به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ ترکیه با یک تحول جمعیتی شدید روبهروست که «رجب طیب اردوغان» رئیسجمهور این کشور، آن را تهدیدی وجودی توصیف کرده و اعلام نموده است که دهه آینده (۲۰۲۶ تا ۲۰۳۵) ترکیه، دهه خانواده و جمعیت خواهد بود.
این اقدام در حالی صورت میگیرد که آمارها نشاندهنده کاهش قابل توجه نرخ تولد در ترکیه است؛ موضوعی که توان جمعیتی این کشور را مستقیماً در معرض خطر سالمندی قرار میدهد.
ژئوپلیتیک و جمعیتشناسی
نگاه رسمی در ترکیه به کاهش جمعیت، فراتر از یک بحران اقتصادی است و آن را در چارچوب امنیت ملی میبیند. اردوغان معتقد است که مسئله جمعیت در ترکیه، یک تهدید وجودی است و نیروی انسانی، پایه اصلی قدرت و آینده هر کشور محسوب میشود.
با وجود اینکه ترکیه همچنان بهطور متوسط ۱۰ سال جوانتر از اتحادیه اروپا است (میانگین سن ۳۴.۹ سال در برابر ۴۵ سال در اروپا)، آنکارا نگران تکرار تجربه اروپا است؛ جایی که کاهش نرخ باروری بهویژه در کشورهایی مانند آلمان و ایتالیا به کمبود نیروی کار و فشار بر صندوقهای بازنشستگی انجامیده است.
آمارهای نزولی؛ سریعترین کاهش در اروپا
دادههای رسمی ترکیه نشان میدهد که نرخ باروری از ۲.۳۸ فرزند برای هر زن در این کشور در سال ۲۰۰۱ به ۱.۴۸ در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است.
بر اساس تحلیلی از دادههای مؤسسه آمار ترکیه که توسط «یورونیوز» منتشر شده، این کشور بین سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۳ بیشترین کاهش نرخ باروری را در میان ۳۴ کشور اروپایی تجربه کرده و این نرخ حدود ۲۸.۴ درصد افت داشته است.
«ماهینور اوزدمیر گوکتاش» وزیر خانواده ترکیه هشدار داده که ادامه این روند ممکن است جمعیت این کشور (حدود ۸۶ میلیون نفر) را تا سال ۲۱۰۰ به سطحی بحرانی برساند. بر اساس پیشبینی سازمان ملل، جمعیت ترکیه ممکن است به ۲۵ میلیون نفر کاهش یابد، در حالی که برآورد داخلی رقم ۵۴ میلیون نفر را در سناریویی خوشبینانهتر نشان میدهد.
یکی از مهمترین نشانههای این تحول، پیشی گرفتن تعداد سالمندان از کودکان در مناطق روستایی ترکیه و رسیدن سهم سالمندان این کشور به ۱۱.۱ درصد جمعیت است.
با این حال، ترکیه هنوز یک فرصت جمعیتی دارد. کودکان حدود ۲۴.۸ درصد جمعیت این کشور را تشکیل میدهند و نرخ باروری آن همچنان از میانگین اروپا (۱.۳۸) بالاتر است.
شکافهای اجتماعی و فرهنگی
کاهش جمعیت در ترکیه تنها به عوامل اقتصادی محدود نمیشود، بلکه تغییرات ساختاری نیز در آن نقش دارند. وزارت خانواده ترکیه اعلام کرده کاهش جمعیت جوان و افزایش بار نگهداری از سالمندان فشار زیادی بر آموزش و بازار کار وارد میکند.
این وزارتخانه همچنین به ضعف پیوندهای خانوادگی، افزایش فردگرایی و تأثیر گفتمانهای جهانی مغایر با ارزشها در کاهش رشد جمعیت ترکیه، اشاره کرده است.
به گفته ناظران، این مسئله به نوعی شکاف داخلی نیز تبدیل شده است. میان نسل شهری و تحصیلکرده که به سبک زندگی غربی نزدیکتر است و حاکمیتی که تلاش دارد این روند را مهار کند.
دو عامل مهم این شکاف را تشدید میکند:
- تفاوت جغرافیایی: مناطق جنوب شرقی ترکیه، نرخ باروری بالاتری دارند، در حالی که شهرهای صنعتی غربی این کشور به الگوی اروپا نزدیک شدهاند.
- شکاف آموزشی و ازدواج: زنان کشور ترکیه در تحصیلات دانشگاهی پیشی گرفتهاند (۵۲٪ در برابر ۴۰٪ مردان) که این روند باعث کاهش گزینههای ازدواج مناسب برای آنان شده است. سن ازدواج در ترکیه افزایش یافته و نرخ طلاق در این کشور به ۳۵٪ رسیده است.
برنامه دهه خانواده
اردوغان برای مقابله با این روند، سند چشمانداز دهه خانواده و جمعیت را با ۵ محور اصلی از جمله حمایت از نهاد خانواده، تشویق ازدواج و توزیع متوازن جمعیت، ارائه کرده است.
دولت ترکیه، همچنین وام ازدواج بدون بهره را به ۲۵۰ هزار لیر افزایش داده و کمکهای مالی برای فرزندان (تا ۵ هزار لیر برای فرزند اول) در نظر گرفته است.
با این حال، کارشناسان معتقدند این اقدامات کافی نیست. «مصطفی صولماز» پژوهشگر اجتماعی ترکیهای میگوید که کاهش باروری، نتیجه عوامل پیچیده اقتصادی، فرهنگی و ساختاری است و تنها با مشوقهای مالی حل نمیشود.
جمعبندی
ترکیه بهخوبی میداند که قدرت ملی تنها از مسیر نظامی تأمین نمیشود، بلکه به استحکام ساختار خانواده نیز وابسته است. اکنون این کشور در یک رقابت سرنوشتساز قرار دارد که یا مزیت جمعیتی خود را حفظ میکند و یا مانند اروپا با موج سالمندی مواجه میشود.
.............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما