به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ حج، سفری است که در آن انسان از خویشتن فاصله میگیرد و به حقیقتی بزرگتر نزدیک میشود؛ سفری که هر بار، حتی برای زائران باتجربه، معنایی تازه و احساسی متفاوت به همراه دارد. در این میان، روایت حج زمانی عمیقتر میشود که با تجربههای شخصی و شرایط خاص زمانه درهم بیامیزد.
«محمدمهدی شریعتمدار» در سلسله یادداشتهایی با نگاهی صمیمی و تأملبرانگیز از حضور دوباره خود در سرزمین وحی مینویسد؛ حضوری که اینبار، همزمان با فقدانی شخصی و تحولات پرالتهاب منطقه، رنگ و بویی دیگر یافته است. بخش دهم این یادداشتها به شرح زیر است:
یاد باد آن روزگاران یاد باد، سالهایی که در ایام حج، با دوستی صاحبدل، گاهی پس از انجام اعمال، در گوشهای از مسجد الحرام مینشستیم، به تماشای کعبه که ثوابی بسیار دارد، یا دعا و نیایش، یا جلسات تلاوت قرآن کریم یا حتی در یک سفر عمره، چنان بارانی سیلآسا گرفت که تنها حداکثر چند ده نفر در صحن مسجد، گرد خانه خدا میگشتند و در معیت حجتالاسلام والمسلمین مروج، سعادت طواف در زیر باران رحمت الهی داشتیم.
امروزه اما در تمام سال، جز چند روزی، امکان ورود به صحن مسجد الحرام، مگر برای افراد مُحرِم فراهم نیست. در مدینه منوره هم زیارت روضه پیامبر ص تنها یک بار وپس از ثبتنام الکترونیکی مجاز است. گرچه کشور میزبان، فراوانی حجاج وایجاد فرصت برای انجام مراسم وزیارت، همراه با نظم وانضباط را مطرح میکند و گرچه ذوات مقدسه سلام الله علیهم، سلام و کلام ما را از راه دور هم میشنوند و پاسخ میدهند، اما برای زائری که با پرداخت هزینه سنگین و طی مسیری طولانی، سفر وفریضه عمر را انجام میدهد، دل کندن از روضه وکعبه وحضور در آن دو قطعه از بهشت، چندان ساده نیست.
در نظر بگیرید که حجاج معمولا بهصورت گروهی به حرمین میروند ومایل به طواف واعمال مستحب هم هستند ودر نظم جدید، امکان حضور وعبادت گروهی دشوار است. حجاج ایرانی هم در شرایط امسال، خود با مشکلاتی دستوپنجه نرم میکنند که اعزام زن یا مرد بدون همسر یا همراه، به دلیل فراهم نشدن روادید در زمان مناسب وجدیت عربستان سعودی در اجرای دقیق مقررات خود، یکی از آنهاست. در طبقه دوم مسجد الحرام، هم به دلیل تخصیص آن به طواف وهم تفکیک جنسیتی، امکان نشستن وعبادت ودعا ونماز کمتر دست میدهد. محدودیتهای ناشی از شرایط جنگ در ایران ونامشخص بودن اعزام زمینی یا هوایی تا آخرین روزها، افزایش تقریبا دوبرابری زمان سفر، مشکلات ناشی از تحریم، افزایش نرخ ارز وموافقت دولت با تخصیص ارز تالار دوم که در حد قیمت بازار آزاد است، در حالی که سازمان حج وزیارت، مابهالتفاوت هزینه سفر حج را بر اساس مقررات ونرخ ماقبل شرایط اخیر از متقاضیان دریافت کرده، مابقی آن را از محل بودجه سازمان باید تامین کند وحجاج بیاطلاع از این مشکلات ومدعی ضرر وزیان، خواهان جبران هستند که خود هزینه مضاعف تحمیل میکند، تنها بخشی از مشکلاتی است که بهرغم تلاش بیوقفه سازمان برای تامین رفاه حجاج، کام بعضی از آنان را تلخ کرده، در ایام حج بهشکلی در رفتار آنان منعکس میشود.
در چنین فضایی تصور کنید که حجاج ایرانی، در حرمین شریفین با ممنوعیتها ودور زدنها وعدم امکان حضور در صحن مسجد به دلیل تعداد زیاد حجاج، روبرو شوند یا برای عزیمت از هتل خود به حرم ناچار باشند تا جمرات در آخر منی بروند ودر ایستگاه مرکزی آنجا، سوار اتوبوسها برای عزیمت به حج شوند. زیرا نظم چنین اقتضا میکند. با توجه به مشکلات حرکت جمعی، سن بالای بسیاری از حجاج وپیچیدگیهای برنامه ونظم برقرار شده، بهره معنوی کمتر وخستگی ونگرانی وگمشدگی و.. بیشتر میشود. خدمات کشور میزبان وحضور راهنمایان گمشدگان ایرانی در چند ایستگاه در اطراف حرم، میتواند راه را نشان دهد، اما این احساس را که بهره معنوی کمتری در این سفر یگانه عمر بهدست آمده، جبران نمیکند.
با این همه تا کنون، ۲۹ هزار و۷۷۸ نفر از حجاج ایرانی موفق به اعزام شدهاند وتنها کمتر از ۹۰۰ نفر جا ماندهاند که مسئولان امیدوارند، با موفقیت در تلاشهای جاری، یک پرواز دیگر هم با ظرفیت ۲۵۰ نفر، فردا آخرین پرواز باشد. تا پایان شنبه شب، ۲۲ هزار و۳۳۴ نفر از حجاج ایرانی از مدینه به مکه آمدهاند وتنها ۷۴۴۴ نفر در شهر پیامبر ص مانده ومنتظر اعزام برای انجام اعمال هستند ومتاسفانه تا کنون دو نفر هم فوت کردهاند.
اندک تلخی مشکلات پیشآمده را اما احساس غرور حجاج ایرانی در اثر مواجهه با موج حمایتهای مسلمانان از ایران در برابر جنگ ظالمانه اخیر علیه مردم ایران واقتدار کشور ما در پاسخ قاطعانه به متجاوزان صهیونی وآمریکایی کمی فرومینشاند.
نویسنده در این سفر، بیشتر در پی شناخت جامعه عربستان در دوران جدید وپیشرفتها وکامیابیها وناکامیها واطلاع از نخبگان ونهادهای علمی، فرهنگی ودانشگاهی جامعه وکشور میزبان بودهام وفرصت ارتباط با حجاج دیگر کشورها را نداشتهام، اما از سایر حجاج، برخوردهای متعدد با حمایتها، دعا برای پیروزی مسلمین وتمجید ایستادگی ایران در برابر رژیم صهیونی را بارها بهتفصیل شنیدهام. همه اینها ناشی از روحیه ضد استکباری وضد صهیونی امت اسلامی و
است وحج نمونه خوبی از بیان مشکلات جوامع اسلامی را به نمایش میگذارد وکاش در کنار طرح عربستان برای گسترش امکانات حج وتغییرات اجتماعی، این فریضه تبدیل به فضایی برای پرداختن به مسائل همه مسلمین در فضایی آرام وحتی غیر سیاسی میشد.
جامعه متحول عربستان نباید از دریچه سختگیریها وفشارها برای برقراری نظم دیده شود. نمونه تلاشهای علمی در جامعه عربستان را امروز در جامعه امالقری شاهد بودم، دانشگاهی به مساحت دهها هکتار ودارای دهها ساختمان، فضای سبز بسیار وسیع که در ۱۹۵۰ با عنوان دانشکده شریعت احداث شد، امروزه دارای ۳۵ دانشکده، ۱۱۹ گروه، ۲۱۵ رشته و۱۲ مرکز مطالعات، علاوه بر ۸ جمعیت علمی و۲۷ کتابخانه است.
کتابخانه ملک عبدالله بن عبدالعزیز که کتابخانه مرکزی دانشگاه است، بزرگترین کتابخانهای است که در عربستان بازدید کردیم، با بیش از ۲۰۰ هزار کتاب، در همه موضوعات وعمدتا علوم اسلامی وانسانی. تنها در موضوع کتابداری، کتابشناسی وفهرستها، بیش از ۲۰ قفسه شامل فهرست توصیفی، موضوعی وکشوری کتب وپایاننامهها ملاحظه شد. از جمله، دهها فهرست کتب خطی کتابخانههای جهان -حتی کشورهایی مانند چاد و... در آفریقا- در این کتابخانه دیده شد. بسیاری از این فهرستها تولید موسسه الفرقان للتراث الاسلامی است که احمد زکی یمانی وزیر سابق نفت عربستان در سال ۱۹۸۹ در لندن تاسیس کرد وخدمات ارزندهای در حفظ ومستندسازی میراث فرهنگی اسلامی کرد.
وسعت کتابخانه در حدی بود که حتی مرور سریع بخشهای آن در زمان کوتاه هم ناممکن بود. کتابخانه بخش نسخ خطی هم دارد .
نهاد علمی دومی که امروز از آن بازدید کردیم، مکتبه الحرم المکی الشریف در ساختمان جدید آن است. سالها پیش، از کتابخانه مکه المکرمه واقع در ساختمان زادگاه پیامبر اکرم ص در شرق مسعی وبا همکاری وسفارش مرحوم دکتر عبدالوهاب ابوسلیمان استاد برجسته، فقیه ومورخ وحدتگرای سعودی که عضو هیات کبارالعلمای این کشور ورئیس دانشکده الهیات دانشگاه امالقری بود وبیش از ۴۵ اثر از او منتشر شده است ومن چند بار موفق به دیدار با او شده بودم، از آن کتابخانه در ساختمان سابق در عزیزیه بازدید کرده بودم ودر روند تحقیق کتاب الشواهد الشعریه فی الکشاف وانوار التنزیل، یک تصویر از نسخه موجود در آن کتابخانه را دریافت کرده بودم. در همان بازدید، رئیس وقت کتابخانه، فهرست کتب خطی کتابخانه را در ۴ جلد به من اهدا کرد، فهرستی که امروز، پس از سالها ۱۲ جلدی شده است.
در طبقه همکف کتابخانه، موزهای از ابزار صحافی وکتاب، تصاویر ساختمانهای سابق کتابخانه ونسخی از کتب خطی و... عرضه شده بود. در میان نسخ خطی کتابخانه، قرآنی با حاشیههای فارسی وخط نستعلیق وکتابی نامعلوم در تفسیر قرآن که باز هم به زبان فارسی وخط شکسته نستعلیق بود، ملاحظه شد که نشان دهنده تبادل فرهنگی ایران وجهان عرب است.
کتابخانه در همه موضوعات، از جمله فلسفه، کتابهای فراوانی داشت که نشانگر رویکرد جدید در عربستان در توجه به علوم عقلی است. یک بخش به فرق اسلامی که یک قفسه آن به شیعه -واغلب در مخالفت با آن- اختصاص داشت ودر عین حال کتابی از مرحوم آیتالله احمدی میانجی وچند جلد ناقص از دایرهالمعارف بزرگ اسلامی در این بخش دیدهشد.
با همه انتقادها وچالش میان دو کشور، دیدار از مراکز علمی در فضایی فارغ از میدان واقتضاءات آن ودنیای سیاست انجام شد، اقدامی که برای حجاج ایرانی کمتر فراهم میشود، حجاجی که همه در انتظار نخستین پیام حج از سوی رهبر جدید ایران اسلامی هستند تا مایه ارتقای معنویت و وحدت اسلامی بشود، همچنان که پیام روز فردوسی در تاریخ پیامهای رهبران کشور، سابقهای بهیاد ماندنی بود وچه زیبا وهنرمندانه، دنیای ادب وشعر را به ایستادگی ومقاومت مردم ایران متصل کرد.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما