است:
۱. شکستن تابوهای اجتماعی: در جامعه آن روز، زنان معمولاً در حاشیه رویدادهای سیاسی قرار داشتند. انتخاب زینب(س) نشان داد که در مکتب اهل بیت، شایستگی است که تعیین کننده نقش افراد است، نه جنسیت آنها.
۲. نمایش قدرت نرم: در مقابل قدرت سخت نظامی یزید، زینب(س) با سلاح منطق، شجاعت کلامی و استقامت روحی ایستاد. این نشان می داد که مقاومت تنها در میدان جنگ نیست.
۳. الگوسازی برای همه اعصار: زینب(س) الگویی شد برای همه انسانها، به ویژه زنان، که چگونه می توان در سخت ترین شرایط، مسئولیت های بزرگ تاریخی را بر دوش کشید.
۴. تأکید بر کرامت انسانی: انتخاب یک زن اسیر به عنوان رهبر معنوی کاروان، پیام عمیقی درباره کرامت ذاتی انسان بدون توجه به جنسیت یا وضعیت اجتماعی داشت.
۵. پاسخ به ادعای دروغین یزید: یزید می پنداشت با کشتن مردان خاندان پیامبر، راه را بر هرگونه مخالفتی بسته است. اما ظهور زینب(س) به عنوان قدرتی شکست ناپذیر، خطای محاسبه او را آشکار کرد.
صلابت و صبر حضرت زینب؛ ستونی استوار در تندباد مصائب
حضرت زینب(س) در سخت ترین شرایط، چنان صبر و صلابتی از خود نشان داد که حیرت همگان را برانگیخت:
۱. صبر فعال، نه انفعالی: صبر زینب(س) به معنای سکوت و تسلیم نبود. ایشان بلافاصله پس از شهادت برادر، با وجود غم جانکاه، مسئولیت هدایت کاروان را بر عهده گرفت و به عنوان "امام دوم" عمل کرد.
۲. شجاعت در مقابله با قدرت: در کاخ یزید، هنگامی که همه در ترس به سر می بردند، زینب(س) با خطبه ای تاریخی، دستگاه حکومتی را به چالش کشید و پرده از چهره واقعی حکومت اموی برداشت.
۳. حفظ کرامت در ذلت اسارت: در حالی که اسیر بود، نه تنها شکوه ای نکرد، بلکه با عزتی مثال زدنی، خود و همراهانش را الگوی صبر و مقاومت ساخت.
۴. حمایت از امام زمانش: مراقبت از امام سجاد(ع) که در آن زمان بیمار بود، و زمینه سازی برای تداوم امامت، از دیگر ابعاد مسئولیت پذیری ایشان بود.
۵. تعادل میان عاطفه و عقلانیت: زینب(س) در عین سوگواری برای شهیدان، هرگز اجازه نداد عواطف، مانع انجام رسالت تاریخی اش شود. اشک های او با کلام استوارش همراه بود.
حضرت زینب(س) نه تنها حضور فیزیکی در کربلا داشت، بلکه به عنوان معمار انتقال پیام عاشورا عمل کرد. اگر ایشان نبود، ممکن بود واقعه کربلا به روایتی مخدوش یا ناقص تقلیل یابد. انتخاب الهی ایشان به عنوان یک زن برای این رسالت، نشان از نگاه مترقی اسلام به نقش زنان در تحولات اجتماعی دارد.
صبر و صلابت ایشان در شرایطی که هر انسان معمولی را از پا درمی آورد، الگویی جاویدان ساخت برای همه کسانی که در راه حق می جنگند. حضرت زینب(س) ثابت کرد که مقاومت می تواند اشکال مختلفی داشته باشد: گاه در میدان جنگ با شمشیر است، و گاه در میدان فرهنگ با کلام. ایشان با حضور خود، کربلا را از یک حادثه تاریخی به مکتبی جاویدان تبدیل کرد که قرنهاست الهام بخش آزادگان جهان است.
کربلا در کربلا می ماند اگر زینب نبود...
زهرا صالحیفر، دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت رسانه، دانشگاه باقرالعلوم
نظر شما